Αυτή την εποχή τα καφέ γύρω από το Berlaymont (την έδρα της ΕE) είναι γεμάτα από συμβούλους που μεταφέρουν προτάσεις για το πώς μπορεί να υλοποιηθεί η διακηρυγμένη, από το 2025, βούληση της Ευρώπης για στρατηγική ανεξαρτησία. Oι πρόσφατες περιπέτειες στις σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ και οι ημέρες του Ιανουαρίου του Νταβός που… άλλαξαν τον κόσμο έχουν δημιουργήσει μια πυρετώδη επιθυμία ανεξαρτησίας.
H Ευρώπη ανησυχεί για τις χρόνιες αδυναμίες των οικονομιών της, τη χαμηλότερη παραγωγικότητα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την υστέρηση στις ψηφιακές τεχνολογίες (προφανώς τα δύο συνδέονται). Βέβαια, μέχρι σήμερα αυτή η υστέρηση δεν εμπόδισε την ευρωπαϊκή οικονομία να προσφέρει στους εργαζομένους μισθούς και επίπεδο ζωής που συγκρίνονται με τις ΗΠΑ (P. Krugman) – στην πλάστιγγα της ποιότητας ζωής η ζυγαριά γέρνει προς την Ευρώπη, για άλλους λόγους όμως. Στο φως όμως των τελευταίων εξελίξεων και της γεωπολιτικής διάστασης που λαμβάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, η εξάρτηση από την αμερικανική ψηφιακή τεχνολογία απειλεί το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Μπορεί η Ευρώπη να γίνει όμως τεχνολογικά ανεξάρτητη; Με την έννοια της αυτάρκειας, όχι! Μια ανάλυση των δραστηριοτήτων που συνδέονται θεμελιωδώς με την τεχνολογική ανεξαρτησία περιλαμβάνει σίγουρα τεχνολογίες όπως αυτές των ημιαγωγών, υπηρεσίες cloud & Τεχνητής Νοημοσύνης, παραγωγή software που να είναι σε θέση να ανταγωνιστεί τα προϊόντα Microsoft, Apple, Google κ.λπ., υπηρεσίες όπως οι πλατφόρμες για κοινωνικά δίκτυα, ηλεκτρονικό εμπόριο, ψηφιακούς χάρτες κ.λπ. και βέβαια την εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού που θα πρέπει να υποστηρίξει όλα αυτά. Μια πρόσφατη ανάλυση του ευρω-αμερικανικού CEPA υπολογίζει ότι οι απαραίτητες επενδύσεις για την υποστήριξη μιας τέτοιας ολικής και «μετωπικής» αντίληψης της τεχνολογικής ανεξαρτησίας μπορεί να ξεπερνούν τα 3 τρισ. ευρώ. Είναι αδύνατον, προφανώς, να συγκεντρωθεί μια τέτοια επένδυση.
Υπάρχει άλλος δρόμος προς την τεχνολογική ανεξαρτησία; Ισως, υπό προϋποθέσεις: α) ότι η Ευρώπη θα εστιάσει την προσοχή της στις κρίσιμες πτυχές της ψηφιακής υστέρησης, βλ. Τεχνητή Νοημοσύνη και β) ότι θα αντικαταστήσει τη σημερινή «σκληρή» εμπορική εξάρτησή της από τους αμερικανικούς ψηφιακούς κολοσσούς (Big Tech) με μορφές στρατηγικής συνεργασίας που κατοχυρώνουν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα (εμφανίζονται ήδη καλά παραδείγματα) και με «υποκατάστατα» ευρωπαϊκά προϊόντα που στηρίζονται σε νέες τεχνολογικές προσεγγίσεις, ικανές να αμφισβητήσουν την τρέχουσα ηγεμονία των αμερικανικών εταιρειών (π.χ. πληρωμές μέσω τραπεζικών λογαριασμών αντί μέσω των καρτών που εκδίδει το δυοπώλιο Visa – Mastercard).
