«Κάθε πρωί, ο Έρολ Μπαιτάς ελέγχει για περισσότερες ζημιές στο επιβλητικό αλλά εγκαταλελειμμένο ξύλινο κτίριο σε ένα νησί έξω από την Κωνσταντινούπολη που για δεκαετίες στέγαζε ορφανά από την μειονοτική ελληνική κοινότητα.
Όταν βρέχει, μπαίνω μέσα να δω το μέγεθος της καταστροφής. Τα νερά πέφτουν σχεδόν από παντού και με πονάει. Τα αποκαλώ τα “δάκρυα του κτιρίου”. Γίνομαι συναισθηματικός επειδή είναι το σπίτι μου και πριν από μένα, ήταν το σπίτι για εκατοντάδες παιδιά», εξηγεί ο φύλακας Έρολ Μπαιτάς στο αφιέρωμα των New York Times για το ιστορικό Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου.
Ο «πληγωμένος γίγαντας» είναι χαραγμένος στην οπτική αποτύπωση της μνήμης των Ρωμιών, οι οποίοι εδώ και χρόνια τον βλέπουν να ρημάζει και να καταρρέει. Οι προσπάθειες σωτηρίας του μέχρι τώρα δεν ευοδώθηκαν, αφήνοντας αυτό το αρχιτεκτονικό στολίδι να ξεφτίζει.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, το απόγευμα της Παρασκευής 22 Μαΐου 2026, στα εγκαίνια έκθεσης για την ιστορία του Ορφανοτροφείου που φιλοξενείται στο Μουσείο της νήσου, ανακοίνωσε ότι το ιστορικό Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου θα μετατραπεί σε ξενοδοχείο.
Photo Credits: AP Photo/Helene Franchineau
Συγκεκριμένα ανέφερε, πως «όλες οι προσπάθειες που κάναμε για να συγκεντρώσουμε το απαιτούμενο υψηλό ποσό για την αναστήλωση του Ορφανοτροφείου, με σκοπό να το μετατρέψουμε σε δύο διεθνή κέντρα -ένα για τον διαθρησκειακό διάλογο και ένα για τις οικολογικές μελέτες και έρευνες- απέτυχαν και στο τέλος η Εκκλησία, μη έχοντας άλλη λύση, αποφάσισε να το μετατρέψει σε ξενοδοχείο. Βεβαίως, δεν ήταν μία εύκολη απόφαση, κυρίως από συναισθηματικής απόψεως, όμως ήταν μία επιβεβλημένη απόφαση προτού το κτίριο γίνει ένα με τη γη, ισοπεδωθεί».
Επισήμανε, μάλιστα, ότι «ανέλαβε μια τουρκική εταιρεία, σε συνεργασία με μία ελληνική και αυτό είναι πολύ συμβολικό, ότι το Ορφανοτροφείο τελικά γίνεται και ένα σύμβολο ενότητας, συνεργασίας και φιλίας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας».
Το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου, το «πιο όμορφο μέρος της Κωνσταντινούπολης»
Πάνω από τα πεύκα της Πριγκήπου, με θέα τη Θάλασσα του Μαρμαρά, υψώνεται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα το τεράστιο ξύλινο κτίριο που παλεύει με τον χρόνο. Φαίνεται σχεδόν από παντού στην Πρίγκηπο, ως άλλη πυξίδα.
Πρόκειται για το «πιο όμορφο μέρος της Κωνσταντινούπολης», θα πει στη Hurriyet, ο Γιάννης Καλαμάρης, ο οποίος έζησε και εργάστηκε ως δάσκαλος εκεί από το 1955 έως το 1961.
Τα δωμάτιά του κουβαλούν τις μνήμες χιλιάδων παιδιών που βρήκαν καταφύγιο σε χρόνια δύσκολα και ταραγμένα.
Photo Credits: AP Photo/Lefteris Pitarakis
Η Βηθλεέμ Μαγουλά πέρασε τις πόρτες του ορφανοτροφείου το 1945 σε ηλικία 7 ετών, κρατώντας από το χέρι τη μικρότερη αδερφή της. Μιλώντας στην εκπομπή «365 Στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου στο ΕΡΤNEWS, θα πει: «πολύ καλά μάς κοίταξαν. Είχαμε τους δασκάλους μας, είχαμε επιμελήτρια. Καλή ανατροφή (πήραμε), σαν αδέρφια ήμασταν. Θαρρείς και ήμασταν όλοι από ίδιους γονείς».
Το τεράστιο αυτό κτίριο, των 14.000 τετραγωνικών μέτρων, βρίσκεται στην κορυφή του λόφου Isa Tepesi, γνωστού και ως «Βουνού του Ιησού».
Αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά ξύλινα οικοδομήματα που κατασκευάστηκαν ποτέ στην Ευρώπη. Το συγκρότημα είναι πενταώροφο, με 206 δωμάτια, μεγάλες αίθουσες και εκτεταμένους κοινόχρηστους χώρους.
Το ορφανοτροφείο της Πριγκήπου είναι το δεύτερο μεγαλύτερο ξύλινο οικοδόμημα στον κόσμο, με τον βουδιστικό ναό Tōdai-ji να βρίσκεται στην πρώτη θέση της λίστας.
Η ιστορία του: Από το Οριάν Εξπρές μέχρι την οριστική σφράγιση
Σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε το 1898 από τον γάλλο αρχιτέκτονα Αλεξάντρ Βαλορί, ο οποίος όρισε την αστική ταυτότητα της Κωνσταντινούπολης. Ανάμεσα στα δημιουργήματά του ξεχωρίζει το εμβληματικό ξενοδοχείο Πέρα Παλλάς το 1892 και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.
