Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας δήλωσε προ διετίας σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ ότι κάθε πολιτικός πρέπει να μελετά την (οικονομική) Ιστορία.
Αναφέρομαι στο παραπάνω με αφορμή την απόφαση του Τραμπ να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ (τα οποία έχουν ήδη «κλείσει» οι Ιρανοί).
Τι διδάσκει, λοιπόν, η σοφή Ιστορία;
Επιστρέφουμε στο 404 π.Χ. και στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Η Σπάρτη, μαζί με τις συμμαχικές δυνάμεις (βλέπε Κορινθίους και Θηβαίους) αποφασίζουν ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά με στόχο την κατάρρευση των Αθηναίων. Ο ναυτικός αποκλεισμός, ο οποίος διήρκησε λίγους μήνες, οδήγησε την Αθήνα σε συνθηκολόγηση υπό το βάρος της ασιτίας στη Πόλη. Το χειρότερο όλων ήταν η κατάλυση του «δημοκρατικού πολιτεύματος» της Αθήνας και η αντικατάσταση του από την ολιγαρχία των 30 τυράννων, εκ των οποίων σκληρότερος, και περισσότερος βίαιος, αποδείχθηκε ο Κριτίας. Ο Κριτίας, λοιπόν, καταδίκασε σε θάνατο πολλούς Αθηναίους πολίτες και, ταυτόχρονα, εξόρισε πλείστους άλλους.
Εάν, λοιπόν, η Ιστορία επαναληφθεί, κάτι το οποίο φυσικά δεν είναι δεδομένο, ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να αποτελέσει σύντομη χρονική παρένθεση αλλά ενδεχομένως να αποδειχθεί χρονοβόρο θέμα αυξάνοντας, κατά συνέπεια, τον κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης. Και τούτο επειδή το εν εξελίξει σοκ πετρελαίου, με δεδομένο ότι 20% περίπου της παραγωγής πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, θα οξυνθεί ακόμα περισσότερο. Επιπλέον, η εγκατάσταση της ολιγαρχίας των 30 τυράννων στην Αθήνα μας διδάσκει ότι πιθανότατα να δούμε και στο Ιράν την δημιουργία μια νέας τάξης πραγμάτων η οποία, όσον αφορά την ηγεσίας της, θα αποδειχθεί εξίσου βίαια, ή ακόμα χειρότερη, από την σημερινή!
Ο πόλεμος στο Ιράν, σε συνδυασμό με τις επεκτατικές, και απρόβλεπτες, «βλέψεις» του Τραμπ, οδηγεί τόσο την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και την Μεγάλη Βρετανία, σε αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Κοι τούτο επειδή λόγω των απειλών του Τραμπ για έξοδο των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, η Ευρώπη «πιέζεται» να επενδύσει πολύ περισσότερο στην στρατιωτική της ισχύ. Εδώ, λοιπόν, το τελευταίο World Economic Outlook του ΔΝΤ μας προσφέρει κάποια θετικά νέα: το ΔΝΤ εκτιμά ότι μία μεγάλη αύξηση στις στρατιωτικές δαπάνες οδηγεί σε αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 5% περίπου εντός πενταετίας! Η ενίσχυση του ΑΕΠ λειτουργεί κυρίως μέσω της αύξησης των δημοσίων επενδύσεων. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών θα επέλθει, βέβαια, μέσω μείγματος πολιτικής, ήτοι αύξησης φόρων, μείωσης κρατικών δαπανών και, βέβαια, εξωτερικού δανεισμού.
Το 2024, η στρατιωτική δαπάνη αναλογούσε στο 1,9% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αυξήθηκε, το 2025, στο 2,1%. Καθώς, λοιπόν, ο προβλεπόμενα απρόβλεπτος Τραμπ έχει περαιτέρω επεκτατικές βλέψεις (βλέπε, πχ, Κούβα και Γροιλανδία), καλό θα ήταν η Ευρώπη να λάβει σοβαρά υπόψιν τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ και να αποφασίσει τον τρόπο χρηματοδότησης αυξημένων στρατιωτικών δαπανών. Άμεσα!
*Ο κ. Κώστας Μήλας είναι καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο University of Liverpool
