Ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε, αλλά ένας Χαμενεΐ παραμένει στην εξουσία ως ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης. Το ότι δεν έχει το ειδικό βάρος του πατέρα του και ότι δεν έχει διοικήσει – πέρα από την εθελοντική πολιτοφυλακή των Φρουρών της Επανάστασης – την Μπασίτζ, δεν έχει σημασία. Είναι ένα Χαμενεΐ. Έχει όμως την αμέριστη στήριξη των θεσμών της εξουσίας που διατηρούν – συχνά δια της βίας – τον έλεγχο της χώρας.
Το 2023, το Iran International δημοσίευσε αναφορές προερχόμενες από τους Φρουρούς της Επανάστασης που αποκάλυπταν ότι ο Χαμενεΐ ουσιαστικά έλεγχε τη Basij και ασκούσε σημαντική επιρροή στον διορισμό και την απομάκρυνση προσωπικού στις Οργανώσεις Πληροφοριών και Προστασίας Πληροφοριών τους, μια αίσθηση πως ο ρόλος του δεν ήταν τόσο σημαντικός.
Ο χρησμός Τραμπ για τον νέο Χαμενεΐ
Σε κάθε περίπτωση, με την επιλογή του το καθεστώς έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα «πρόκλησης» προς τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το Ισραήλ. Ο πρώτος το Σαββατοκύριακο είχε δηλώσει στο τηλεοπτικό δίκτυο ABC πως αν ο επόμενος ανώτατος ηγέτης του Ιράν «δεν πάρει έγκριση από εμάς, δεν πρόκειται να διαρκέσει για πολύ» ενώ πρόσθεσε πως υπάρχουν «πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσαν να είναι κατάλληλοι» για τον ρόλο.
Φυσικά και το Ιράν δεν υπήρχε περίπτωση, ακόμα και αν δεν επιθυμούσε την ανάδειξη του Μοτζταμπά Χαμενεΐ στη θέση, να επέλεγε πρόσωπο που θα επιθυμούσε ο Αμερικανός πρόεδρος. Πληροφορίες αναφέρουν πως το Συμβούλιο των 88 μελών που ήταν αρμόδιο για την απόφαση, είχε καταλήξει στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ εδώ και ημέρες αλλά δεν την ανακοίνωνε για λόγους ασφαλείας προς το πρόσωπο του.
Ωστόσο, είχε ανακοινωθεί πριν 1 εβδομάδα είτε τώρα που ανακοινώθηκε παραμένει στόχος αν και όπως είπε ο εκπρόσωπος τύπου των ενόπλων δυνάμεων του Ισραήλ στη Wall Street Journal, «Το να μην έχει το Ιράν ηγέτη», δήλωσε ο εκπρόσωπος των IDF, Ναδάβ Σοσάνι, «είναι κάτι που τους δυσκολεύει να λειτουργήσουν την πολεμική μηχανή εναντίον μας».
Η ίδια εφημερίδα μετέφερε δήλωση – πριν την ψηφοφορία – των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων πως «το Ισραήλ θα συνεχίσει να παρακολουθεί οποιονδήποτε διάδοχο και οποιονδήποτε επιδιώκει να διορίσει έναν διάδοχο και δε θα διστάσει να στοχεύσει» οποιοδήποτε από τα δεκάδες μέλη που συμμετέχουν στη συνάντηση.
Αυτό το τελευταίο, όπως μας δίδαξαν οι επιχειρήσεις από τη 7η Οκτωβρίου 2023 και μετά είναι σημαντικό γιατί πέραν του προφανούς στόχου, το Μοτζταμπά Χαμενεΐ, όλα τα ανώτατα μέλη της Ιρανικής ηγεσίας (θα) αποτελούν στόχο, από τον Αλί Λαριτζανί μέχρι το τελευταίο μέλος με λόγο στα πράγματα. Για όσο καιρό και αν αυτό χρειαστεί να διαρκέσει.
Ποιος είναι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ – Η πατρική εκπαίδευση, η μάχη για την εξουσία
Σε σχέση με τον νέο ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη, την εικόνα εντός Ιράν αλλά και το αντίληψη που έχουν απέναντι του άλλα μέλη της ηγεσίας της χώρας, ενδιαφέρον έχει μια δήλωση πριν δύο χρόνια στο Associated Press μέλους της Συνέλευσης των Ειδικών του Ιράν – του κληρικού σώματος που επιλέγει τον ανώτατο ηγέτη, όπως αναφέραμε: Το μέλος αυτό δήλωσε πως ο Αλί Χαμενεΐ αντιτασσόταν στην ιδέα να είναι ο γιος του υποψήφιος για τη μελλοντική ηγεσία. Αλλά ο ίδιος (Αλί Χαμενεΐ) δεν είχε ποτέ δημοσίως απαντήσει σε τέτοιες εικασίες.
