Στο πλαίσιο ενός διεθνούς περιβάλλοντος που κυριαρχείται από αλλεπάλληλες/διαρκείς κρίσεις , η ΕΕ, όχι αδικαιολόγητα, αντιμετωπίζεται ως ο μεγάλος ασθενής. Αυτό σχετίζεται κυρίως με τον διακυβερνητικό χαρακτήρα λήψης αποφάσεων και την απουσία κοινής πολιτικής στους τομείς της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής, όπως επίσης και στον κρίσιμο τομέα της τεχνολογικής καινοτομίας, όπου οι ΗΠΑ αλλά και η Κίνα έχουν κυριαρχήσει τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, η σχετική κριτική παραβλέπει το γεγονός ότι με την «απόσυρση» των ΗΠΑ από τον παραδοσιακό τους ρόλο ως φορέα «Ήπιας Ισχύος» (SoftPower) – κατά τη γνωστή διατύπωση του Joseph Nye – η ΕΕ, παρά τις αδυναμίες της, διαθέτει κρίσιμα χαρακτηριστικά/πλεονεκτήματα που μπορούν να την αναδείξουν ως σύγχρονο φορέα «Ήπιας Ισχύος» αντικαθιστώντας τις ΗΠΑ. Τα χαρακτηριστικά αυτά αναφέρονται στην προβολή ισχύος στο διεθνές σύστημα με έμφαση στις θεσμικές και πολιτισμικές αξίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, όπως το κράτος δικαίου, η προώθηση της ειρήνης και πολυμερούς συνεργασίας μέσω της διπλωματίας κ.ο.κ. Η ήπια ισχύς σχετίζεται επίσης με κρίσιμους τομείς πολιτικής, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η αποτελεσματική ρύθμιση της Ενιαίας Αγοράς και ιδιαίτερα του τομέα των ψηφιακών υπηρεσιών στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ανταγωνισμού, όπου η ΕΕ αναντίρρητα αποτελεί φάρο διεθνώς.
Η άσκηση αποτελεσματικής «Ήπιας Ισχύος», ωστόσο, προϋποθέτει την ύπαρξη κοινής ή τουλάχιστον συντονισμένης αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής, σε συνάρτηση με συγκεκριμένες πολιτικές προϋποθέσεις στο εσωτερικό των κρατών-μελών. Ως προς το πρώτο, η εμπειρία από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή στέλνει ανάμεικτα σήματα. Συγκεκριμένα, ενώ η πολιτική της ΕΕ και όλων των κρατών-μελών, με εξαίρεση την Ουγγαρία, ήταν απόλυτα ορθή στηρίζοντας την Ουκρανία, στον τομέα της αμυντικής πολιτικής τα βήματα ήταν ανάμεικτα. Παρά τις προβλέψεις της σχετικής θεωρίας ότι η εξωτερική απειλή κατά κανόνα επιταχύνει τις διαδικασίες ομοσπονδοποίησης και τη δημιουργία προγραμμάτων (π.χ. SAFE) προς ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της ΕΕ, προτεραιότητα τελικά δόθηκε στην ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας των κρατών-μελών και όχι προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της αμυντικής ικανότητας της ΕΕ.
Στην τρέχουσα κρίση του πολέμου στο Ιράν, και πάλι η πολιτική της ΕΕ είναι στην ορθή κατεύθυνση ως προς την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και την παροχή βοήθειας/προστασίας σε κράτη-μέλη που απειλούνται, όπως η Κύπρος. Ωστόσο, αυτή η βοήθεια παρέχεται από συγκεκριμένα κράτη-μέλη σε σχήμα πρωτοβουλίας των προθύμων παρά ως αποτέλεσμα συντονισμένης πολιτικής σε υπερεθνικό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική της Ελλάδας μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρκετά επιτυχημένη άσκηση ισορροπίας σε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον, όπως αυτό της Μέσης Ανατολής. Συνολικά, η μελλοντική πορεία της διαδικασίας ολοκλήρωσης και η ενίσχυση του διεθνούς ρόλου της Ενωσης αναμένεται να κυριαρχείται από το παράδειγμα της λεγόμενης «διαφορικής γεωμετρίας» (variablegeometry), με βάση το οποίο κάποια κράτη-μέλη μπορεί να προηγούνται ως προς την εμβάθυνση σε κρίσιμους τομείς πολιτικής, όπως η άμυνα ή η εξωτερική πολιτική, ενώ άλλα να κινούνται σε χαμηλότερους ρυθμούς.
