To 1957, o κινέζος ηγέτης Μαο τσε Τουνγκ είπε μια φράση που άφησε εποχή: «αφήστε όλα τα λουλούδια να ανθίσουν», υπονοώντας ότι στην κομμουνιστική Κίνα, ενθαρρύνονταν η ελεύθερη έκφραση και ότι ακούγονταν όλες οι απόψεις. Πολύ σύντομα όμως όσοι Κινέζοι εκφράστηκαν ελεύθερα, είτε φυλακίστηκαν είτε εστάλησαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.
Ο Σι Τζινπίνγκ, νυν ηγέτης της Κίνας, καταφεύγει επίσης σε παρομοιώσεις εμπνευσμένες από τη φύση: όλες οι εθνοτικές ομάδες της Κίνας, λέει, πρέπει «να στέκονται ενωμένες, σαν τους σπόρους ενός ροδιού».
Η «κινεζοποίηση» των εθνοτικών μειονοτήτων
Πιστή στο πνεύμα του Σι, η Κίνα, έθεσε από την 1η Ιουλίου, σε ισχύ, νέα νομοθεσία, η οποία ενισχύει την πολιτική της εθνοτικής ενότητας. Το φαινόμενο δεν είναι καινούριο: η πολιτική της «κινεζοποίησης» των εθνοτικών μειονοτήτων –όπως οι μουσουλμάνοι Ουιγούροι και οι Μογγόλοι-, εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες, ιδίως στο Θιβέτ, στο Σιντσιάνγκ και την Εσωτερική Μογγολία, τρεις περιοχές που ενσωματώθηκαν στην κινεζική αυτοκρατορία και αποτελούν διοικητικές επαρχίες της Κίνας.
Το νέο στοιχείο, είναι ότι η συγκεκριμένη πολιτική αποκτά πλέον νομοθετικό πλαίσιο, με σκοπό να ενισχύσει τη θεσμική της νομιμοποίηση και να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της. Στόχος του Πεκίνου είναι η εδραίωση της εθνικής ενότητας της Κίνας, και η πλήρης ενσωμάτωση των 56 εθνοτικών ομάδων, τις οποίες αναγνωρίζει επισήμως η κινεζική κυβέρνηση. Οι δυτικοί επικριτές της νομοθεσίας, την χαρακτηρίζουν ένα επιπλέον βήμα προς την αναγκαστική αφομοίωση των μειονοτήτων. Επισημαίνουν επίσης, ότι ενδέχεται να αποτελέσει νομική βάση, για διώξεις κινέζων αντιφρονούντων και ακτιβιστών που ζουν στο εξωτερικό.
Διαδηλώσεις διαμαρτυρίας θιβετιανών και ουιγούρων ακτιβιστών στη Δύση
Με την έναρξη της ισχύος του νόμου, θιβετιανοί και ουιγούροι ακτιβιστές πραγματοποίησαν διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στην Ουάσιγκτον και στις Βρυξέλλες. Την Πέμπτη, ένας θιβετιανός ακτιβιστής αυτοπυρπολήθηκε έξω από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη και αργότερα υπέκυψε στα τραύματά του. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δυτικές κυβερνήσεις και Αμερικανοί βουλευτές, εξέδωσαν ανακοινώσεις με τις οποίες επέκριναν το μέτρο.
Προώθηση της Εθνικής Ενότητας και της Εθνοτικής Προόδου
Με τον τίτλο «Νόμος για την Προώθηση της Εθνικής Ενότητας και της Εθνοτικής Προόδου», η νέα νομοθεσία είναι η κατάληξη της πορείας που ξεκίνησε με την άνοδο του Σι Τζινπίνγκ στην εξουσία στην Κίνα, το 2012. Έκτοτε, όπως επισημαίνει σε ανταπόκρισή της από το Πεκίνο, η ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, ο Σι, αντικαθιστά σταδιακά, την παραδοσιακή έμφαση στην πολυμορφία των εθνοτικών μειονοτήτων, με μια διαφορετική αντίληψη: αυτή της ενιαίας εθνικής κοινότητας, θεμελιωμένης στην κινεζική εθνική ταυτότητα και την πίστη στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Στόχος είναι η ενίσχυση της συνοχής του κράτους, σε μια εποχή γεωπολιτικού ανταγωνισμού και αυξανόμενων διεθνών εντάσεων.
Εφαρμογή του νόμου σε κάθε πτυχή της ζωής των Κινέζων
Ο νέος νόμος αφορά κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής. Στα σχολεία, η κινεζική γλώσσα καθιερώνεται ως η κυρίαρχη γλώσσα διδασκαλίας. Τα σχολικά προγράμματα οφείλουν να καλλιεργούν «την αίσθηση της κοινότητας του κινεζικού λαού». Στους γονείς, ανατίθεται η ευθύνη να διαπαιδαγωγούν τα παιδιά τους με αγάπη προς το Κομμουνιστικό Κόμμα και την πατρίδα. Μουσεία, βιβλιοθήκες και πολιτιστικοί οργανισμοί καλούνται να δίνουν προτεραιότητα σε δράσεις αφιερωμένες στην εθνική ιστορία και στην ευημερία της Κίνας. Τα Ηνωμένα Έθνη είχαν ήδη εκφράσει, ήδη από τον Απρίλιο, σοβαρές επιφυλάξεις για το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας τις πιθανές αρνητικές συνέπειές του στη γλωσσική, πολιτισμική και θρησκευτική αυτονομία των Θιβετιανών, των Ουιγούρων και των Μογγόλων.
