Στις 30 Απριλίου 1945 ο Αδόλφος Χίτλερ και η μίας ημέρας σύζυγός του, Εύα Μπράουν, βάζουν τέλος στη ζωή τους μέσα στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας, το διαβόητο «μπάνκερ». Ο Κόκκινος Στρατός είχε ήδη περικυκλώσει το Βερολίνο και το Τρίτο Ράιχ κατέρρεε.
Είχαν προηγηθεί μήνες συνεχών στρατιωτικών ηττών για τη ναζιστική Γερμανία, η προέλαση των Συμμάχων από τα δυτικά και των Σοβιετικών από τα ανατολικά, καθώς και η τελική Μάχη του Βερολίνου που σφράγισε την έκβαση του πολέμου στην Ευρώπη.
Ο θάνατος του ναζιστή δικτάτορα γέννησε αμέσως εικασίες, αντιφατικές μαρτυρίες και θεωρίες που απασχόλησαν για δεκαετίες ιστορικούς, μυστικές υπηρεσίες και δικαστήρια.
Στο «ΒΗΜΑ» της 19ης Νοεμβρίου 1972, το θέμα παρουσιαζόταν ως ένα ιστορικό αίνιγμα που οι δύο Γερμανίες επιχειρούσαν να λύσουν οριστικά. Γράφει ο Pierre E. Mervil:
«Οι Γερμανοί – Δυτικοί και Ανατολικοί – αποφάσισαν να λύσουν οριστικά το αίνιγμα: Ποιο ήτο το αληθινό τέλος του Αδ. Χίτλερ;
»Για τις “τελευταίες ώρες του Φύρερ” διατυπώθηκαν και υποστηρίχθηκαν με σοβαρά επιχειρήματα εικοσιμία εκδοχές. Μετά την προσέγγιση των δύο γερμανικών κρατών ήλθε η ώρα της αλήθειας».
Η διαθήκη και ο γάμος πριν το τέλος
Τις τελευταίες ώρες πριν από την αυτοκτονία του, ο Χίτλερ υπαγόρευσε την πολιτική και προσωπική του διαθήκη. Όπως αναφέρεται στο «ΒΗΜΑ»:
«Ενώ οι Ρώσοι πλησιάζουν (δεν απέχουν παρά 1.500 μέτρα από το “μπάνκερ”), ο Χίτλερ κλείνεται σ’ ένα δωμάτιο με την Γκέρτρουντ Γιούγκε για να της υπαγορεύση την πολιτική και την προσωπική του διαθήκη. Η γραμματέας δακτυλογραφεί το κείμενο σε τέσσερα αντίγραφα στη διάρκεια της νύχτας κι ̓ ο Χίτλερ το υπογράφει στις 4 τα ξημερώματα της 29ης».
«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 21.3.1969, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Αμέσως μετά, ακολούθησε ο γάμος του με την Εύα Μπράουν:
«Μόλις τελειώνει η υπαγόρευση, ο Φύρερ περνά στον επόμενο σταθμό: παντρεύεται την Εύα Μπράουν. Το μυστήριο γίνεται χωρίς καμμιά επισημότητα, μπροστά σε καποιον Βάλτερ Βάγκνερ, υπάλληλο του Ληξιαρχείου της πρωτεύουσας, που έχει κληθή για τον σκοπό αυτό από τον Γκαίμπελ».
Η ατμόσφαιρα στο καταφύγιο ήταν χαοτική. Άλλοι επιχειρούσαν να διαφύγουν, άλλοι παρέμεναν κοντά στον Χίτλερ, ενώ οι σοβιετικές δυνάμεις πλησίαζαν ολοένα και περισσότερο.
