Με το νεύμα του αντίχειρα να δείχνει προς τα κάτω, παραπέμποντας στον κινηματογραφικό «Μονομάχο» και την ανάλογη κίνηση του ρωμαίου αυτοκράτορα στο Κολοσσαίο που σηματοδοτούσε τον θάνατο του ηττημένου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης «τελείωσε» στην πρόσφατη συνεδρίαση της ΚΟ της ΝΔ το ασυμβίβαστο βουλευτή και υπουργού. Η ιδέα – που κάποιοι αποδίδουν στον ίδιο προσωπικά – είχε άδοξο τέλος.
Πώς, όμως, τινάχθηκε στον αέρα η φιλόδοξη πρόταση του Πρωθυπουργού που εξαρχής προκάλεσε σκεπτικισμό και αντιδράσεις πολιτικών και συνταγματολόγων, καθώς θεωρήθηκε ότι όχι μόνο δεν θα έπληττε τις πελατειακές σχέσεις και το ρουσφέτι, που από συστάσεως του νεοελληνικού κράτους «τροφοδοτούν» το πολιτικό σύστημα, αλλά το αντίθετο, θα ανακατένειμε τις φαύλες πρακτικές μέσω της δημιουργίας πολιτικών δύο ταχυτήτων: των βουλευτών-«πληβείων» και των υπουργών-«πατρικίων»; Η πρωθυπουργική εξαγγελία αντιμετωπίστηκε ως συνταγματικά έωλη και πολιτικά βεβιασμένη υπό το βάρος των διώξεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ και το μόνο που εισέφερε ήταν να τονώσει τα αισθήματα καχυποψίας και δυσφορίας των κυβερνητικών βουλευτών.
Αυτοί είδαν πίσω από τις γραμμές μια προσπάθεια θεσμοθετημένης υποβάθμισης του ρόλου τους διαμορφώνοντας «βουλευτές υπό αναστολή» ή «βουλευτές εν αναμονή», στον βαθμό που κάποιοι εξ αυτών θα έπρεπε να παραιτηθούν από το βουλευτικό τους αξίωμα αν επιλέγονταν για υπουργοί, όπως ήταν η αρχική εκδοχή της πρότασης, θα αναπληρώνονταν από τον πρώτο επιλαχόντα για όλη τη διάρκεια άσκησης των κυβερνητικών καθηκόντων τους, αλλά θα είχαν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στην έδρα τους όταν θα αποχωρούσαν από το κυβερνητικό σχήμα!
Ενισχύθηκαν οι διαμαρτυρίες
Σε μια κυβέρνηση, μάλιστα, όπου αφθονούν οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί, η επίμαχη πρόταση ήρθε να ενισχύσει τις φωνές διαμαρτυρίας όσων θεωρούν ότι στο Μέγαρο Μαξίμου κάποιοι βλέπουν τους βουλευτές ως «αναλώσιμους» και «διεκπεραιωτές». Η δυσανεξία των «γαλάζιων» δεν άργησε να φανεί. Τα πρώτα δημόσια πυρά εκτοξεύθηκαν στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, όπου αρκετοί βουλευτές εμφανίστηκαν κάθετα αντίθετοι με την εξαγγελία, η οποία, «ορθά και λογικά πάρθηκε πίσω», όπως σχολίαζε χαρακτηριστικά ένας εκ των επικριτών της.
«Είναι λάθος, με την έννοια ότι αν δει κανείς όλα τα κοινοβουλευτικά συστήματα, παίρνοντας μάλιστα ως παράδειγμα το βρετανικό, το οποίο είναι η κοιτίδα του σύγχρονου κοινοβουλευτισμού, θα δει ότι υπάρχει υποχρεωτικότητα μεταξύ ιδιότητας υπουργού και βουλευτή» υπογραμμίζει ο πρώην υπουργός Γιάννης Κεφαλογιάννης, ο οποίος σχολιάζει ότι «όπως είναι δομημένη μια κοινοβουλευτική δημοκρατία, αν πηγαίναμε στο ασυμβίβαστο θα ήταν σαν να αποκόπτουμε τη νομοθετική εξουσία από τη λαϊκή νομιμοποίηση που έχει». Μάλιστα για τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο της ΝΔ Νότη Μηταράκη, «όλα τα μέλη της κυβέρνησης πρέπει να είναι βουλευτές», θέση που μάλλον απηχεί τις απόψεις πολλών συναδέλφων του.
«Θα έπρεπε να ισχύσει και αμφίδρομα»
Από τους πρώτους που έθεσαν το ζήτημα στην Επιτροπή Αναθεώρησης ήταν και ο βουλευτής Βοιωτίας Λευτέρης Κτιστάκης, ο οποίος εστιάζει σε δυο πτυχές: «Πρώτον, θα άλλαζε τον τρόπο και τη φιλοσοφία διακυβέρνησης της χώρας, ακουμπούσε δηλαδή στον πυρήνα του πολιτεύματος, και, δεύτερον, θα έπρεπε να ισχύσει αμφίδρομα, δηλαδή ο εξωκοινοβουλευτικός υπουργός να έχει κώλυμα εκλέγεσθαι στις επόμενες εκλογές, δεδομένου ότι αν θεωρήσουμε κατά τεκμήριο ότι η διαφθορά τρέφεται όπου υπάρχει χρήμα, εστία διαφθοράς δεν μπορεί να είναι τα βουλευτικά γραφεία που δεν διαχειρίζονται καθόλου δημόσιο χρήμα» όπως διευκρινίζει.
