Στην αρχή ήταν ο πρώην αρχηγός της Μπάγερν Μονάχου και της εθνικής Γερμανίας, Μπάστιαν Σβαϊστάιγκερ με το σχόλιο του για το «άγριο και ανορθόδοξο αφρικανικό ποδόσφαιρο». Έπειτα ήρθε η υποτιμητική για την ομάδα του Μαρόκου δήλωση του ολλανδού βετεράνου Ράφαελ φαν ντε Φάαρτ, ο οποίος ανασκεύασε μετά τον αποκλεισμό της ομάδας του. Και ακολούθησαν ακόμη δύο τοποθετήσεις, από τον άγγλο σούπερ σταρ Χάρι Κέιν και τον πρώην γκολκίπερ των ΗΠΑ, Τιμ Χάουαρντ, να «δέσουν το γλυκό» όσων κάνουν λόγο για Μουντιάλ-αποθέωση πάσης φύσεως δυτικών προκαταλήψεων.
Ποιός είναι ο κύριος;
Η παρέμβαση του Χάουαρντ ήταν η πλέον πρόσφατη και αφορούσε το ματς μεταξύ ΗΠΑ και Βοσνίας, που διεξήχθη την Πέμπτη, 2 Ιουλίου. «Καλύτερα να μην κατέβουν από το αεροπλάνο στο Σαν Φρανσίσκο, ειλικρινά. Η ομάδα των ΗΠΑ θα κάνει τα πάντα ώστε να τους διαλύσει» είπε μεταξύ άλλων στο πλαίσιο συνέντευξης στο ποντκαστ ονόματι «Unfiltered Soccer», λίγες ώρες πριν τον αγώνα. Υπό άλλες συνθήκες θα επρόκειτο για ένα αθώο, ενδογηπεδικό ζήτημα.,Αλλά ο βόσνιος προπονητής Σεργκέι Μπάρμπαρεζ φρόντισε να κρατήσει το όλο ζήτημα «ζεστό», απαντώντας σε σαρκαστικό τόνο και διερωτώμενος ποιος είναι ο Χάουαρντ. «Ποιός είναι; Δεν τον γνωρίζω» ήταν τα ακριβή λόγια του 54χρονου τεχνικού.
Πέρα από την ιδιότυπη αψιμαχία ανάμεσα στους δύο άνδρες, αρκετοί σχολιαστές επισήμαναν ότι η δήλωση ενέχει στοιχεία πολιτικής αλαζονείας, δεδομένου ότι το αντιπροσωπευτικό συγκρότημα της βαλκανικής χώρας έχει προκριθεί δύο φορές σε τελική φάση Μουντιάλ στον 21ο αιώνα και κατάφερε η παρουσία του στη φετινή διοργάνωση να συνδυαστεί από τον αποκλεισμό της πάλαι ποτέ παντοδύναμης Ιταλίας. Είναι με λίγα λόγια παρά τη μικρή ιστορία της χώρας που εκπροσωπεί -κι η οποία μετράει ως κρατική υπόσταση μόλις τρεις δεκαετίες ζωής- μία απόλυτα επιτυχημένη ομάδα που αντιμετώπιζε τις ΗΠΑ, μια ποδοσφαιρικά υπολογίσιμη δύναμη, όχι όμως τόσο κραταιά ώστε να δικαιολογείται οποιουδήποτε αθλητική έπαρση.
Πολίτης Κέιν
Πριν τον Χάουαρντ, ένας πολύ πιο επιφανής εκπρόσωπος της Αγγλόσφαιρας, ο αρχηγός της εθνικής Αγγλίας, Χάρκ Κέιν είχε φροντίσει να απασχολήσει για τους λάθος λόγους τον διεθνή Τύπο. Μετά τον αγώνα της ομάδας του με την Γκάνα (23/06), που έληξε ισόπαλος με 0-0, ο Κέιν δεν έμεινε στον σχολιασμό του παιχνιδιού, αλλά πήγε ένα βήμα παραπέρα: «Κάποιες φορές έρχεσαι αντιμέτωπος με αυτού του είδους τα έθνη, που απλώς ψάχνουν για ένα μηδέν-μηδέν όπως έκαναν σήμερα, προκειμένου να χάσουν λίγο χρόνο» ήταν τα ακριβή λόγια του 32χρονου άγγλου επιθετικού, στο πλαίσιο δηλώσεων μετά τον αγώνα.
Χρήστες κοινωνικών δικτύων και τηλεοπτικοί σχολιαστές υπενθύμισαν ότι το αμυντικά προσανατολισμένο στην άμυνα και χαμηλού ρυθμού παιχνίδι της Γκάνας έχει πρώτα διδαχθεί και χρησιμοποιηθεί από εθνικές ομάδες και ευρωπαϊκούς συλλόγους και δεν θα πρέπει να υποτιμάται επειδή στερεί από τον (θεωρητικά ισχυρότερο) αντίπαλο την ευκαιρία μιας εύκολης νίκης.