Το πρωί της 30ης Απριλίου ο Χίτλερ προγευμάτισε και στη συνέχεια, μαζί με την Εύα Μπράουν, αποχαιρέτησε τους στενούς συνεργάτες του:
»Προς το μεσημέρι της 30ης Απριλίου, ο Χίτλερ προγευματίζει. Τον ανταμώνει η Εύα Μπράουν και οι δύο μαζί αποχαιρετούν τους Μπόρμαν, Γκαίμπελς, Μπούγκντορφ, Κρέμπς, Χέβελ, Νοϋμαν, Φός, Ραττενχούμπερ, Χαίγκλ, τον καμαριέρη Λίγκε, τον Ες – Ες υπασπιστή Γκένσε, τις γραμματείς Γκέρτρουντ Γιούγκε, Κριστιάν, Κρύγκερ και την μαγείρισσα. Υστερα, ο Φύρερ και η γυναίκα του αποσύρονται. Είναι τρεις και μισή».
«ΤΑ ΝΕΑ», 18.3.2006, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Όταν ο Χίτλερ βρέθηκε νεκρός
Από εκείνο το σημείο και μετά, οι μαρτυρίες διαφέρουν στις λεπτομέρειες. Το δημοσίευμα σημείωνε χαρακτηριστικά:
«Από εκεί και πέρα, οι μαρτυρίες είναι αόριστες και αντιφατικές». Σύμφωνα με την εκδοχή που επικράτησε, ακούστηκε ένας πυροβολισμός και οι παρόντες μπήκαν στο δωμάτιο. Ο Χίτλερ είχε αυτοκτονήσει με όπλο, ενώ η Εύα Μπράουν είχε καταπιεί κυάνιο.
Η μαρτυρία του Ες-Ες Γκένσε, όπως παρατίθεται στο δημοσίευμα, είναι από τις πιο χαρακτηριστικές:
«Η ώρα ήταν περίπου τρεις και μισή με τέσσερις παρά είκοσι. Προσπαθούσα να διατηρήσω την ηρεμία μου, γιατί ήξερα ότι ο Χίτλερ θα αυτοκτονούσε. Δεν υπήρχε άλλη διέξοδος γι’ αυτόν. Πέντε λεπτά αργότερα άκουσα έναν πυροβολισμό.
Η σκηνή του τέλους
»Πρώτος μπήκε ο Μπόρμαν στο δωμάτιο κι εγώ ακολούθησα τον Λίγκε, τον καμαριέρη του Χίτλερ. Ο Φύρερ ήταν καθισμένος σε μια καρέκλα, η Εύα ξαπλωμένη σ’ ένα ντιβάνι. Είχε βγάλει τα παπούτσια της και τα είχε ακουμπήσει με επιμέλεια στα πόδια του ντιβανιού. Το πρόσωπο του Φύρερ ήταν όλο αίματα.
»Βρήκαμε δύο περίστροφα. Το ένα ήταν ένα Βάλτερ P.P.Κw. και μ’ αυτό είχε χτυπηθή. Το άλλο ήταν ένα μικρότερο όπλο που πάντοτε είχε στην τσέπη του. Η Εύα φορούσε ένα μπλέ φόρεμα με άσπρο γιακά και άσπρα μανικέτια. Τα μάτια της ήσαν ορθάνοιχτα. Μια εντονώτατη μυρωδιά κυανίου κυμάτιζε στο δωμάτιο, τόσο έντονη ήταν που επί μέρες μετά την αισθανόμουνα ακόμα επάνω στα ρούχα μου. Ίσως όμως να ήταν δημιούργημα της φαντασίας μου.
»Ο Μπόρμαν δεν έβγαλε λέξη. Εγώ έτρεξα αμέσως στην αίθουσα των διασκέψεων όπου βρίσκονταν ο Γκαίμπελς, ο Μπούργκντορφ κι άλλοι μερικοί, που δεν τους θυμάμαι τώρα. Τους είπα: “Ο φύρερ πέθανε”.
Λίγο αργότερα, τα σώματα μεταφέρθηκαν έξω από το καταφύγιο και κάηκαν:
«Τα δύο πτώματα […] μεταφέρθηκαν έξω από το “μπάνκερ” […] Χύσαμε βενζίνη επάνω και βάλαμε φωτιά».
Ωστόσο, η υπόθεση δεν έκλεισε αμέσως. Όπως κατέγραφε «ΤΟ ΒΗΜΑ», μετά την είσοδο των Συμμάχων στο Βερολίνο κυκλοφορούσαν «οι πιο αντιφατικές πληροφορίες γύρω από το τέλος του Χίτλερ».
