Πέντε φέρετρα στο τέμενος Μεγάλη Μοσάλα στην Τεχεράνη. Πιο ψηλά του εκλιπόντος ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, καλυμμένο με την ιρανική σημαία και πάνω του τοποθετημένο το μαύρο χαρακτηριστικό τουρμπάνι του.
Στα υπόλοιπα τέσσερα, τα μέλη της οικογένειάς του που σκοτώθηκαν στην ίδια επίθεση. Η κόρη του Μποσρά, ο σύζυγος της έτερης κόρης του, Χοντά, η σύζυγος του γιου του Μοτζτάμπα και η 14 μηνών εγγονή του, Ζάχρα-το φέρετρό της μικροσκοπικό. Εκπρόσωποι από δεκάδες χώρες σχημάτισαν μία πομπή για να αποδώσουν φόρο τιμής. Θρησκευτικά εδάφια ψάλλονταν τη στιγμή που πλησίαζε η κάθε αντιπροσωπία.
Η «κηδεία του αιώνα»
Κάπως έτσι ξεκίνησαν την Παρασκευή, οι πολυήμερες τελετές για τη «κηδεία του αιώνα», όπως κάποιοι αποκαλούν. Ακολούθησε η κεντρική νεκρώσιμη πομπή στους δρόμους της πρωτεύουσας και στη συνέχεια η σορός μεταφέρθηκε στην ιερή πόλη Κομ. Σήμερα θα μεταφερθεί στις σιιτικές πόλεις Νατζάφ και Καρμπάλα στο Ιράκ και η διαδικασία θα ολοκληρωθεί με την ταφή αύριο στο ιερό του Ιμάμη Ρεζά στη Μασχάντ.
Μηνύματα προς της Δύση
«Έχετε το βλέμμα σας στραμμένο στο Ιράν αυτές τις μέρες. Πρόκειται για το ίδιο Ιράν που νομίζατε ότι θα μπορούσατε να γονατίσετε μέσα σε λίγες μόνο μέρες!» ανέφερε το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, απευθυνόμενο στις ΗΠΑ και το Ισραήλ σε ανάρτηση στην πλατφόρμα X, η οποία συνοδευόταν από φωτογραφία ενός τεράστιου πλήθους σε κηδεία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι εξεπλάγη βλέποντας τους Ιρανούς να κλαίνε στην κηδεία, καθώς πίστευε ότι ο λαός της χώρας μισούσε τον εκλιπόντα ανώτατο ηγέτη. «Ίσως είναι ψεύτικα δάκρυα», φέρεται να είπε ο Τραμπ, σύμφωνα με το Axios.
Η δήλωση αυτή αναδεικνύει την παραδοσιακή δυσκολία της Ουάσιγκτον να αποκωδικοποιήσει τόσο τις κοινωνικο-θρησκευτικές, όσο και τις στρατιωτικές δυναμικές του πολυσύνθετου Ιράν.
Η σημασία του μαρτυρικού θανάτου
«Από την αρχή υπήρχε μία τεράστια προπαγανδιστική μηχανή εναντίον του Ιράν για να νομιμοποιήσει αυτόν τον πόλεμο. Όσοι ασχολούμαστε με τον σιιτισμό εστιάσαμε από την πρώτη στιγμή στο ότι ο Αλί Χαμενεΐ ήταν ταυτόχρονα πολιτικός και θρησκευτικός ηγέτης. Ήταν η πρώτη φορά που Μεγάλος Αγιατολάχ σκοτώθηκε από μια ξένη δύναμη, με τέτοιο τρόπο και ο θάνατος τού εκλήφθηκε ως επίθεση από τους πολλούς πιστούς σιίτες. Επίσης, η δολοφονία του, ως αρχηγός μιας χώρας, αποτελεί μια μεγάλη παραβίαση, ένα ταμπού στις διεθνείς σχέσεις. Είναι κάτι που δεν έχει συμβεί σχεδόν ποτέ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με εξαίρεση μία δύο περιπτώσεις στην Αφρική και στο Αφγανιστάν» εξηγεί στο Βήμα ο Δρ. Τόμπι Ματίσεν, Καθηγητής Παγκόσμιου Ισλάμ στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ.
Για τους υποστηρικτές του καθεστώτος, η σκηνή αυτή παραπέμπει άμεσα στο μαρτύριο του Ιμάμη Χουσεΐν στην Καρμπάλα το 680 μ.Χ. Η δολοφονία της 14μηνης εγγονής του στο ίδιο πλήγμα, χρησιμοποιήθηκε για να ενισχύσει τους παραλληλισμούς με τον θάνατο του βρέφους γιου του Χουσεΐν, δημιουργώντας ένα αφήγημα «ιερού πολέμου» κατά της αδικίας.
