Η σχέση ΗΠΑ – Ιράν είναι εύθραυστη, με αρκετούς παράγοντες να δείχνουν ότι η πιθανότητα πολέμου είναι παραπάνω από εμφανής.
Η σύγκρουση είναι πιθανό να εξελιχθεί σε επιχείρηση διάρκειας εβδομάδων, που θα θυμίζει ολοκληρωτικό πόλεμο, και όχι τα στοχευμένα πλήγματα του περασμένου καλοκαιριού, ανέφεραν πηγές στο Axios αυτή την εβδομάδα. Από την πλευρά του το CNN βλέπει ο πόλεμος να ξεκινά αυτό το Σαββατοκύριακο.
Η διαρροή αυτή, σε συνδυασμό με την επιταχυνόμενη στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ στην περιοχή, την άρνηση του Ιράν να υποχωρήσει στις «κόκκινες γραμμές» του Ντόναλντ Τραμπ κατά τις συνομιλίες της Τρίτης, τις δορυφορικές εικόνες που δείχνουν ότι το Ιράν οχυρώνει κρίσιμες εγκαταστάσεις, την αυξανόμενη εσωτερική πίεση στο εσωτερικό της χώρας και μια δραματική κίνηση της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ, υποδηλώνουν ότι ο πόλεμος πλησιάζει.
Το Newsweek παραθέτει έξι παράγοντες που δείχνει ότι ο Τραμπ είναι έτοιμος να πατήσει το κουμπί του πολέμου.
1. Επίδειξη ισχύος του Τραμπ στη Μέση Ανατολή
Το μέγεθος και η ταχύτητα της αμερικανικής στρατιωτικής ανάπτυξης ξεχωρίζουν. Ο Τραμπ διέταξε το USS Gerald R. Ford, το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο στον κόσμο, να κατευθυνθεί στη Μέση Ανατολή, όπου θα ενωθεί με το USS Abraham Lincoln και αρκετά αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους που βρίσκονται ήδη εκεί.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης μετακινήσει περισσότερα αεροσκάφη και ναυτικά μέσα στην περιοχή, ενώ αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν πρόσφατα ιρανικό drone που πλησίασε το Lincoln. Αυτό ξεπερνά την τυπική αποτροπή. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις σε πλοία, αεροσκάφη και υποστήριξη που απαιτούνται για παρατεταμένα αεροπορικά και ναυτικά πλήγματα, ακριβώς ό,τι θα χρειαζόταν για μια μακρόχρονη εκστρατεία κατά των πυρηνικών και πυραυλικών εγκαταστάσεων του Ιράν.
2. Σχεδιασμός «μαζικής εκστρατείας εβδομάδων»
Οι ανώνυμες ενημερώσεις προς το Axios περιγράφουν σχέδια για μια «μαζική εκστρατεία διάρκειας εβδομάδων», και όχι απλώς πλήγματα ακριβείας, όπως εκείνα που εξαπέλυσε ο Τραμπ κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων το περασμένο καλοκαίρι.
Η αμερικανική κοινή γνώμη για μια παρατεταμένη σύγκρουση και στέλνει μήνυμα στο Ιράν ότι η Ουάσινγκτον είναι αποφασισμένη. Παράλληλα, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
3. Οι συνομιλίες σκοντάφτουν στις «κόκκινες γραμμές»
Οι δύο πλευρές παραμένουν μακριά μεταξύ τους στις συνομιλίες. Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις στη Γενεύη, με τη μεσολάβηση του Ομάν, έχουν δείξει περιορισμένη πρόοδο. Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς δήλωσε ότι οι συζητήσεις αυτή την εβδομάδα πήγαν καλά «σε ορισμένα σημεία», αλλά ξεκαθάρισε ότι ο Τραμπ έχει θέσει «κόκκινες γραμμές τις οποίες οι Ιρανοί δεν είναι ακόμη πρόθυμοι να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν».
Τα μεγαλύτερα αγκάθια είναι ο εμπλουτισμός ουρανίου και το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη επιμένει ότι έχει δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός της και αντιστέκεται στις εκκλήσεις να εγκαταλείψει αποθέματα εμπλουτισμένα στο 60%, λίγο κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
4. Το Ιράν οχυρώνει κρίσι
μες εγκαταστάσεις
Πρόσφατες δορυφορικές εικόνες, που δημοσιεύθηκαν την Τετάρτη από το Reuters, δείχνουν ότι το Ιράν επισκευάζει και ενισχύει διακριτικά βασικές εγκαταστάσεις, γεγονός που υποδηλώνει ότι προετοιμάζεται για σύγκρουση, ακόμη και καθώς συνεχίζεται η διπλωματία.