Το δημοσίευμα απαριθμούσε 21 εκδοχές, από την αυτοκτονία μέχρι τη φυγή του στην Ισπανία ή την Ιαπωνία:
21 εκδοχές ή εικασίες
- Αποκλείεται να ζήση ο Χίτλερ περισσότερο από δύο ακόμα μέρες. (Ο Χίμμλερ στον κόμητα Μπερναντόττε στις 24 Απριλίου).
- Ο Αδόλφος Χίτλερ έπεσε στην Καγκελλαρία πολεμώντας ως την τελευταία στιγμή. (Ραδιόφωνο Αμβούργου, 1η Μαΐου).
- Ο Χίτλερ αυτοκτόνησε. (Δήλωση του γιατρού Χανς Φρίτσε, αναφερομένη υπό του ρωσικού ανακοινωθέντος της 3ης Μαΐου).
- Ο Χίτλερ έπαθε εγκεφαλική αιμορραγία (Δήλωση στρατηγού Σέλλενμπεργκ προς Λύμπσεκ).
- Ο Χίτλερ και η Εύα είχαν συμφωνήσει να αυτοκτονήσουν (Γκ. Χεργκέσσελ, στενογράφος του Χίτλερ).
- Μια μέρα πριν μπουν οι Ρώσοι στο Βερολίνο, ο Χίτλερ ετοίμαζε ένα σχέδιο αποδράσεως (Λεόν Ντεγκρέλ, Βέλγος αρχηγός παραφασιστικού κινήματος).
- Το πτώμα του Χίτλερ βρίσκεται σε μέρος όπου είναι αδύνατο ν’ ανακαλυφθή ποτέ (Ραδιόφωνο Ελεύθερης Γερμανίας).
- Ο Χίτλερ πέθανε σαν ήρωας (Ο Νιαίνιτς στο ραδιόφωνο διακοπείς από μια φωνή που φώναξε: “Είναι ψέμα!”, στις 2 Μαΐου).
- Ο καθηγητής Μορέλ έκανε ένεση στον Χίτλερ (Δήλωση Ρώσου στρατηγού στις 23 Μαΐου).
- Ο Χίτλερ θα μπορούσε να τελειώση τις μέρες του στο Δουβλίνο (Μπέρναρντ Σω).
- Πιστεύω στο θάνατο του Χίτλερ (Ουίνστον Τσώρτσιλ, στη Βουλή των Κοινοτήτων).
- Είμαι πεπεισμένος ότι ο Χίτλερ ζη, (Στάλιν στον Χόπκινς, 6 Ιουνίου).
- Από τέσσερα αποτεφρωμένα πτώματα στην Καγκελλαρία, το ένα έφερε την οδοντοστοιχία του Χίτλερ,
- Ο Χίτλερ βρίσκεται πιθανώτατα στον Φράνκο (Στρατηγός Μπερτζαρίν, Ρώσος διοικητής του Βερολίνου, 9 Ιουνίου).
- Ο θάνατος του Χίτλερ είναι πιθανός (Στρατηγός Αϊζενχάουερ).
- Πιστεύω στο θάνατο του Χίτλερ, αλλά μπορεί να γελιέμαι (Ρίμπεντροπ).
- Δεν αναγνωρίσαμε το πτώμα του Χίτλερ (Στρατάρχης Ζούκωφ, 9 Ιουνίου).
- Ὑποτίθεται ότι ο Χίτλερ έφθασε αεροπορικώς στη Βαρκελώνη την 1η Μαΐου (Νταίηλυ Εξπρές).
- Ο Χίτλερ, που είχε πάθει τρομώδη παράλυση, υπεβλήθη σε ένεση στις 27 Απριλίου (κόμης Μπερναντόττε).
- Ο Χίτλερ κατέφυγε με υποβρύχιο στη Ιαπωνία (Πρακτορείο Τύπου).
