Ηταν Φεβρουάριος του 2020 όταν ο συγγραφέας Πάολο Τζορντάνο έγραφε πυρετωδώς στη Ρώμη το Περί μετάδοσης. Επιστήμη, άνθρωπος και κοινωνία στην εποχή της πανδημίας προσπαθώντας να κατανοήσει τις αιτίες και την κατάσταση της πανδημίας της COVID-19 που θέριζε την Ιταλία. Το βιβλίο, μεταφρασμένο από τη Σώτη Τριανταφύλλου, κυκλoφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη «και έχει εντελώς ξεχωριστή θέση στον κατάλογό μας, καθώς ήταν το μοναδικό βιβλίο που εκδόθηκε από τον οίκο μας το διάστημα Μαρτίου – Μαΐου 2020» σχολιάζει η Αννα Πατάκη.
Πριν από την πανδημία, Ελλάδα και Ιταλία έζησαν επίσης στιγμές έντονης αλληλεγγύης στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2010. Στον χώρο του βιβλίου, οι σχέσεις μας έχουν βαθύ παρελθόν, για να θυμηθούμε τους ιταλομαθείς εθνικούς μας ποιητές Σολωμό και Κάλβο, που έγραψαν ιταλικά, τους λογίους της Κρητικής Αναγέννησης που κατέφυγαν στην Ιταλία συμβάλλοντας στην εκδοτική έκρηξη των πρώτων χρόνων της τυπογραφίας, ενώ δεν χρειάζεται να κάνουμε μνεία στον περίφημο ελληνορωμαϊκό πολιτισμό της αρχαιότητας.
Μεγάλη γλώσσα η ιταλική, με ηγετική θέση στα γράμματα στη νεωτερική εποχή, αντιμετωπίζει και αυτή την απειλή της επέλασης της αγγλόφωνης λογοτεχνίας. Οπωσδήποτε υπάρχουν συγγραφείς που λειτουργούν ως πολιορκητικός κριός αναγνωστικών αγορών. Η «Τετραλογία της Νάπολης» της αινιγματικής Ελενα Φεράντε, που έγινε παγκόσμιο μπεστ-σέλερ, σίγουρα τόνωσε το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή της γείτονος, σχολιάζει η ίδια εκδότρια, προσθέτοντας ότι ο Αντρέα Καμιλέρι, «που είχαμε την τύχη και τη χαρά να παρακολουθήσουμε από τα πρώτα βιβλία του με ήρωα τον επιθεωρητή Μονταλμπάνο, καθορίζει και ανοίγει τον δρόμο διεθνώς σε πολλούς και καλούς ιταλούς συγγραφείς αστυνομικής, και όχι μόνο, λογοτεχνίας».
Ο βραβευμένος με το Premio Strega Νικολό Αμανίτι (εκδ. Καστανιώτης και εκδ. Μεταίχμιο) είναι ένας από τους δημοφιλέστερους ιταλούς μυθιστοριογράφους στην Ελλάδα, ενώ από τους πρόσφατα πρωτομεταφρασμένους με επιτυχία «ταξίδεψαν» από τη μία χώρα στην άλλη το φεμινιστικό μυθιστόρημα Μια γυναίκα (2025) της Σιμπίλα Αλεράμο και το Η λάθος πλευρά (2025) του πρωτοεμφανιζόμενου Νταβίντε Κόπο, ένα μυθιστόρημα για το νεανικό κοινό που μιλά με ευαισθησία για την άνοδο του νεοφασισμού, μας πληροφορεί η Βάννα Κατσαρού, επιμελήτρια εκδόσεων στις εκδόσεις Διόπτρα.
Aπήχηση με στοιχεία
Ενδεικτικά της απήχησης του ιταλικού βιβλίου στην Ελλάδα είναι τα στοιχεία των τελευταίων ετών που λάβαμε από το Γραφείο Μελετών της ιδρυμένης το 1869 Ενωσης Ιταλών Εκδοτών (Associazione Italiana Editori – ΑΙΕ). Σύμφωνα με αυτά, η Ελλάδα αγόρασε 798 δικαιώματα τίτλων σε διάστημα τριών ετών (374 το 2022, 188 το 2023 και 236 το 2024). Για το 2024, η μερίδα του λέοντος αφορούσε τίτλους της κατηγορίας non-fiction (42%) και ακολουθούν τα βιβλία για παιδιά και για νέους (35%), η πεζογραφία (12%), τα εγχειρίδια (9%) και τα κόμικς (2%). Από το σύνολο των τίτλων του 2024, 42 ήταν συνεκδόσεις με έλληνες εκδότες.
Οι ελληνο-ιταλικές σχέσεις στο πεδίο του βιβλίου έχουν όμως πολλές διαστάσεις. Με αφορμή τη συμμετοχή της Ελλάδας ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου του Τορίνο (ΔΕΒΤ) το 2004, αποφασίστηκε η έναρξη της δικής μας Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ) που καθυστερούσε. Στην 22η ΔΕΒΘ του 2025 η Ελλάδα υποδέχτηκε την Ιταλία ως τιμώμενη χώρα. Είχε προηγηθεί η φιλοξενία μας ως «Τιμώμενης Αγοράς» στην 60ή Διεθνή Εκθεση Παιδικού Βιβλίου στην Μπολόνια το 2023 και θα επιστρέψουμε, ξανά ως τιμώμενοι, στη ΔΕΒΤ τον προσεχή Μάιο.