Η πρώτη φορά που το όνομα του βρέθηκε στη δημόσια σφαίρα ήταν στις προεδρικές εκλογές του 2005 τις οποίες κέρδισε ο Μαχμούντ Αχαμαντινετζάντ. Σύμφωνα με το BBC σε μια ανοιχτή επιστολή προς τον Χαμενεΐ, ο μεταρρυθμιστής υποψήφιος Μεχντί Καρουμπί κατηγόρησε τον Μοτζταμπά ότι παρενέβη στην ψηφοφορία μέσω στοιχείων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και της πολιτοφυλακής Basij, οι οποίες διένειμαν χρήματα σε θρησκευτικές ομάδες προκειμένου να βοηθήσουν τον Αχαμαντινετζάντ να κερδίσει.
Το ίδιο συνέβη τέσσερα χρόνια μετά ανακινώντας διαδηλώσεις με την επωνυμία «Κίνημα των Πρασίνων» και συνθήματα που αντιτίθεντο στην ιδέα ότι ο Μοτζταμπά θα μπορούσε να διαδεχθεί τον πατέρα του ως ανώτατος ηγέτης του Ιράν.
Σύμφωνα με το BBC o Μοσταφά Τατζζαντέχ, τότε αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «εκλογικό πραξικόπημα». Φυλακίστηκε για επτά χρόνια, κάτι που απέδωσε «στην άμεση επιθυμία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ».
Η επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης, η κυριαρχία των σκληροπυρηνικών
Η πραγματικότητα είναι πάντως πως το τριμελές διευθυντήριο που διοικούσε το Ιράν μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ δεν θα μπορούσε να συνεχίσει επί μακρόν. Δείχνει παράλληλα πως το καθεστώς είναι υπό πίεση.
Φυσικά και ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ θα χρειαστεί χρόνο για να προσαρμοστεί στον νέο του ρόλο, αλλά ή επιλογή του καταδεικνύει την τεράστια επιρροή που έχουν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) μέσα στο θρησκευτικό και πολιτικό κατεστημένο του Ιράν.
Η μεγαλύτερη υποστήριξη για τον νέο 56χρονο ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη ήρθε ίσως από τον πιο σκληροπυρηνικό – πρώην μετριοπαθή διπλωμάτη της δεκαετίας του 2000 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – τον Αλί Λαριτζανί.
Μιλώντας στην μιλώντας στην ιρανική κρατική τηλεόραση, επαίνεσε τη Συνέλευση των Ειδικών επειδή συνεδρίασε «με θάρρος», ακόμη και ενώ οι αεροπορικές επιδρομές συνεχίζονταν στην Τεχεράνη ενώ είπε ότι ο νεότερος Χαμενεΐ είχε εκπαιδευτεί από τον πατέρα του και «μπορεί να διαχειριστεί αυτή την κατάσταση».
Το ερώτημα είναι, θα παραμείνει ζωντανός αρκετά ώστε να διαχειριστεί (την όποια εσωτερική η εξωτερική) κατάσταση ή το Συμβούλιο των Ειδικών θα συνεδριάσει στο σύντομο μέλλον ξανά; Με βάση τις δηλώσεις του Ισραήλ, δεν θα βάζαμε στοίχημα για την μακροημέρευση του Μοτζταμπά Χαμενεΐ στη θέση, χωρίς ωστόσο να το αποκλείσουμε αν η διπλωματία φέρει αποτέλεσμα σύντομα.
Θα αντέξει ή θα πέσει πριν αναλάβει;
Οι δηλώσεις Αμερικανών και – ιδιαίτερα – ισραηλινών αξιωματούχων να προετοιμαστούν οι πολίτες (τους) για ένα μακρύ πόλεμο δε δείχνουν κάτι τέτοιο πάντως, αυξάνοντας τις πιθανότητες ο νέος ηγέτης να δολοφονηθεί πριν προλάβει να έχει πλήρη εικόνα της χώρας που μόλις ανέλαβε να διοικήσει.