- Ο χειρουργός Ζάουερμπρουχ κατέστησε το πρόσωπο του Χίτλερ αγνώριστο (ανταποκριτής του “Νταίηλυ Εξπρές” στην Κοπεγχάγη)».
Η Στάση των Σοβιετικών
Πέρα από τις εικασίες ότι «ο Χίτλερ αυτοκτόνησε», ότι «βρίσκεται πιθανώτατα στον Φράνκο», ή ότι «κατέφυγε με υποβρύχιο στην Ιαπωνία», η σύγχυση τροφοδοτήθηκε παραπάνω λόγω της στάσης των Σοβιετικών, οι οποίοι, παρότι είχαν στα χέρια τους κρίσιμες μαρτυρίες και ευρήματα, δεν συνεργάστηκαν εξαρχής πλήρως με τους Δυτικούς.
Επίσης, όπως σημειωνόταν στο δημοσίευμα:
«Αυτό που ιδιαίτερα απασχόλησε τους Ρώσους ήταν η έλλειψη πειστηρίων. Στάθηκε αδύνατο να βρεθή το περίστροφο […] που χρησιμοποίησε ο Χίτλερ. Ούτε και το ημερολόγιο που ο Μάρτιν Μπόρμαν κρατούσε […]
«Η είσοδος στο “μπάνκερ” ήταν τελείως ελεύθερη […] και διάφοροι επισκέπτες […] μπόρεσαν να πάρουν […] ακόμη και κοσμήματα της Εύας Μπράουν».
Έντονες ήταν και οι θεωρίες που έκαναν λόγο για σωσία, ωστόσο τέτοιες εικασίες δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ.
Το δημοσίευμα αναφέρει:
«Στις 17 Ιανουαρίου του 1946, ο αντισυνταγματάρχης Κλιμένκο αποφάσισε να γίνη η εκταφή των υποτιθεμένων Χίτλερ και Εύας Μπράουν, που είχαν εκ νέου ταφή, στον κήπο της καγκελλαρίας μετά από τήν νεκροψία της 8ης Μαΐου που είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για σωσία […]
»Ο Ρύκωφ ζήτησε να αναγνωρισθούν οι οδοντοστοιχίες από τον Κούνις και δήλωσε ότι επρόκειτο για τα πτώματα του Χίτλερ και της Εύας Μπράουν».
Η αναπαράσταση
«Τον Ιούλιο του 1946 έγινε αναπαράσταση στον κήπο της καγκελλαρίας. Από τις φυλακές Λουμπιάνκα, όπου ήσαν, μεταφέρθηκαν επί τόπου οι Μέγκερσχάουζεν, Εχτμαν, Λίγκε, Γκένσε, Κούντς, Φός, Μόνκε, Ράττενχούμπερ και Μπάουρ.
»Υποχρεώθηκαν να αναπαραστήσουν το θάνατο, την αποτέφρωση και την ταφή. Υστερα απ’ αυτό, οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν πίσω στη Μόσχα και ο φάκελλος της υποθέσεως έκλεισε.
»Παρ’ όλο τον σκεπτικισμό τους του 1945, οι Ρώσοι αυτή τη φορά έμοιαζαν να έχουν αποδεχθή ότι ο Χίτλερ είχε αυτοκτονήσει ότι το πτώμα που είχε υποβληθή σε νεκροψία ήταν του Φύρερ».
Το άρθρο του 1972 κατέληγε πως, παρά τις αντιφάσεις, η βασική εκδοχή του θανάτου του Χίτλερ είχε πλέον επιβεβαιωθεί:
«Οι αντιφάσεις των μαρτυριών […] δικαιολογούνται από τη σύγχυση που επικρατούσε τις μέρες αυτές […]
»Πάντως κάθε εικασία ότι ο Χίτλερ δεν πέθανε καταρρέει μπροστά στο ατράνταχτο επιχείρημα που διατύπωσε ο Φρανσουά – Πονσέ:
“Αν ο Χίτλερ δεν ήταν νεκρός, ο Γκαίμπελς δεν θα αυτοκτονούσε με ολόκληρη την οικογένειά του”».