Αναλυτές που εξέτασαν εικόνες της Planet Labs και άλλων εμπορικών δορυφόρων παρατήρησαν νέες στέγες και κατασκευές απόκρυψης πάνω από κατεστραμμένα κτίρια σε μεγάλα πυρηνικά συγκροτήματα, όπως το Νατάνζ και το Ισφαχάν, πιθανώς για να αποκρυβεί η δραστηριότητα από διεθνείς παρατηρητές και να διαπιστωθεί αν πολύτιμος εξοπλισμός ή εμπλουτισμένο ουράνιο επέζησαν των περσινών πληγμάτων. Ορισμένες είσοδοι σηράγγων φαίνεται να έχουν ενισχυθεί, ενώ πυραυλικές βάσεις που είχαν πληγεί στη σύγκρουση έχουν επισκευαστεί.
5. Εσωτερικές αναταράξεις πιέζουν την ιρανική ηγεσία
Η ηγεσία του Ιράν αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενη πίεση στο εσωτερικό. Χρόνια κυρώσεων, επιδεινούμενες οικονομικές δυσκολίες, αστάθεια του νομίσματος και επαναλαμβανόμενα κύματα κοινωνικής αναταραχής έχουν καταπονήσει το πολιτικό σύστημα και διαβρώσει την εμπιστοσύνη του κοινού.
Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, η αγοραστική δύναμη έχει μειωθεί και η αγανάκτηση βγάζει στους δρόμους τους πολίτες, οδηγώντας τις αρχές σε βίαιες μεθόδους καταστολής.
Αυτή η εσωτερική πίεση διαμορφώνει και την εξωτερική στάση της Τεχεράνης. Ο ανώτατος ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει εκδώσει αυστηρές προειδοποιήσεις, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο μπορεί να δεχθεί καίριο πλήγμα και υπονοώντας ότι το Ιράν έχει τη δυνατότητα να πλήξει αμερικανικά ναυτικά μέσα αν δεχθεί επίθεση.
Ταυτόχρονα, όμως, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει υιοθετήσει πιο μετριοπαθή τόνο, λέγοντας ότι «άνοιξε ένα νέο παράθυρο» για τη διπλωματία στις συνεχιζόμενες συνομιλίες. Η αντίθεση αυτή αντανακλά μια ηγεσία που βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί: προβάλλει ισχύ για να αποτρέψει αντιπάλους και να καθησυχάσει τους σκληροπυρηνικούς στο εσωτερικό, ενώ διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων που θα μπορούσαν να αμβλύνουν την οικονομική πίεση.
6. Κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ για πρώτη φορά από το 1980
Το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ την Τρίτη στο πλαίσιο ασκήσεων με πραγματικά πυρά, σε μια δραματική κίνηση που αποτέλεσε την πρώτη ανακοινωμένη διακοπή της διέλευσης από το κρίσιμο αυτό θαλάσσιο πέρασμα από τη δεκαετία του 1980.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά. Ιρανικές δυνάμεις εκτόξευσαν πραγματικούς πυραύλους και περιόρισαν την κυκλοφορία για αρκετές ώρες, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας. Ακόμη κι αν ήταν βραχύβια, η κίνηση αυτή αποτέλεσε σαφή προειδοποίηση: οποιαδήποτε σύγκρουση θα είχε παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες. Αν δεχθεί επίθεση, το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει με τρόπους που θα διαταράξουν τις αγορές ενέργειας.
Οι ασκήσεις πραγματοποιήθηκαν την ώρα που Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι συναντιούνταν στη Γενεύη. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν προσωρινά λόγω φόβων κλιμάκωσης, πριν υποχωρήσουν εκ νέου με την ελπίδα ότι οι συνομιλίες θα συνεχιστούν. Αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν προειδοποιήσει ότι οποιοδήποτε πλήγμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, ιδίως μετά τη 12ήμερη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν πέρυσι.
Στιγμή υψηλού κινδύνου
Οι έξι αυτοί παράγοντες δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε μια στιγμή υψηλού κινδύνου. Οι αμερικανικές δυνάμεις λαμβάνουν θέσεις, ενώ η διπλωματία έχει κολλήσει σε βασικά ζητήματα.
Οι αγορές προβλέψεων στέλνουν επίσης σήματα αυξημένων προσδοκιών για στρατιωτική δράση εντός του έτους. Στην πλατφόρμα Polymarket, η πιθανότητα αμερικανικού ή ισραηλινού πλήγματος έως τις 30 Ιουνίου διαμορφώνεται σήμερα γύρω στο 71%. Οι αγορές προβλέψεων της Kalshi δεν είναι αισιόδοξες ότι θα επιτευχθεί συμφωνία: οι πιθανότητες για μια αμερικανοϊρανική πυρηνική συμφωνία πριν από τον Αύγουστο καταγράφονται μόλις στο 30% και μειώνονται.
Ο πόλεμος δεν είναι βέβαιος. Οι συνομιλίες συνεχίζονται και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι προτιμούν μια συμφωνία. Ωστόσο, τα προειδοποιητικά σημάδια μιας ολοκληρωτικής σύγκρουσης είναι ισχυρότερα απ’ ό,τι εδώ και χρόνια.
