Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί με προσοχή τα γεγονότα στην Κύπρο, ενώ η ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής παραμένει προς το παρόν ανοιχτό ενδεχόμενο. Παρά τις ανησυχίες για την ασφάλεια στην περιοχή, οι Βρυξέλλες διαβεβαιώνουν ότι η ΕΕ στέκεται συλλογικά δίπλα στα κράτη μέλη της και προετοιμάζεται να συντονίσει τις απαραίτητες ενέργειες, αν οι εξελίξεις το απαιτήσουν.
Η επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε ερώτηση για το περιστατικό στην Κύπρο, ξεκαθάρισε ότι «προς το παρόν δεν εξετάζεται ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής», προσθέτοντας ωστόσο ότι το θέμα «σίγουρα θα τεθεί προς συζήτηση τις επόμενες ημέρες σε διάφορες συναντήσεις».
Η δήλωση αυτή έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στη Μέση Ανατολή, που ανεβάζει το επίπεδο ανησυχίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με την Κύπρο να βρίσκεται κοντά στο γεωγραφικό επίκεντρο της κρίσης, παρά το γεγονός ότι στόχος της επίθεσης ήταν τυπικά βρετανική στρατιωτική εγκατάσταση.
Ταυτόχρονα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επικοινώνησε με τον Κύπριο υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Χριστοδουλίδη, υπογραμμίζοντας ότι, αν και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο στόχος, το συμβάν «προκαλεί σοβαρές ανησυχίες» και ότι η ΕΕ στέκεται «συλλογικά» δίπλα στα κράτη μέλη απέναντι σε κάθε απειλή.
Τι είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής
Η λεγόμενη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής περιλαμβάνεται στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Συνθήκη της Λισαβόνας). Με απλά λόγια, αν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα μέλη υποχρεούνται να παράσχουν βοήθεια «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας που προβλέπει ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ.
Η διάταξη είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη μέλη, αφήνοντας ωστόσο περιθώρια ως προς το πώς θα εκφραστεί η βοήθεια από κάθε χώρα. Λαμβάνει υπόψη την ειδική πολιτική ασφάλειας ορισμένων κρατών και τη συμβατότητα με τις υποχρεώσεις που έχουν όσες χώρες συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ, καθιστώντας την ενεργοποίηση περισσότερο πολιτική παρά αυστηρά νομική υπόθεση.
Παράλληλα, υπάρχει και η ρήτρα αλληλεγγύης (άρθρο 222 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ), που αφορά κυρίως κοινές δράσεις όταν ένα κράτος μέλος υποστεί τρομοκρατική επίθεση ή καταστροφή από φυσικά ή ανθρωπογενή αίτια. Πρόκειται για διαφορετικό εργαλείο, με άλλη «εκκίνηση» και πολιτική στόχευση, γι’ αυτό στις Βρυξέλλες συχνά εξετάζονται μαζί και τα δύο άρθρα.
Κλειστές διαβουλεύσεις και ευρωπαϊκή στρατηγική
Στις Βρυξέλλες έχουν δρομολογηθεί συνεχείς διαβουλεύσεις για την κρίση στη Μέση Ανατολή. Ήδη πραγματοποιήθηκε τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών των 27 κρατών μελών, με την κυπριακή πλευρά να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Στο υψηλότερο επίπεδο των θεσμών, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η Πρόεδρος της Επιτροπής επανέλαβαν την ανάγκη αποκλιμάκωσης, προστασίας αμάχων, σεβασμού του διεθνούς δικαίου και διαβεβαίωσαν ότι η ΕΕ θα λάβει «όλα τα αναγκαία μέτρα» για να στηρίξει τους πολίτες της στην περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, η ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής παραμένει προς το παρόν ενδεχόμενο, έτοιμο όμως να τεθεί πολιτικά αν οι εξελίξεις το απαιτήσουν.