Σε αυτά τα σημεία θεσμικών ανταλλαγών στον χώρο του βιβλίου μέσα στον χρόνο θα προστεθεί από φέτος το Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα (ΦΙΛΕ), που θα διεξαχθεί στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών από την Παρασκευή 13 έως την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου, με τη συμμετοχή ιταλών συγγραφέων οι οποίοι θα πάρουν μέρος σε συζητήσεις με έλληνες συγγραφείς και μεταφραστές, σε ζωντανές συνεντεύξεις με δημοσιογράφους, και σε λογοτεχνικά εργαστήρια. Το ΦΙΛΕ διοργανώνεται από το Ινστιτούτο, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και την ένωση Giri di parole, υπό την αιγίδα της ΑΙΕ και του ιταλικού Κέντρου για το Βιβλίο και την Ανάγνωση (CEPELL).
Συζητήσεις και εργαστήρια
Η εκκίνηση των εργασιών του θα γίνει με τη συνομιλία του Πάολο Τζορντάνο με τον διευθυντή του «Βήματος» Περικλή Δημητρολόπουλο το απόγευμα της Παρασκευής 13 Φεβρουαρίου και οι εργασίες του θα ολοκληρωθούν με συζήτηση του Νικολό Αμανίτι με τον δημοσιογράφο Κώστα Μοστράτο το απόγευμα της Κυριακής 15 Φεβρουαρίου.
Μαζί με τους προαναφερθέντες, προσκεκλημένοι στο ΦΙΛΕ είναι ο δημοφιλής συγγραφέας της παιδικής σειράς μυστηρίου του Ντετέκτιβ Νιαουρό (εκδ. Διόπτρα) Πιερντομένικο Μπακαλάριο και η Μάρτα Μπαρόνε (Βυθισμένη πολιτεία, μτφ. Κωνσταντίνα Ευαγγέλου, εκδ. Κέλευθος, 2021) που θα παρουσιάσουν τα βιβλία τους, η Μελάνια Ματζούκο, πρόεδρος της επιτροπής του Premio Strega, η οποία θα συνομιλήσει με τις συγγραφείς Μαρία Ηλιού και Αμάντα Μιχαλοπούλου και τη μεταφράστρια Δήμητρα Δότση, o δημοφιλής και βραβευμένος Ντονάτο Καρίζι (εκδ. Πατάκη), ο οποίος θα μιλήσει θα μιλήσει για την αστυνομική λογοτεχνία με τον Δημήτρη Μαμαλούκα, και ο διακεκριμένος μελετητής του Λεονάρντο ντα Βίντσι Κάρλο Βέτσε, ο οποίος θα συζητήσει με τον έλληνα καθηγητή Ιταλικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ Ιωάννη Τσόλκα.
Οι συγγραφείς Ματέο Μπιάνκι και Αντονέλα Λατάντσι θα συμμετέχουν στο εργαστήριο «Γράφοντας για τον εαυτό μας, γράφοντας για τον άλλον», ενώ των συναντήσεων θα προηγηθεί το ενδιαφέρον εργαστήριο ανάγνωσης «Από την αυτοβιογραφία στη μυθοπλασία».
INFO:
Είσοδος ελεύθερη με προεγγραφή στη σελίδα του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου.
Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα εδώ.
«Πραγματοποίηση ενός ονείρου»
«Για μένα προσωπικά, αυτό το φεστιβάλ αποτελεί την πραγματοποίηση ενός ονείρου: τη συνάντηση της λογοτεχνίας της χώρας μου με την ελληνική, την οποία άρχισα να αγαπάω και να γνωρίζω από τα νιάτα μου» σχολιάζει στο «Βήμα» ο διευθυντής του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Φραντσέσκο Νέρι.
Aυτή τη διάστασης φιλίας και συνεργασίας υπογραμμίζει το ακρωνύμιο ΦΙΛΕ, εξηγεί, και προσθέτει: «Με αυτό το φεστιβάλ σκοπεύουμε να τιμήσουμε τη μακροχρόνια σχέση Ελλάδας και Ιταλίας στο λογοτεχνικό επίπεδο συνεχίζοντας την προσπάθεια που ξεκινήσαμε με τη συμμετοχή της Ιταλίας ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, η οποία είχε εξαιρετική απήχηση. Το Ιταλικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, που επί δεκαετίες φιλοξένησε τα μεγαλύτερα ονόματα της ιταλικής λογοτεχνίας, όπως τον Ιταλο Καλβίνο, τον Αλμπέρτο Μοράβια και τον Σαλβατόρε Κουασίμοντο, είναι περήφανο που συνεχίζει αυτή την παράδοση ανοίγοντας τις πόρτες του στους πρωταγωνιστές της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνικής σκηνής».
