Συχνά δεν χρειάζεται να ταξιδέψεις μακριά για να νιώσεις τη φύση να ζωντανεύει γύρω σου. Αρκεί να σηκώσεις το κεφάλι, να δεις ένα κοπάδι να κατεβαίνει τον δρόμο ή να ακούσεις το κουδούνι ενός ζώου να χτυπά μακριά.
«Μοιάζει σαν να περπατάς μέσα σε ταινία» λέει η Αγγελική, 27 ετών και κτηνοτρόφος, ενώ οδηγεί τα πρόβατά της προς τα ψηλά λιβάδια. Αποφασίζουμε να δούμε από κοντά τι συμβαίνει πίσω από αυτή την εικόνα και κάπως έτσι ξεκινά μια μικρή δημοσιογραφική… περιπέτεια στον κόσμο της νομαδικής κτηνοτροφίας.
Η μετακίνηση των ζώων δεν είναι απλή υπόθεση. Είναι μια ολόκληρη εμπειρία, γεμάτη τελετουργίες και μικρές γιορτές. Οι παλιοί κτηνοτρόφοι περιγράφουν πώς παλιά ολόκληρη η οικογένεια ακολουθούσε το κοπάδι για μέρες.
Στο τέλος της μέρας έστηναν τα κονάκια τους, πρόχειρα καταλύματα από ξύλα και πέτρες, που όμως γέμιζαν ζεστασιά και ιστορίες. «Κοιμάσαι εκεί έξω, ακούς τον αέρα και νιώθεις ότι δεν είσαι ποτέ μόνος» λέει ο κύριος Δημήτρης, ένας έμπειρος τσομπάνης. Οι σημερινοί κτηνοτρόφοι λένε ότι αυτά τα κονάκια είναι πια μνήμες, αλλά παραμένουν σύμβολο της δύναμης και της αντοχής που χρειάζεται για να ζήσεις αυτή τη ζωή.
To «διάβα»
Και ύστερα έρχεται η αγαπημένη στιγμή: το «διάβα». Τη μέρα αυτή τα ζώα στολίζονται με φούντες, κορδέλες και καμπάνες που λαμπυρίζουν στον ήλιο. Δεν είναι για επίδειξη, αλλά για καλή τύχη. Οι ίδιοι οι τσομπάνηδες φοράνε τα καθαρά τους ρούχα, τα γιλέκα, τις ζώνες και τις παραδοσιακές κάπες.
«Νιώθεις σαν να ξεκινάς για μια γιορτή που κρατάει όλο το καλοκαίρι» εξηγεί η Αγγελική, χαμογελώντας καθώς περνάει το πρώτο λιβάδι με τα πρόβατα.
Και δεν είναι μόνο η ομορφιά της εικόνας ή η μαγεία του τοπίου. Είναι και η πολιτιστική ζωή που φέρνουν αυτοί οι άνθρωποι μαζί τους. Καθώς ανεβαίνουν και κατεβαίνουν τα βουνά, συναντούν χωριά, ανταλλάσσουν προϊόντα, ιστορίες και τραγούδια.
Πολλά από τα πιο όμορφα τοπικά τραγούδια (μοιρολόγια, τσάμικα, σκοποί που μιμούνται τους ήχους του βουνού) γεννήθηκαν μέσα από αυτή την κινητικότητα. Οι βραδιές γύρω από τις φωτιές, τα κλαρίνα και τα τραγούδια στα λιβάδια δεν ήταν μόνο ψυχαγωγία· ήταν ένας τρόπος να μοιραστείς εμπειρίες, γνώσεις και συναισθήματα. Οπως εξηγεί ένας νεαρός κτηνοτρόφος της παρέας, «κάθε φορά που τραγουδάμε μαζί στα βουνά, νιώθω ότι είμαστε κομμάτι ενός μεγαλύτερου κόσμου, κάτι που δεν φεύγει ποτέ».
«Το βουνό είναι δάσκαλος»
Αυτό που εντυπωσιάζει όμως περισσότερο είναι η ικανότητα επιβίωσης αυτών των ανθρώπων. Μαθαίνουν να «διαβάζουν» τον ουρανό, να βρίσκουν νερό, να προστατεύουν τα ζώα, να προσαρμόζονται σε κάθε αλλαγή καιρού. Ο κύριος Δημήτρης λέει ότι «το βουνό είναι δάσκαλος. Αν δεν το σεβαστείς, σε δοκιμάζει. Αν το ακούσεις, σου δίνει τα πάντα».
Και πραγματικά, βλέποντάς τους να κινούνται ανάμεσα στα λιβάδια και τα βράχια, καταλαβαίνεις ότι η δύναμή τους δεν είναι μόνο στα χέρια ή στα ζώα, αλλά στην αγάπη και τον σεβασμό τους για τη φύση.
Σήμερα, η νομαδική κτηνοτροφία δεν είναι μόνο παράδοση. Μπορεί να γίνει λύση και για τη σύγχρονη οικονομία των Γρεβενών. Είναι μια ευκαιρία να ζωντανέψει ξανά η τοπική κοινότητα και να φέρει νέες ιδέες και δραστηριότητες στα Γρεβενά.
Τα προϊόντα μπορούν να είναι περιζήτητα, τα βουνά προσφέρουν πλούσιους φυσικούς πόρους, και ο αγροτουρισμός ανοίγει δρόμους για νέους ανθρώπους που θέλουν να μείνουν στον τόπο τους και να δημιουργήσουν κάτι δικό τους. Οπως μας είπε η Αγγελική: «Αν το δεις σαν ευκαιρία, όχι σαν βάρος, μπορεί να γίνει δουλειά, ζωή, και κάτι που θα σε γεμίζει κάθε μέρα».
Οι δυσκολίες
Φυσικά, δεν είναι όλα ρόδινα. Το κόστος, η κούραση, η μείωση των βοσκοτόπων και η φυγή πολλών νέων προς τις πόλεις είναι πραγματικές δυσκολίες. Αλλά οι άνθρωποι που γνωρίσαμε δεν τα παρατούν. Συνεχίζουν να βαδίζουν στα ίδια μονοπάτια που περπάτησαν οι πρόγονοί τους, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση που μπορεί να διδάξει πολλά ακόμη και στους πιο νέους από εμάς.
Στο τέλος της κουβέντας μας διαπιστώνουμε κάτι σημαντικό: η νομαδική κτηνοτροφία δεν είναι μόνο για όσους τη ζουν. Είναι για όλους μας που μεγαλώνουμε εδώ. Μας διδάσκει να εκτιμάμε τη φύση, να σεβόμαστε τον κόπο και την υπομονή, να βρίσκουμε ομορφιά στις μικρές καθημερινές στιγμές και να συνδέουμε την παράδοση με το μέλλον. Κάθε ταξίδι, κάθε διάβα, κάθε τραγούδι που φτάνει από τα βουνά είναι ένα κομμάτι ζωντανής ιστορίας που περπατάει μαζί μας και μας θυμίζει ότι ο κόσμος μας είναι πολύ πιο πλούσιος από όσο νομίζουμε.
