Τα τελευταία δύο χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη πέρασε από αφηρημένη συζήτηση σε καθημερινή πραγματικότητα. Δεν είναι πια ένα μελλοντικό σενάριο∙ είναι στο κινητό μας, στην επιστημονική έρευνα, στα κείμενα που γράφουμε και στα δεδομένα που παράγουμε. Στα πανεπιστήμια, όμως, νιώθω συχνά πως κινούμαστε σαν να προσπαθούμε να περπατήσουμε ενώ ο διάδρομος τρέχει. Η ΤΝ προχωρά με ρυθμό που δεν επιτρέπει παύσεις, και το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πια αν θα επηρεάσει την εκπαίδευση, αλλά πώς θα επιλέξουμε να ανταποκριθούμε — αμυντικά ή δημιουργικά. H απάντηση είναι καθαρή: χρειάζεται να σταθούμε μπροστά, όχι απλώς να ακολουθούμε την τεχνολογία, χρειάζεται να εντάξουμε θεσμικά την ΤΝ, να την κάνουμε σύμμαχο.
Και το λέω έχοντας ακόμη νωπή μια εμπειρία πριν λίγες μέρες στην Κίνα, σε συνάντηση ηγετών πανεπιστημίων από όλο τον κόσμο. Ανάμεσα σε γέφυρες ιδεών, μεταφραστές που έτρεχαν και χειραψίες από πρυτάνεις κάθε ηπείρου, είδα πως όλοι έχουμε την ίδια αγωνία — αλλά και τον ίδιο, έστω συγκρατημένο, ενθουσιασμό. Μίλησα εκεί για τη σημασία θεσμικής προετοιμασίας των πανεπιστημίων γύρω από την ΤΝ, και συνάντησα σύμφωνες αντιδράσεις και κοινές ανησυχίες. Δεν είμαστε μόνοι σε αυτή τη μετάβαση. Απλώς κάποιοι τρέχουν πιο γρήγορα.
Αν θέλουμε, λοιπόν, να βρεθούμε στην ομάδα των «γρήγορων», χρειάζονται συγκεκριμένα, πρακτικά βήματα. Όχι αόριστες συζητήσεις. Αλλά σχέδιο.
Καταρχάς, τα πανεπιστήμια χρειάζεται να χτίσουν μια θεσμική υποδομή για την ΤΝ. Μια μόνιμη επιτροπή για την τεχνητή νοημοσύνη: καθηγητές διαφορετικών σχολών, νομικούς, ειδικούς σε ηθικά ζητήματα δεδομένων, τεχνικούς που γνωρίζουν τα εργαλεία και τις δυνατότητές τους. Ενα όργανο που θα δημιουργεί πολιτικές χρήσης, θα επιβλέπει την εφαρμογή τους και θα ενημερώνει συνεχώς την ακαδημαϊκή κοινότητα. Χωρίς αυτό, κάθε νέο εργαλείο ΤΝ θα πέφτει σε κενό — άλλος θα το απαγορεύει, άλλος θα το χρησιμοποιεί ανεπίσημα, οι φοιτητές θα βρίσκονται στη μέση. Χρειαζόμαστε καθαρούς κανόνες.
Δεύτερον, ας μην υποκριθούμε ότι όλοι γνωρίζουν πώς λειτουργούν τα συστήματα ΤΝ. Οι περισσότεροι τα χρησιμοποιούν αλλά λίγοι τα κατανοούν. Σεμινάρια, πιστοποιήσεις, εργαστήρια όπου οι καθηγητές και οι ερευνητές μπορούν να πειραματιστούν, να κάνουν λάθη, να τεστάρουν ιδέες. Γιατί η ΤΝ δεν θα περιμένει να μάθουμε. Εμείς πρέπει να τρέξουμε να τη φτάσουμε. Το ίδιο και με τους φοιτητές. Τα προγράμματα σπουδών χρειάζονται ανανέωση — όχι περιστασιακή, αλλά με τόλμη. Μαθήματα για την ηθική και την υπεύθυνη χρήση δεδομένων, πρακτικές ασκήσεις σε εργαλεία παραγωγής κειμένου ή ανάλυσης μεγάλων βάσεων. Θέλουμε φοιτητές που δεν μαθαίνουν απλώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ, αλλά μαθαίνουν να σκέφτονται μαζί της. Η νέα πρωτοβουλία Union of Skills της ΕΕ μας δείχνει τον δρόμο.
Και βέβαια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο εργαλείο διδασκαλίας και έρευνας. Είναι και μοχλός διοικητικού εκσυγχρονισμού. Πανεπιστήμια, λοιπόν, με έξυπνους βοηθούς που απαντούν σε φοιτητικά αιτήματα σε δευτερόλεπτα. Συστήματα που προβλέπουν ανάγκες σε μαθήματα, αίθουσες, υποδομές. Εργαλεία που μειώνουν τη γραφειοκρατία — όχι ως θεωρία, αλλά ως καθημερινή ανακούφιση για φοιτητές και προσωπικό. Η γραφειοκρατία δεν είναι νόμος της φύσης. Είναι τεχνικό πρόβλημα που μπορεί να λυθεί.
Το θέμα, τελικά, δεν είναι αν η ΤΝ θα αλλάξει τα πανεπιστήμια. Αυτό είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι ποιοι θα προλάβουν να τη διαμορφώσουν — και ποιοι θα τρέχουν να προλάβουν τις εξελίξεις. Επιστρέφοντας από την Κίνα, με εικόνες, ονόματα, ιδέες και κουλτούρες να συνωστίζονται στο μυαλό μου, σκέφτομαι πως η ευκαιρία είναι μπροστά μας. Αν δράσουμε τώρα, θεσμικά, δημιουργικά και με τόλμη, μπορούμε να βρεθούμε όχι απλά μέσα στο κύμα της ΤΝ, αλλά στην κορυφή του. Και αυτό, πιστέψτε με, είναι ένα μέρος όπου τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια αξίζει να βρεθούν.
