Δωδεκάνησα 1947: Όταν το «εθνικό όνειρο» έγινε πραγματικότητα

Στις 7 Μαρτίου 1947 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η τελετή παράδοσης της διοίκησης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, επισφραγίζοντας έτσι την ενσωμάτωσή τους στη χώρα. Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε το τελευταίο μεγάλο βήμα της εδαφικής ολοκλήρωσης του ελληνικού κράτους στον 20ο αιώνα.

Το κλίμα εκείνων των ημερών αποτυπώνεται ζωντανά στις σελίδες του “ΒΗΜΑΤΟΣ” της 29ης Μαρτίου 1947, σε ανταποκρίσεις των απεσταλμένων της εφημερίδας, κ.κ. Π. Παλαιολόγου και Μιχ. Κυριακίδη, στη Ρόδο.

Ο τίτλος του δημοσιεύματος αποτυπώνει τη συγκίνηση της εποχής:

«Το εθνικόν όνειρον πραγματοποιείται – Μεθαύριον θα υψωθή επισήμως η ελληνική σημαία εις τα μαρτυρικά Δωδεκάνησα».

Εκτός από τη συγκίνηση και τον ενθουσιασμό, όμως, το ρεπορτάζ καταγράφει και τις πρακτικές δυσκολίες της μετάβασης στη νέα διοικητική πραγματικότητα.

Η διοικητική μετάβαση

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ελληνική κυβέρνηση επεξεργαζόταν ήδη το νομοθετικό πλαίσιο που θα διευκόλυνε την «αφομοίωση» των νησιών στο ελληνικό κράτος:

«Το Πολιτικόν Συμβούλιον συνελθόν, χθες την μεσημβρίαν ησχολήθη με διάφορα ζητήματα της Δωδεκανήσου και ενέκρινε το νομοθέτημα δια του οποίου θα διευκολυνθή η αφομοίωσις των Δωδεκανήσων. Το νομοθέτημα καταρτισθέν επί τη βάσει παλαιοτέρου τοιούτου περί διοικήσεως των Νέων Χωρών διεβιβάσθη μετά την έγκρισιν του από την Κυβέρνησιν εις την επί της εξουσιοδοτήσεως κοινοβουλευτικήν επιτροπήν προς ψήφισιν.

»Ο αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως κ. Τσαλδάρης ερωτηθείς εάν μετά την μεθαυριανήν μεταβίβασιν της Στρατιωτικής Διοικήσεως των Δωδεκανήσων εις την Ελλάδα θα επιτραπή η ελυθέρα πλέον μετ’ αυτών επικοινωνία εκ της λοιπής Ελλάδος, απήντησεν αρνητικώς.

»Ο κ. Τσαλδάρης ετόνισεν ότι μέχρι της οριστικής ενσωμάτωσεως των Δωδεκανήσων θα ισχύη εκεί ένα ιδιότυπον καθεστώς. Δια τον λόγον αυτόν μόνον ο Στρατιωτικός Διοικητής αφού αναλάβει τα καθήκοντά του και μελετήση επιτοπίως την κατάστασιν, θα εισηγηθή τα ενδεδειγμένα μέτρα δια την επικοινωνίαν με την Δωδεκάνησον.

»Αντιθέτως ο ναύαρχος Ιωαννίδης δεχθείς αντιπροσωπείαν της Κεντρικής Δωδεκανησιακής Επιτροπής εκ των κ.κ. Μ Ζερβού, Μ. Καλογεροπούλου, Μ. Βολονάκη και Λ. Πτέρη ανεκοίνωσεν ότι κατά το τελευταίον υπουργικόν συμβούλιον απεφασίσθη η ελευθέρα επικοινωνία με την Δωδεκάνησον, η ρύθμισις των συγκοινωνιών μετά της λοιπής Ελλάδος και η άρσις των περιορισμών εξαγωγής διαφόρων ειδών πρώτης ανάγκης εις τας νήσους».

Οι πρώτες ανησυχίες

Την ίδια στιγμή, η ανάληψη των υπηρεσιών από Έλληνες υπαλλήλους είχε ήδη ξεκινήσει στη Ρόδο από τις 10 Μαρτίου και εξελισσόταν βάσει συγκεκριμένων πρωτοκόλλων. Ωστόσο, οι ανταποκριτές της εφημερίδας σημείωναν ότι υπήρχαν ανησυχίες για οργανωτικές δυσκολίες και για την ανάγκη αποτελεσματικής διοίκησης σε έναν πληθυσμό που, όπως γράφουν χαρακτηριστικά, είχε γνωρίσει τη διοικητική οργάνωση μιας «ευρωπαϊκής δυνάμεως» κατά την περίοδο της ιταλικής κυριαρχίας.

»Η απουσία αρχηγού ενημερωμένου και ικανού να κατευθύνη τας εργασίας γεννά ανησυχίας μήπως προκύψουν δυσχέρειαι και σημαντικαί ζημίαι εις βάρος του Δημοσίου. Πλήν της απομακρύνσεως του κ. Τσιγάντε απεμακρύνθησαν την τελευταίαν στιγμήν αξιωματικοί του Ιερού Λόχου κατέχοντες σημαντικάς θέσεις ενημερωμένοι επί του σχεδίου παραλαβής.

»Κατά την γνώμην των Δωδεκανησίων, η Κυβέρνησις έπρεπε να αντιληφθή ότι η Ελλάς δίδει εξετάσεις ενώπιον του πληθυσμού, ο οποίος εγνώρισε διοίκησιν Ευρωπαικής Δυνάμεως και αναμένει από την Ελλάδα διοικητικήν εμφάνισιν αρτιωτέραν της προηγούμενης. Ακατατόπιστος ο νέος αρχηγός έχει να αντιμετωπίση ακανθώδη προβλήματα, ως τας μεταφοράς και τον επισιτισμόν».