Εχει όμως ή χρησιμοποιεί η Ευρώπη Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ);
Οι αριθμοί είναι αυτοί που είναι, και είναι δυσάρεστοι (Rand Europe: Europe and the Geopolitics of AGI):
1. Η Ευρώπη φιλοξενεί περίπου το 5% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος για την ΤΝ, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 75% στις ΗΠΑ.
2. Μόλις το 6% των παγκόσμιων επιχειρηματικών κεφαλαίων που επενδύονται στην ΤΝ κατευθύνονται σε ευρωπαϊκές startups.
3. H ευρωπαϊκή βιομηχανία ΤΝ, που εκπροσωπείται κυρίως από τη γαλλική Mistral, υστερεί σαφώς, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα, σε ό,τι αφορά και την απόδοση και το κόστος των προϊόντων της και, βέβαια, τον χρόνο και την κλίμακα ανάπτυξης των πιο ελκυστικών από τα προϊόντα ΤΝ, των «AI frontier models».
Αντίστοιχη καθυστέρηση εμφανίζεται και στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτή βέβαια μπορεί να γεφυρωθεί, λόγω της αυξημένης ευρωπαϊκής παρουσίας στις τεχνολογίες της αυτοματοποίησης των επιχειρησιακών διαδικασιών, αλλά και της μεγάλης ισχύος των ευρωπαϊκών εταιρειών του online εμπορίου. Αναμένεται οι επιχειρήσεις αυτές να υιοθετήσουν γρήγορα την τεχνολογία των «ΑΙ agents», και στη διαχείριση λειτουργιών και διαδικασιών και στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Ομως, όπως και με τις τεχνολογίες cloud, οι προμηθευτές τους, με βάση την παραπάνω εικόνα, δεν θα έχουν κατά κύριο λόγο ευρωπαϊκή ταυτότητα.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί αμηχανία και μια αίσθηση γενικευμένης απαισιοδοξίας. Προφανώς, χρειάζονται, και αρχίζουν να εφαρμόζονται, βιομηχανικές πολιτικές για την ανάδειξη «ευρωπαίων πρωταθλητών», πολιτικές διοχέτευσης κεφαλαίων στην έρευνα και στις startups της Τεχνητής Νοημοσύνης κ.λπ. Φαίνεται όμως ότι η Ευρώπη έχει ανάγκη κάτι περισσότερο για να ξεπεράσει την αμηχανία της. Ενα report από το RAND (βλ. προηγουμένως), με τη συμμετοχή κορυφαίων αμερικανικών και ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, εντοπίζει αυτό το περισσότερο σε μια άλλη «Επιτροπή Ντράγκι» για την Τεχνητή Νοημοσύνη, που θα αναδείξει το θέμα στην κορυφαία θέση που οφείλει να έχει και που θα δώσει στην Ευρώπη έναν οδικό χάρτη ρεαλιστικών, «μεσαίων» προσδοκιών και συγκεκριμένων και μετρήσιμων στόχων.
Co-opetition με το αμερικανικό Big Tech
Η συμβίωση με τις μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις είναι σίγουρα αναπόφευκτη, μπορεί όμως να διαμορφωθεί με νέους όρους. Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει εγκαθιδρύσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε μια νέα τεχνολογική αγορά, που στην καθομιλουμένη της Πληροφορικής ονομάζεται «Trust Tech». Πρόκειται για τις τεχνολογίες που διασφαλίζουν, κυρίως μέσω της εκτεταμένης χρήσης της κρυπτογραφίας, αξιόπιστη και με σεβασμό στην ιδιωτικότητα ταυτοποίηση των χρηστών, των προϊόντων κ.λπ., καθώς και την επαλήθευση (trusted verification) της εγκυρότητας των ψηφιακών εγγράφων, φωτογραφιών κ.λπ., των συναλλαγών και των ψηφιακών πληρωμών.