Τα συνθήματα «Εκδίκηση για το αίμα του μαρτυρικού μας Ηγέτη» και «Αντίσταση ενάντια στους εχθρούς» δονούν τους δρόμους, την ώρα που το καθεστώς επιδιώκει να θεοποιήσει τον Χαμενεΐ.«Ο ισχυρισμός για μαρτυρικό θάνατο είναι απίστευτα ισχυρός. Και αυτό είναι που βλέπουμε τώρα με τα πλήθη στην κηδεία του» εξηγεί ο Δρ. Ματίσεν.
Η γεωγραφία του σιιτισμού
Η μεταφορά της σορού σε μια διαδρομή που περιλαμβάνει τις ιερές πόλεις Νατζάφ και Καρμπάλα στο Ιράκ «εντάσσει αυτή την κηδεία στην ιερή σιιτική πολιτική γεωγραφία, η οποία ξεκίνησε από την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Στη συνέχεια από την πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ και την άνοδο του σιιτισμού στην εξουσία στο Ιράκ, αυτή η σχέση έχει γίνει όλο και στενότερη», αναλύει ο Δρ. Ματίσεν. Η Τεχεράνη αποσκοπεί στο να προβάλει τον ηγεμονικό της ρόλο στον σιιτικό κόσμο.
Η διπλωματική διεύρυνση του Ιράν
Το 1989, όταν έγινε η χαοτική κηδεία του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Χομεϊνί, το Ιράν ήταν απομονωμένο μετά τον πόλεμο με το Ιράκ. Σήμερα η παρουσία υψηλόβαθμων αντιπροσωπειών από 100 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, υπογραμμίζει τη διπλωματική του διεύρυνση. Εσκεμμένα η Τεχεράνη δεν προσκάλεσε δυτικούς ηγέτες, διότι τους καταλογίζει ότι βοήθησαν τον εχθρό.
«Αυτός ο συνδυασμός θρησκευτικής και κρατικής κηδείας, στην πραγματικότητα είναι μια απόδειξη του πόσο ισχυρή παραμένει η Ισλαμική Δημοκρατία» εξηγεί ο Δρ. Ματίσεν.
Οι ισορροπίες δυνάμεων στο εσωτερικό
Πολλοί δυτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι πλέον οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν το Ιράν και ότι ο κλήρος έχει αποδυναμωθεί. Ισχυρίζονται ότι η απουσία, μέχρι στιγμής, του νέου ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από την κηδεία, δημιουργεί ένα έλλειμμα συμβολικής νομιμοποίησης.
«Μπορεί να βλέπουμε μια ορισμένη περιθωριοποίηση του κλήρου, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και οι ίδιοι οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν ένα μείγμα εθνικισμού και θρησκείας. Η απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δικαιολογείται για λόγους ασφαλείας» εξηγεί ο κύριος Ματίσεν.
Μία διχασμένη χώρα
Ο Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε ότι η κηδεία πρέπει να αποτελέσει «σύμβολο ενότητας και εθνικής αλληλεγγύης». Στην πραγματικότητα η ιρανική κοινωνία είναι βαθιά διχασμένη. Ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού, κυρίως οι νέοι, εξουθενωμένο από την οικονομική κρίση και την καταστολή, δεν θρηνεί τον χαμό του εκλιπόντος ηγέτη και πιθανώς κρυφά να χαίρεται.
Το καθεστώς το 2025 εκτέλεσε τουλάχιστον 1.639 ανθρώπους, τον υψηλότερο αριθμό από το 1989. Οι επανατοποθετήσεις σκληροπυρηνικών αξιωματούχων, όπως ο επικεφαλής της δικαιοσύνης Γολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, ο οποίος είναι γνωστός για την καταστολή των διαφωνούντων και τις μαζικές εκτελέσεις, προμηνύουν περαιτέρω πόλωση.
Περισσότερο από ένας αποχαιρετισμός
Η κηδεία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δεν είναι απλώς ένας αποχαιρετισμός σε έναν ηγέτη που κυβέρνησε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, είναι μια προσεκτικά ενορχηστρωμένη επίδειξη ισχύος και ανθεκτικότητας στο εξωτερικό και ένας θρησκευτικός συμβολισμός ενότητας στο εσωτερικό. Με την ταφή της σωρού του, στη γενέτειρά του, τη Μασχάντ, 4 μήνες μετά τον θάνατό του, θα κλείσει ένα μεγάλο κεφάλαιο.
Η «θάλασσα των ανθρώπων» στην Τεχεράνη μπορεί να είναι το θεμέλιο της νέας ηγεσίας του Μοτζτάμπα ή το προοίμιο μιας ιστορικής κατάρρευσης.