Η υπόσχεση ισοπολιτείας

Το ρεπορτάζ συνεχίζει με την πρώτη προκήρυξη που επρόκειτο να απευθύνει προς τον πληθυσμό ο στρατιωτικός διοικητής Δωδεκανήσου, ναύαρχος Ιωαννίδης. Σε αυτήν θα διαβεβαίωνε τους κατοίκους για ισοπολιτεία, ευνομία και σεβασμό των δημοκρατικών ελευθεριών:

»Πληροφορούμεθα ότι ο διορισθείς στρατιωτικός διοικητής Δωδεκανήσου ναύαρχος κ. Ιωαννίδης ερχόμενος ενταύθα θα απευθύνη προς τον λαόν την πρώτην προκήρυξιν δια της οποίας θα υπόσχεται ισοπολιτείαν και ευνομίαν και θα εκφράζη την ελπίδα ότι θα είνε βραχύ το μέχρι της προσαρτήσεως διάστημα».

Όπως σημειωνόταν, οι περισσότερες διοικητικές και εμπορικές νομοθεσίες που ίσχυαν έως τότε θα διατηρούνταν προσωρινά, με εξαίρεση τις φασιστικές διατάξεις της ιταλικής περιόδου. Παράλληλα, η ελληνική ποινική νομοθεσία θα εφαρμοζόταν άμεσα, ενώ τη δημόσια τάξη θα αναλάμβανε η χωροφυλακή:

»Ως ποινική νομοθεσία τίθεται εν ισχύι αμέσως η ελληνική τοιαύτη. Όσον αφορά τα πρότερον διαπραχθέντα αδικήματα θα εφαρμόζεται κατά την εκδίκασιν των η πλέον επιεικής εκ των δύο νομοθεσιών. Η Δικαιοσύνη θα παρέχεται υπό Ελλήνων δικαστών.

»Την τάξιν αναλαμβάνει η χωροφυλακή. Τα Δωδεκάνησα διαιρούνται εις τέσσαρα στρατιωτικά διαμερίσματα. Οι διορισθέντες υπάλληλοι επί Ιταλών και Άγγλων δύνανται να παραμείνουν, εφόσον θεωρηθούν κατάλληλοι υποχρεούμενοι να δώσουν νέον όρκον.

»Εξασφαλίζεται ωσαύτως η ελευθερία σκέψεως, ατομικής ιδιοκτησίας, του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι και γενικώς άπασαι αι δημοκρατικαί ελευθερίαι αι απορρέουσαι από το Σύνταγμα, αδιακρίτως θρησκεύματος εφ’ όσον δεν προκύπτουν δυσχέρειαι προς εξασφάλισιν της τάξεως. Τέλος παρέχεται τριήμερος προθεσμία δια την παράδοσιν των όπλων.

Οι κοινότητες της Ρόδου

Το δημοσίευμα καταγράφει επίσης δηλώσεις εκπροσώπων διαφορετικών κοινοτήτων των νησιών. Ο εκπρόσωπος της Ιταλίας στη Ρόδο δήλωσε:

“Εύχομαι εις τον Ελληνικόν λαόν ευτυχίαν και ευημερίαν. Εύχομαι επίσης όπως η Δωδεκάνησος, η οποία επί τόσα έτη υπήρξεν αφορμή διενέξεων μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδος, γίνη μέσον συναδελφώσεως των δύο λαών μας, οι οποίοι ζουν από την ίδιαν θάλασσαν”.

Από την πλευρά της τουρκικής κοινότητας, ο μουφτής της Ρόδου Σεχ Σουλεϊμάν δήλωνε ότι, παρά τη λεπτή θέση της μειονότητας, οι δεσμοί Ελλάδας και Τουρκίας δημιουργούσαν την πεποίθηση ότι οι κάτοικοι θα μπορούσαν να ζήσουν αρμονικά υπό τη νέα διοίκηση:

“Με την πεποίθησιν ότι σεβόμενοι τους νόμους και εργαζόμενοι θα διατηρήσωμεν τους στενούς μας δεσμούς με τους Έλληνας, χαιρετίζομεν με ιδιαιτέραν χαράν την ανάληψιν της διοικήσεως της Δωδεκανήσου από την ηρωικήν σύμμαχον Ελλάδα. Τα αισθήματα αυτά δεν είνε τυπικά, αλλά πηγάζουν από την ψυχήν όλων των μελών της τουρκικής μειονότητος”.

Ο πανηγυρισμός

Παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης να περιορίσει τις δημόσιες εκδηλώσεις, το ρεπορτάζ περιγράφει έναν λαό που πανηγυρίζει ασυγκράτητα.

Στη Ρόδο οργανώνονταν υποδοχές για τον νέο διοικητή, ενώ αντιπροσωπείες κατοίκων από τα χωριά ετοιμάζονταν να τον υποδεχθούν στο αεροδρόμιο και να τον συνοδεύσουν προς την πόλη.

Η στιγμή της έπαρσης της ελληνικής σημαίας παρουσιαζόταν ήδη ως ιστορική κορύφωση ενός μακροχρόνιου αγώνα:

»Τα εν τω λιμένι τουρκικά και ιταλικά ιστιοφόρα ύψωσαν τας σημαίας των. Κατά τας ιστορικάς ταύτας στιγμάς η σκέψις των Ροδίων στρέφεται προς τον ταξίαρχον Τσιγάντε και τους άνδρας του Ιερού Λόχου οίτινες απεβιβάσθησαν πρώτοι εις την Δωδεκάνησον κατά την διάρκειαν του πολέμου».