Ο Ηράκλειτος το είχε πει πριν από περίπου 2.500 χρόνια αλλά ελάχιστοι τον άκουσαν αρκετά προσεκτικά: «πόλεμος πάντων πατήρ ἐστι ».
Ο πόλεμος γεννά γεωπολιτικές ανακατατάξεις, νέες συμμαχίες και ηγέτες. Γεννά όμως και νέες διαιρέσεις, νέες οικονομικές, ενεργειακές, δημογραφικές κρίσεις και εκατοντάδες ή χιλιάδες νεκρούς, βεβαίως, αλλά αυτή η λεπτομέρεια σπάνια απασχολεί όσους πιστεύουν ότι κρατούν το τιμόνι.
Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: Τον πόλεμο μπορείς εύκολα να τον ξεκινήσεις με μία διαταγή (ή με μία ανάρτηση στο Truth Social) όμως δεν μπορείς να τον τελειώσεις όποτε το θελήσεις.
Η ειρωνεία είναι ότι οι ηγέτες που ξεκινούν πολέμους γνωρίζουν το αξίωμα. Το γνωρίζουν και όμως επιμένουν να το αγνοούν.
Η Ουκρανία είναι το πιο διδακτικό παράδειγμα της εποχής μας. Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν εξαπέλυσε αυτό που ονόμαζε «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» — έναν «πόλεμο τριών ημερών, κατά τις εκτιμήσεις του επιτελείου του. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η γραμμή του μετώπου μοιάζει με πληγή που αρνείται να κλείσει. Η ρωσική οικονομία έχει στρατιωτικοποιηθεί πλήρως, οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν λέξεις που είχαν ξεχάσει — «αμυντικές δαπάνες», «αποτρεπτική ικανότητα», «αδιανόητο σενάριο» — και η Ουκρανία συνεχίζει να αιμορραγεί. Ολοι σε κατάσταση λίμπο. Κανείς δεν κερδίζει. Κανείς δεν σταματά.
Στο Ιράν η παρτίδα παίχτηκε με διαφορετικούς κανόνες, αλλά την ίδια κατάληξη. Η λογική έμοιαζε απλή: «αποκεφαλίζεις» την ηγεσία, χτυπάς τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, αποτρέπεις την απειλή, επιστρέφεις στο σπίτι. «Χειρουργική επέμβαση» όπως είναι η αγαπημένη μεταφορά των τεχνοκρατών, που ποτέ στη ζωή τους δεν έχουν δει χειρουργείο.
Μόνο που το Ιράν δεν είναι ένα εύκολο πεδίο βολής. Είναι κράτος, με κράτη-δορυφόρους, με πληρεξούσιους παραστρατιωτικούς σε τουλάχιστον πέντε χώρες, με τη δυνατότητα να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να στείλει την τιμή του πετρελαίου στη στρατόσφαιρα.
Κάθε πολεμική επιχείρηση είναι πάντα «ειδική» στην αρχή. Γενική γίνεται αργότερα, όταν οι εξελίξεις διαψεύδουν τις αρχικές εκτιμήσεις και το πράγμα αρχίζει να ξεφεύγει και να γεννά αποτελέσματα και τετελεσμένα που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει.
Αλλωστε, ο Ηράκλειτος δεν είπε ότι ο πόλεμος είναι καλός. Είπε ότι διαμορφώνει νέες συνθήκες. Δημιουργεί μία νέα πραγματικότητα που ούτε ελέγχεται ούτε κατεδαφίζεται κατά το δοκούν.
Η έξοδος από τον πόλεμο δεν αποφασίζεται στην ίδια αίθουσα briefing που αποφασίστηκε η είσοδος. Αποφασίζεται αλλού, από άλλους, σε χρόνο που δεν ανήκει σε εσένα.
Κι αυτό είναι ίσως το μόνο πράγμα που έχουν κοινό η Μόσχα, η Ουάσινγκτον και κάθε ηγεσία που έχει κοιτάξει έναν χάρτη με υπερβολική αυτοπεποίθηση: Ξέρουν πώς να ανάψουν τη φωτιά. Δεν ξέρουν — κανείς δεν ξέρει — πώς να την σβήσουν χωρίς να αποτεφρωθούν και οι ίδιοι «μετά των αλλοφύλων».