Ετσι βλέπουμε στη Γαλλία και στη Γερμανία «ισορροπημένες» συνεργασίες των τοπικών εταιρειών (Capgemini, Orange, Thales, SAP, T-Mobile,) με τη Microsoft και την Google, στις οποίες το ευρωπαϊκό μέρος είτε διαχειρίζεται απολύτως τα data centers στα οποία ενεργοποιείται το cloud λογισμικό της αμερικανικής εταιρείας (περιπτώσεις συνεργασιών με τη Microsoft) είτε διαθέτει τον έλεγχο της κρυπτογράφησης των δεδομένων ώστε να αποθηκεύονται σε ένα οποιοδήποτε data center, «προστατευόμενα» από ανεπιθύμητα μάτια (περιπτώσεις συνεργασιών με την Google). Οπως βλέπουμε, επίσης, ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αμφισβητούν την αμερικανική κυριαρχία μέσω «Τrust Τech».
Το Vero, μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη εταιρεία, χρησιμοποιεί μεθόδους που επιτρέπουν ψηφιακές πληρωμές (π.χ., για μια online αγορά) μέσω τραπεζικού λογαριασμού. Παρακάμπτει με αυτόν τον τρόπο την ανάγκη χρήσης μιας κάρτας (τις πληρωμές μέσω καρτών μονοπωλούν οι αμερικανικές Visa & Mastercard), περιορίζοντας επίσης τον ρόλο των κυρίαρχων Apple – Google Pay. Αντίστοιχα, στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Ευρώπης πρόκειται να συμβάλει σημαντικά η επικείμενη εφαρμογή του ευρωπαϊκού wallet, στο οποίο θα αποθηκεύονται η ταυτότητα των πολιτών και άλλες ψηφιακές βεβαιώσεις (ΑΜΚΑ, IBAN κ.λπ.), τίτλοι σπουδών κ.λπ., για να «παρουσιάζονται» ψηφιακά κάθε φορά που ένας ευρωπαίος πολίτης χρειάζεται να «ταυτοποιηθεί» (π.χ., για να επιβιβαστεί σε μια πτήση ή να υποβάλει υποψηφιότητα για μια θέση εργασίας σε μια οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα) – κι όλα αυτά σε ένα αυστηρό τεχνικό πλαίσιο εμπιστευτικότητας και προστασίας της ιδιωτικότητας (ακόμη και ανωνυμίας).
Είναι προφανές ότι η αξιοπιστία αυτού του wallet ανταγωνίζεται ευθέως τη χρήση των «ευκαιριακών» ταυτοτήτων που προσφέρουν σήμερα οι Apple, Microsoft, Google, Facebook για την ταυτοποίηση των χρηστών του Ιντερνετ στους δικτυακούς τόπους (ένα αντίστοιχο business wallet σχεδιάζεται και για τις επιχειρήσεις για να διευκολύνει την έμπιστη ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ τους και με τις δημόσιες ελεγκτικές αρχές).
Αρκεί βέβαια το εγχείρημα να επιτύχει, εκτός από το τεχνολογικό μέρος, σε δύο επίπεδα, που συνήθως είναι επίσης εκεί που στηρίζεται η επιτυχία των προϊόντων του Big Tech:
α) στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος παραγωγών και χρηστών (πρέπει το ευρωπαϊκό wallet να γίνει αντιληπτό από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ως ένα νέο κανάλι επικοινωνίας με τους καταναλωτές και οι τράπεζες, οι ασφαλιστικοί οργανισμοί, οι μεταφορές, το ηλεκτρονικό εμπόριο κ.λπ., αλλά και η ΕΚΤ που προωθεί το ψηφιακό ευρώ, να επενδύσουν σε αυτό) και
β) να αναδειχθούν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μεγάλου μεγέθους και μέσω χρηματοδότησης του τύπου «scale up» να διαθέσουν υπηρεσίες wallet στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις-χρήστες (ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς που περιγράφει η Εκθεση Ντράγκι εμποδίζει επίσης τις καλές αλλά μικρές ευρωπαϊκές startups του τομέα «Trust Tech» να έχουν ταχεία ανάπτυξη και ικανότητα να ανταγωνιστούν εκεί που χρειάζεται τα wallets των Apple & Google).
Ο κ. Πέτρος Καβάσαλης είναι αντιπρύτανης Ερευνας και Καινοτομίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και συμμετέχει στα μεγάλα ευρωπαϊκά projects (Large Scale Pilots) που προωθούν τη χρήση του ευρωπαϊκού wallet στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες.