Το κτίριο προοριζόταν να γίνει πολυτελές ξενοδοχείο και καζίνο, με την ονομασία Prinkipo Palace, για την Compagnie Internationale des Wagons-Lits, η οποία είχε στην κατοχή της τη θρυλική γραμμή του τρένου Οριάν Εξπρές.
Ο συρμός αναχωρούσε από το σημερινό Γκαρ ντ’ ελ Εστ του Παρισιού στις 13.30 και κατέληγε στην Κωνσταντινούπολη. Στόχος της ιδιοκτήτριας εταιρείας ήταν να δημιουργήσει ένα πολυτελές κατάλυμα για τους εύπορους Ευρωπαίους που ταξίδευαν από τη γαλλική πρωτεύουσα στην Πόλη.
Το «ξενοδοχείο-καζίνο» ήταν έτοιμο το 1989, όμως τα σχέδια ανατράπηκαν όταν ο τότε σουλτάνος, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, μπλόκαρε την αδειοδότησή του θεωρώντας τον τζόγο πηγή ανηθικότητας.
Το 1902 το συγκρότημα βγήκε στο σφυρί και αγοράστηκε από την Ελένη Ζαρίφη, σύζυγο του τραπεζίτη Γεωργίου Ζαρίφη, μέλους μιας από τις σημαντικότερες ελληνικές οικογένειες της Κωνσταντινούπολης.
Photo Credits: AP Photo/Lefteris Pitarakis
Η Ελένη Ζαρίφη αποφάσισε να δωρίσει το κτίριο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ώστε να γίνει ορφανοτροφείο για τα παιδιά της ελληνικής κοινότητας
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετέτρεψε το κτίριο σε ορφανοτροφείο, στο οποίο λειτουργούσε και δημοτικό σχολείο. Το 1903 έγιναν τα εγκαίνια του νέου ιδρύματος παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωακείμ Γ’.
Στους χώρους του μεγάλωσαν και εκπαιδεύτηκαν 5.744 ορφανά. Στην αρχή φιλοξενούσε μόνο ελληνόπουλα αγόρια, λίγο μετά και κορίτσια, αλλά και ορφανά τουρκόπουλα. Τα παιδιά, παράλληλα με τα μαθήματα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, διδάσκονταν διάφορες τέχνες, όπως ραπτική, υποδηματοποιία, επιπλοποιία και σιδηρουργική.
Το 1964 η Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων της Τουρκίας αποφάσισε να βάλει λουκέτο στο Ορφανοτροφείο. Σε μια μέρα σφραγίστηκε και κατασχέθηκε από το τουρκικό κράτος. Τη χρονιά εκείνη οι απελάσεις των Ρωμιών της Πόλης ήταν μαζικές. Είχαν προηγηθεί τα καταστροφικά Σεπτεμβριανά και το πογκρόμ κατά της κοινότητας που επιδείνωσαν δραματικά τις σχέσεις των δύο χωρών.
Οι τουρκικές Αρχές επικαλέστηκαν λόγους ασφάλειας, υποστηρίζοντας ότι το ξύλινο κτίριο διέτρεχε κίνδυνο πυρκαγιάς. Τα περίπου 150 παιδιά που φιλοξενούνταν τότε στο ίδρυμα αναγκάστηκαν να μεταφερθούν στο κοντινό μοναστήρι του Αγίου Νικολάου. H Μαρίκα Χάτσου ήταν η τελευταία διευθύντρια του σχολείου του Ορφανοτροφείου.
Photo Credits: AP Photo/Lefteris Pitarakis
Το 1997 το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου πέρασε στην κυριότητα του τουρκικού κράτους και τελικά ο ξύλινος γίγαντας εγκαταλείφθηκε. Το 1980 ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά που προκάλεσε σοβαρές ζημιές, ενώ το 1999 ο ισχυρός σεισμός που έπληξε την περιοχή της Κωνσταντινούπολης επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
«Κατ᾿ ουσίαν, από το έτος 1964 έως το 2010, ήτοι επί 46 ολόκληρα χρόνια, το κλειστόν και σιωπηλόν Ορφανοτροφείον της Πριγκήπου ήτο έρμαιον των καιρικών συνθηκών και ποικίλων άλλων επιβουλών», είχε δηλώσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Μετά από προσφυγή που είχε καταθέσει το Πατριαρχείο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τη δεκαετία του 2010 κέρδισε πλήρως το ιδιοκτησιακό του δικαίωμα.
Το 2018 η Europa Nostra, η πανευρωπαϊκή ομοσπονδία για την πολιτιστική κληρονομιά, τοποθέτησε το κτίριο στον κατάλογο των επτά πλέον απειλούμενων μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη. Στις 25 Αυγούστου 2022 οι τουρκικές αρχές έδωσαν την έγκρισή τους για να αρχίσουν τα έργα αποκατάστασης.
Κατά την παρουσίαση του Λευκώματος «Σιωπή 206 δωματίων. Μελέτες για το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου», ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος αναφέρθηκε στην ιστορία του Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου η οποία «απεικονίζει την πορείαν της Ομογενείας κατά τον πολυτάραχον 20ον αιώνα, την ακμήν και τα “πέτρινα χρόνια”, τας ελπίδας, την κακουχίαν και την εξουθενωτικήν συρρίκνωσίν της».
Με πληροφορίες από Εθνικός Κήρυξ, Οικουμενικό Πατριαρχείο, pontosnews.gr, Φως Φαναρίου.
