Αποκωδικοποιώντας το πλήρες κείμενο του προσχεδίου συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, το CNN προχώρησε σε μια πρώτη, πιο «δίκαιη», όπως τονίζει, αξιολόγηση των όρων του μνημονίου, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο, όταν ο Λευκός Οίκος δώσει επίσημα στη δημοσιότητα το κείμενο, να υπάρχουν αλλαγές.
Αυτό που πάντως επισημαίνει το αμερικανικό δίκτυο είναι το πόσα πολλά προσφέρουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με αντάλλαγμα ελάχιστα πράγματα. Έχοντας διαπραγματευτεί στο παρελθόν δύσκολες συμφωνίες με το Ιράν, το συγκεκριμένο έγγραφο ξεχωρίζει, καθώς παρέχει στην Τεχεράνη πολλά από όσα απαιτούσε στο παρελθόν και σπάνια κέρδιζε.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αποφάσισε ότι μια συμφωνία – οποιαδήποτε συμφωνία – ήταν προτιμότερη από το υπάρχον status quo. Από την πλευρά του, το Ιράν κράτησε ουσιαστικά όμηρο τα Στενά του Ορμούζ και απαίτησε από τις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημα που έθεσε. Η τακτική αυτή φαίνεται να πέτυχε.
Η ουσία αυτού του Μνημονίου Συνεργασίας (MOU) στην πράξη είναι ότι το Ιράν λαμβάνει τεράστια οφέλη τώρα, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, με μοναδικό αντάλλαγμα να μη βάλλει εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.
Αποκωδικοποιώντας το κείμενο: Οι δύο φάσεις της συμφωνίας
Σύμφωνα με το προσχέδιο που εξασφάλισε το CNN, η συμφωνία αποτελείται από 14 σημεία: «Για να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί, πρέπει να διαχωρίσουμε τι συμβαίνει αμέσως με την υπογραφή (τώρα) και τι προβλέπεται για το μέλλον. Σκεφτείτε τη συμφωνία ως δύο φάσεις: Η Φάση 1 ξεκινά άμεσα και η Φάση 2 μεταθέτει όλα τα υπόλοιπα ζητήματα προς επίλυση σε μια ”τελική συμφωνία”, η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, τις επόμενες 60 ημέρες. Η περίοδος αυτή των 60 ημερών μπορεί να παραταθεί με αμοιβαία συγκατάθεση».
Οι άμεσες υποχωρήσεις των ΗΠΑ: Τι κερδίζει το Ιράν «εδώ και τώρα»
Όπως πολλές συμφωνίες με το Ιράν, αυτό το κείμενο μοιάζει με παζλ, όπου ορισμένα άρθρα παραπέμπουν σε άλλα. «Για να ξεκλειδώσουμε το τι πρέπει να συμβεί άμεσα, πρέπει να πάμε στο Άρθρο 13. Αυτό ορίζει ότι αμέσως μετά την υπογραφή, πρέπει να τεθούν σε ισχύ τα Άρθρα 4, 5, 10 και 11. Αυτές είναι οι διατάξεις που εφαρμόζονται τώρα, πριν καν ξεκινήσουν οι συνομιλίες για τη Φάση 2», αναφέρεται στην ανάλυση του CNN.
Ας τα δούμε αναλυτικά:
- Άρθρα 4 και 5 (Στενά του Ορμούζ): Οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και το Ιράν απομακρύνει τα εμπόδια (όπως θαλάσσιες νάρκες), ώστε η κίνηση στα Στενά να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα, εντός 30 ημερών. Αν η συμφωνία σταματούσε εδώ, θα ήταν καλή για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία. Αλλά δε σταματά εδώ. Για την ακρίβεια, εδώ τελειώνουν οι υποχρεώσεις του Ιράν και ξεκινούν των ΗΠΑ.
- Άρθρο 10 (Άρση κυρώσεων): Οι ΗΠΑ «αμέσως μετά την υπογραφή, θα εκδώσουν εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις σχετικές υπηρεσίες (τραπεζικές, ασφαλιστικές, μεταφορικές)». Πρόκειται για τεράστια υποχώρηση. Επαναφέρει το Ιράν στο καθεστώς που απολάμβανε επί Ομπάμα (JCPOA), με απεριόριστες πωλήσεις πετρελαίου σε τιμές αγοράς. Ειδικοί της ενέργειας εκτιμούν ότι αυτό το άρθρο μόνο, θα αποφέρει στο Ιράν 60-70 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
- Άρθρο 11 («Παγωμένα» κεφάλαια): Εδώ κρύβεται μια παγίδα. Το άρθρο αναφέρει ότι τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα απελευθερωθούν «υπό το φως της προόδου των διαπραγματεύσεων για μια τελική συμφωνία». Ωστόσο, βάσει του Άρθρου 13, οι συνομιλίες αυτές δεν ξεκινούν χωρίς την εφαρμογή της απελευθέρωσης. Επιπλέον, η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν θα μπορεί να ορίζει τον δικαιούχο των χρημάτων, χωρίς τους ανθρωπιστικούς περιορισμούς προηγούμενων συμφωνιών (π.χ. του 2023). Το Ιράν παίρνει τα λεφτά του για να τα κάνει ό,τι θέλει.
Οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις και το «πυρηνικό παράθυρο»
Έχει αναλάβει το Ιράν νέες δεσμεύσεις σε βάθος χρόνου; Από το κείμενο δεν προκύπτει κάτι τέτοιο.
Στο Άρθρο 8 (Πυρηνικά όπλα), το Ιράν απλώς «επαναλαμβάνει ότι δε θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα». Ο Τραμπ διατυμπανίζει ότι αυτό αποτρέπει το Ιράν από το να αποκτήσει βόμβα, όμως η διατύπωση της συμφωνίας Ομπάμα (JCPOA) ήταν πολύ πιο αυστηρή. Η νέα διατύπωση είναι σαφώς πιο αδύναμη από εκείνη της συμφωνίας την οποία ο ίδιος ο Τραμπ εγκατέλειψε, κατά την πρώτη του θητεία.
«Για να είμαστε δίκαιοι», σημειώνει το αμερικανικό δίκτυο, «η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και το MOU διασφαλίζει το status quo κατά τις 60 ημέρες των συνομιλιών. Όμως, το προσχέδιο δε χαράσσει μια μόνιμη πορεία, αλλά την καθιστά δυσκολότερη, λόγω των πρόωρων ανταλλαγμάτων που δόθηκαν στην Τεχεράνη. Τα πυρηνικά υλικά «θα αντιμετωπιστούν επαρκώς σε μια τελική συμφωνία». Με άλλα λόγια, το Ιράν δεν έχει δεσμευτεί για τίποτα ακόμα.
Το Ταμείο Ανασυγκρότησης των 300 δισεκατομμυρίων
Στο Άρθρο 9 προβλέπεται το πολυσυζητημένο Ταμείο Ανασυγκρότησης για το Ιράν. Το MOU υποχρεώνει τις ΗΠΑ «μαζί με περιφερειακούς εταίρους, να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, διασφαλίζοντας χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων».
«Ας είμαστε ξεκάθαροι», υπογραμμίζει το CNN: «Δε θα υπάρξει ”τελική συμφωνία”, χωρίς αυτό το ταμείο των 300 δισ. Το Ιράν δεν πρόκειται να δεχτεί πυρηνικές δεσμεύσεις, αν το ταμείο δε γίνει πραγματικότητα.
Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει καμία αναφορά στο κείμενο για την υποστήριξη της τρομοκρατίας από το Ιράν, τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα προγράμματα πυραύλων και drones ή τις οργανώσεις-δορυφόρους (proxies) στη Μέση Ανατολή.
Ο τερματισμός του πολέμου και οι απειλές του Τραμπ
Το Μνημόνιο φιλοδοξεί να επιφέρει «άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Ωστόσο, ο Τραμπ ίσως έχει ήδη παραβιάσει αυτή τη διάταξη, όταν στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία δήλωσε για το Ιράν: «Αν δε μου αρέσει η συμπεριφορά τους, θα επιστρέψουμε στους πυροβολισμούς και θα ρίξουμε βόμβες κατευθείαν στα κεφάλια τους».
Σε κάθε περίπτωση, το να λες στο χαρτί ότι ο πόλεμος τελειώνει, χωρίς το Ιράν να δεσμεύεται ότι θα σταματήσει να χρηματοδοτεί τη Χεζμπολάχ, δεν έχει καμία αξία στην πράξη. Όσο η Χεζμπολάχ χτυπάει το Ισραήλ, το Ισραήλ θα απαντά. Ο δρόμος για την ειρήνη στον Λίβανο περνά από την Ιερουσαλήμ και τη Βηρυτό, όχι από την Τεχεράνη.
Όσο για τον ιρανικό λαό, οι ΗΠΑ δεσμεύονται για «μη ανάμειξη» στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν (Άρθρο 2). Αυτό η Τεχεράνη το μεταφράζει ως τέλος στις κυρώσεις για την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη δολοφονία αθώων διαδηλωτών στους δρόμους.
Γιατί η συμφωνία είναι καταδικασμένη να αποτύχει
«Με βάση αυτό το κείμενο και όσα γνωρίζουμε για τη διαπραγματευτική στρατηγική του Ιράν, εδώ και 47 χρόνια», καταλήγει το CNN, είναι απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να καταφέρουν να μετατρέψουν αυτό το μονομερές Μνημόνιο σε μια συνολική, βιώσιμη συμφωνία.
Οι ΗΠΑ φαίνεται να απεμπόλησαν όλα τα διαπραγματευτικά τους όπλα, με μοναδικό αντάλλαγμα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Και καθώς οι συνομιλίες αυτές θα σέρνονται ή θα οδηγούνται σε αδιέξοδο, η ”ειρήνη” που υπόσχεται αυτό το προσχέδιο είναι πολύ πιθανό να αποδειχθεί εξαιρετικά βραχύβια.