Πιο πολιτική ήταν η ανάγνωση αφρικανικών ΜΜΕ, όπως του δημοφιλή ιστοτόπου Modern Ghana, που αναφέρθηκε στις βαθιά ριζωμένες πολιτιστικές προκαταλήψεις που αποκαλύπτονται πίσω από τον δημόσιο λόγο. «Για κάποιον που δεν διαθέτει τα εφόδια της κρίσης, αυτό που είπε ο Κέιν μπορεί να ακούγεται σαν ένα τυπικό ποδοσφαιρικό παράπονο από έναν αδύναμο επιθετικό. Αλλά η γλώσσα σπάνια είναι ουδέτερη. Σε λίγες σύντομες προτάσεις, ο Κέιν επικαλέστηκε ένα βαθιά ριζωμένο ευρωκεντρικό σύμπλεγμα ανωτερότητας, στηριζόμενος σε ένα πατερναλιστικό λεξιλόγιο που ιστορικά έχει χρησιμοποιηθεί για να υποβαθμίσει μη δυτικές αθλητικές ομάδες» διαπιστώνει ο αρθρογράφος Φούβι Κλόκου και προσθέτει: «Ο Κέιν αράζει ένα ψυχολογικό όριο μεταξύ του υποτιθέμενου “πολιτισμένου”, ενεργητικού ποδοσφαίρου της Δυτικής Ευρώπης και του “πρωτόγονου”, αντιδραστικού αντιποδοσφαίρου του Παγκόσμιου Νότου.»
Στερεότυπα
Εκτός από τις δύο περιπτώσεις του αγγλόφωνου κόσμου υπάρχει κι ο γερμανογενής, εξίσου ικανός να παράγει στερεοτυπικές αναπαραστάσεις της Αφρικής και του ποδοσφαίρου της.
Πριν λίγες μέρες ο γερμανός πρώην μέσος της Μπάγερν Μονάχου και πρωταθλητής κόσμου με τη Γερμανία το 2014, Μπάστιαν Σβαϊνστάιγκερ, βρέθηκε στο στόχαστρο με αφορμή δηλώσεις του για το «άγριο και ανορθόδοξο» αφρικανικό ποδόσφαιρο, που επικρίθηκαν από τον προπονητή της Ακτής Ελεφαντοστού, Εμέρς Φαέ αλλά και σημαντική μερίδα του δημοσιογραφικού κόσμου της Γερμανίας, που επισήμαναν ότι η κατασκευή και αναπαραγωγή μίας ενιαίας, στερεοτυπικής εικόνας για ολόκληρους πληθυσμούς και εθνικές ομάδες αποτελεί ίδιο της αποικιοκρατικής κουλτούρας.
Ακόμη πιο εμφατική υπήρξε πάντως η περίπτωση του ολλανδού βετεράνου Ράφαελ φαν ντε Φάαρτ. Ο πρώην ποδοσφαιριστής της Ρεάλ Μαδρίτης, του Αμβούργου και της εθνικής Ολλανδίας και νυν τηλεοπτικός σχολιαστής προκάλεσε σάλο όταν στο πλαίσιο του αγώνα Ολλανδία-Ιαπωνία, απέδωσε λάθος αμυντικού της χώρας του στη στερεοτυπική στο μυαλό των ευρωπαίων ομοιομορφία των Ιαπώνων.
Λίγες μέρες αργότερα ο ίδιος θα έθετε πιο ψηλά τον πήχυ των επικρίσεων, όταν προέβλεψε άνετη επικράτηση της εθνικής ομάδας της χώρας του έναντι του Μαρόκου, με το επιχείρημα ότι οι μαροκινής καταγωγής ποδοσφαιριστές που γεννήθηκαν σε ολλανδικό έδαφος και επέλεξαν να αγωνίζονται για την εθνική ομάδα του βορειοαφρικανικού βασιλείου δεν είναι κατάλληλοι για τους «Οράνιε» (το παγκοσμίως γνωστό προσωνύμιο της Εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Ολλανδίας). Υπό αυτό το πρίσμα, το γεγονός ότι η ολλανδική εθνική ομάδα τελικά αποκλείστηκε από το Μαρόκο μετά από πέναλτι ποδοσφαιριστή που αγωνίζεται στην ολλανδική Αϊντχόφεν διαβάστηκε από πολλούς ταυτόχρονα σαν απόλυτη διάψευση των ρατσιστικών στερεοτύπων κι ως ειρωνεία της τύχης.