Αλλά και ο βουλευτής Πιερίας της ΝΔ Φώντας Μπαραλιάκος εξηγεί με νόημα πως «οι βουλευτές εκλέγονται και διαθέτουν ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση, βρίσκονται σε διαρκή επαφή με την κοινωνία και μεταφέρουν τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών στην κυβέρνηση» και ως εκ τούτου «είναι ικανοί να αναλάβουν οποιαδήποτε θέση ευθύνης τους ανατεθεί».
Ο ίδιος άλλωστε είναι μεταξύ εκείνων που έθιξαν τα τρωτά σημεία και τα μειονεκτήματα της πρότασης, επισημαίνοντας με αφορμή την απόσυρσή της πως «ο Πρωθυπουργός υιοθετεί τις προτάσεις των βουλευτών όταν αυτές είναι συγκροτημένες και τεκμηριωμένες», ενώ για τον Γιώργο Κωτσό, βουλευτή Καρδίτσας, η άποψη που θέλει τον βουλευτή όταν γίνεται υπουργός να παραιτείται και να αντικαθίσταται από τον πρώτο επιλαχόντα «δεν υπηρετεί την κοινοβουλευτική αξιοπιστία και την κυβερνητική αποτελεσματικότητα».
Και δεν ήταν οι μόνοι που τάσσονταν κατά του ασυμβιβάστου. Η ΚΟ της ΝΔ στην κυριολεξία «κόχλαζε». Τα «μαντάτα» είχαν φτάσει στο Μέγαρο Μαξίμου. Ετσι, αρκούσε η παρέμβαση του Γιώργου Βλάχου στη συνεδρίαση της ΚΟ για να κοπεί εκεί η όλη συζήτηση. Μάλιστα ο έμπειρος βουλευτής είπε στον Πρωθυπουργό ότι ίσως να ήταν καλύτερα να μην τεθεί σε ψηφοφορία, διότι «θα ήταν άσχημο να μην το ψηφίσουν οι βουλευτές της ΝΔ», δηλώνοντας ότι ο ίδιος δεν θα τη στηρίξει. Γνωρίζοντας ο κ. Μητσοτάκης τις διαθέσεις των βουλευτών, έκοψε εκεί τη συζήτηση. Και όταν ο εισηγητής του κόμματος Ευριπίδης Στυλιανίδης έλαβε τον λόγο για να επιβεβαιώσει ότι η ΚΟ δεν συμφωνεί με την πρόταση ως έχει, ο Πρωθυπουργός έκλεισε τη συζήτηση με την κίνηση του χεριού του, προλαμβάνοντας όσους θα έπαιρναν τον λόγο για να τοποθετηθούν αρνητικά.
Αφορά ένα άλλο πολίτευμα
Το άδοξο τέλος της πρωθυπουργικής έμπνευσης ήταν γεγονός. Για τον εισηγητή του κόμματος σωστά μπήκε τέλος στη συζήτηση αυτή, καθώς μορφολογικά αφορά ένα άλλο πολίτευμα, μιας ημιπροεδρικής δημοκρατίας, όπως στη Γαλλία, όπου από το 1958 έχει θεσπιστεί ένα αυστηρό ασυμβίβαστο μεταξύ βουλευτή και υπουργού με σαφείς και διακριτούς ρόλους. «Τώρα όμως που μιλούμε για προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι σκόπιμο να υπάρχει ένα κανάλι που θα συνδέει τη Βουλή με την εκτελεστική εξουσία» είναι η θέση του κ. Στυλιανίδη, ο οποίος ανακοινώνοντας στη Βουλή την απόσυρση του ασυμβίβαστου τόνισε πως ο Πρωθυπουργός «σεβάστηκε εμπράκτως» το δικαίωμα των βουλευτών να διαμορφώνουν κυρίαρχα και με ελευθερία συνείδησης την πρόταση του κόμματος. «Πολύ ορθά ο Πρωθυπουργός το πήρε πίσω. Εννοείται πως δεν θα το ψήφιζα» σχολίαζε πρώην υφυπουργός από την περιφέρεια, σημειώνοντας πως «ούτε ηθικά ούτε πολιτικά ήταν σωστό το ασυμβίβαστο βουλευτή – υπουργού». Μπροστά στο ενδεχόμενο να «μαυρίσουν» οι βουλευτές της ΝΔ την πρόταση στην αυριανή ψηφοφορία, η πρόταση αποσύρθηκε.
Η πρόταση για την Προεδρία
Αντιθέτως παρέμεινε, παρά τις ενστάσεις που διατυπώνονται, η πρόταση για μια 6ετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, αν και υπάρχουν βουλευτές που θεωρούν ότι είναι λάθος – μεταξύ αυτών η πρώην ΥΠΕΞ Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία έχει υποστηρίξει πως οι δύο πενταετείς θητείες είναι ένα σύστημα «που απέδειξε στο παρελθόν τη χρησιμότητά του για πολλούς και διάφορους λόγους», ο Χαράλαμπος Αθανασίου, ο κ. Βλάχος κ.ά.