Το επίμαχο άρθρο 63- Διώξεις κατά κινέζων αντιφρονούντων και στο εξωτερικό
Η πλέον αμφιλεγόμενη διάταξη αφορά στο άρθρο 63 του νέου νομοσχεδίου, το οποίο προβλέπει ότι οργανώσεις και φυσικά πρόσωπα που βρίσκονται εκτός της κινεζικής επικράτειας, μπορούν να διωχθούν, εφόσον θεωρηθεί ότι προβαίνουν σε ενέργειες, οι οποίες «υπονομεύουν την εθνοτική ενότητα» ή «προκαλούν διχασμό». Η γενικόλογη διατύπωση δεν προσδιορίζει όμως ποιες συμπεριφορές εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.
Η περίπτωση της φοιτήτριας Ζανγκ Γιαντί η οποία «αγνοείται»
Ενδεικτική του πνεύματος του νέου νόμου, είναι η υπόθεση μιας κινέζας φοιτήτριας, την οποία ανέδειξε το BBC. Η Ζανγκ Γιαντί, 23 ετών, γνωστή και με το θιβετιανό όνομα Τάρα, σπούδαζε στη Γαλλία και επρόκειτο να συνεχίσει τις σπουδές της σε διακεκριμένο βρετανικό πανεπιστήμιο. Στη Γαλλία, η νεαρή φοιτήτρια συνεργάστηκε με μια κινεζόφωνη διαδικτυακή πλατφόρμα, αφιερωμένη στα δικαιώματα των Θιβετιανών, και δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα μήνυμα με ευχές προς τον Δαλάι Λάμα, τον πνευματικό ηγέτη ου Θιβέτ, για τα ενενηκοστά γενέθλιά του (στις 6 Ιουλίου 2025). Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην ιδιαίτερη πατρίδα της, στην επαρχία Γιουνάν, η κοπέλα φέρεται ότι συνελήφθη με την κατηγορία ότι «υποκίνησε τη διάσπαση της χώρας και υπονόμευσε την εθνική ενότητα». Εικάζεται ότι έκτοτε κρατείται σε φυλακή στην Κίνα.
Σύμφωνα με το ΒΒC, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν ήδη απευθύνει προειδοποίηση προς τα κράτη-μέλη, καλώντας τα να εξετάσουν το ενδεχόμενο αναστολής των συμφωνιών έκδοσης με την Κίνα. Παράλληλα, προειδοποιούν ότι, αν ο νέος νόμος στοχοποιήσει Ευρωπαίους πολίτες, το γεγονός θα μπορούσε να «οδηγήσει σε σοβαρές συνέπειες αναφορικά με τις σχέσεις ΕΕ–Κίνας». Το επίμαχο ζήτημα είναι προφανώς, η ενδεχόμενη εφαρμογή της νομοθεσίας εκτός κινεζικού εδάφους. Το Πεκίνο υποστηρίζει ότι κάθε κυρίαρχο κράτος έχει το δικαίωμα να προστατεύει την εδαφική του ακεραιότητα και την εθνική του ασφάλεια ακόμη και σε δραστηριότητες που οργανώνονται από το εξωτερικό.
Ο νόμος ως εργαλείο εκφοβισμού των αντιφρονούντων- Διακρατική καταστολή
Παρότι ο κινεζικός νόμος δύσκολα θα μπορούσε να εφαρμοστεί από δικαστήρια άλλων χωρών, λειτουργεί ως μέσο εκφοβισμού: πολλοί θιβετιανοί, ουιγούροι και μογγόλοι ακτιβιστές, ζουν στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, αλλά έχουν συγγενείς στην Κίνα. Η πιθανότητα κάθε δημόσια δήλωσή τους να χαρακτηριστεί ως ενέργεια που στρέφεται κατά της εθνικής ενότητας, αυξάνει τον κίνδυνο να ασκηθούν πιέσεις στους συγγενείς τους που βρίσκονται στην Κίνα. Οι πολιτικοί αναλυτές χαρακτηρίζουν αυτήν την πρακτική «διακρατική καταστολή» (transnational repression).
Σκληρή απάντηση της Κίνας κατά της ΕΕ και των ΗΠΑ
Σύμφωνα με τους Νew York Times, η Κίνα απάντησε έντονα στην κριτική των δυτικών χωρών: ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Χου Γουεϊλιέ, κατηγόρησε τα δυτικά μέσα ενημέρωσης ότι παρουσιάζουν «διαστρεβλωμένες ερμηνείες» της νομοθεσίας, και πρόσθεσε ότι ο νόμος είναι «νόμιμος, θεμιτός και αναγκαίος» και σύμφωνος με τα διεθνή πρότυπα. Την Παρασκευή, εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, κατηγόρησε τις ΗΠΑ και την ΕΕ ότι «δυσφημίζουν κακόβουλα», τις πολιτικές της χώρας του.
