Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ταγίπ Ερντογάν είναι γνώριμοι από παλιά και η σχέση τους πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι να βρεθεί στο σημερινό, καλό διαπροσωπικό επίπεδο που αναπόφευκτα επηρεάζει την πορεία του αμερικανοτουρκικών σχέσεων.
Η πρώτη καταγεγραμμένη συνάντηση μεταξύ των δυο ανδρών χρονολογείται από τον Απρίλιο του 2012, όταν ο τότε πρωθυπουργός Ερντογάν παρέστη στα επίσημα εγκαίνια των Πύργων Τραμπ (Trump Towers) που ανέγειρε στην Κωνσταντινούπολη ο όμιλος Dogan. Στην πανηγυρική εκδήλωση ήταν παρούσα και η κόρη του πολυεκατομμυριούχου κτηματομεσίτη, η Ιβάνκα Τραμπ, η οποία είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση του project, στην περιοχή Σισλί, στην ευρωπαϊκή πλευρά της Πόλης.
Ο ένας πύργος (ύψους 155 μέτρων και 39 ορόφων) αποτελείται από γραφεία και ο δεύτερος (145 μέτρων και 37 ορόφων) στεγάζει πολυτελή διαμερίσματα ενώ το συγκρότημα περιλαμβάνει εμπορικό κέντρο με δεκάδες καταστήματα καθώς και κινηματογραφικές αίθουσες. Ο Τραμπ επαίνεσε τον Ερντογάν λέγοντας στους Τούρκους ότι ο πρωθυπουργός τους «είναι ένας καλός άνθρωπος που εκπροσωπεί πολύ καλά τη χώρα του» και αντιμετωπίζεται με μεγάλο σεβασμό σε όλο τον κόσμο.
Δεκατέσσερα χρόνια μετά από τα εγκαίνιά τους οι Πύργοι Τραμπ αποτελούν ένα από τα τοπόσημα της σεισμογενούς Κωνσταντινούπολης και σύμβολο της συναλλακτικής σχέσης μεταξύ των δυο ηγετών. Όταν ήταν υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 2016 ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι στην Τουρκία θα υπήρχε «μια μικρή σύγκρουση συμφερόντων» εξαιτίας των Trump Towers. «Δεν είναι ένας πύργος, είναι δύο. Και έμαθα την Τουρκία πολύ καλά», είπε ο Τραμπ που μερικούς μήνες αργότερα κέρδισε τις εκλογές και δεν έπαψε να εκθειάζει τον Ερντογάν για τις ηγετικές ικανότητές του.
Τα μεταξύ τους προβλήματα
Η φιλική σχέση μεταξύ των δύο ηγετών επισκιάστηκε κατά καιρούς από προβλήματα- άλλα κληρονόμησε ο Τραμπ από τους προκατόχους (εμφύλιος στη Συρία, σύλληψη πάστορα Μπράνσον) και άλλα δημιουργήθηκαν όταν ο ίδιος ήταν στο Λευκό Οίκο, με αποκορύφωμα την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400 από την Άγκυρα. Σε όλα τα ζητήματα ο Τούρκος πρόεδρος προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις αμερικανικές πιέσεις με τη συναλλακτική λογική του Τραμπ, ο οποίος παραμερίζει τους διπλωμάτες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ασκεί πολιτική κυρίως μέσω των στενών συνεργατών και συμβούλων του.
Μια σειρά από δημοσιεύματα ανέδειξαν επίσης τη «διπλωματία των γαμπρών», δηλαδή τα υπόγεια κανάλια επικοινωνίας της Ουάσιγκτον με την Άγκυρα, όπου από τη μια πλευρά βρισκόταν γαμπρός του Τραμπ και σύζυγος της Ιβάνκα, Τζάρεντ Κούσνερ, και από την άλλη ο τότε υπουργός Οικονομικών της Τουρκίας Μπεράτ Αλμπαϊράκ, ο οποίος είναι παντρεμένος με την Έσρα, την αγαπημένη κόρη του Ερντογάν.
Στην υπόθεση της σύλληψης του Αμερικανού προτεστάντη πάστορα Άντριου Μπράνσον στη Σμύρνη το 2016, για κατασκοπεία και συμμετοχή στην απόπειρα πραξικοπήματος των Γκιουλενιστών ο Ερντογάν πρότεινε να τον ανταλλάξει με τον ιμάμη Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος ζούσε εξόριστος στις ΗΠΑ. Μετά από απειλές και έναν σύντομο εμπορικό πόλεμο στη διάρκεια του οποίου ο Ερντογάν απείλησε ότι θα μετονομάσει τους Πύργους Τραμπ, η Τουρκία άφησε τελικά ελεύθερο τον πάστορα το 2018. Λέγεται όμως ότι σε αντάλλαγμα ο Ερντογάν πέτυχε να «παγώσει» στις ΗΠΑ η υπόθεση της τουρκικής τράπεζας Halkbank, η οποία κατηγορείται για ξέπλυμα δισεκατομμυρίων δολαρίων και παράκαμψη των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν.
Τον περασμένο Οκτώβριο η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, το οποίο άναψε το πράσινο φως για να συνεχιστεί η ποινική δίωξη στελεχών της τράπεζας. Εν τω μεταξύ, πέθανε το 2024 ο Γκιουλέν, την έκδοση του οποίου δεν είχε πάψει να απαιτεί ο Ερντογάν.
Από την πλευρά του ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έπαψε να προτρέπει δημόσια τους φίλους του, Ερντογάν και Νετανιάχου, να βρουν κοινό πεδίο στη Συρία, όπου η Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκονται σε πορεία σύγκρουσης.
Τόσο ο Ερντογάν όσο και ο Νετανιάχου κρατούν κλειστά τα χαρτιά τους. Στην πρώτη προεδρική θητεία του ο Τραμπ άνοιξε το δρόμο για την τουρκική εισβολή στο βορρά ενώ σήμερα το καθεστώς Τζολάνι με τις ευλογίες των ΗΠΑ και με τη στήριξη της Άγκυρας στρίμωξε τους Κούρδους της Συρίας ψαλιδίζοντας τις φιλοδοξίες τους για αυτονομία, χαρίζοντας ταυτόχρονα στον Ερντογάν μια μεγάλη νίκη.
Παράλληλα, ο Τούρκος πρόεδρος που διατηρεί υψηλή ρητορική έναντι του Ισραήλ είναι ένας από ηγέτες που εγγυήθηκαν την κατάπαυση του πυρός στη Λωρίδα της Γάζας και αναμένεται ότι θα έχει θέση στο Συμβούλιο της Ειρήνης με το οποίο επιχειρείται η παράκαμψη του ΟΗΕ.
Τα εναλλακτικά σενάρια
Στο ζήτημα των S-400 η Άγκυρα εξετάζει εναλλακτικά σενάρια προκειμένου να ξεφύγει από τις κυρώσεις του Κογκρέσου που την απέκλεισαν από το πρόγραμμα των πολεμικών αεροσκαφών F-35. Ένα από τα σενάρια προβλέπει την επιστροφή των πυραύλων στη Ρωσία με το αζημίωτο, ένα άλλο την επαναπώλησή τους σε τρίτη χώρα. Η διαπραγμάτευση μεταξύ Τουρκίας και ΗΠΑ συνεχίζεται την ώρα που ο Ερντογάν διεκδικεί ρόλο μεσολαβητή στον πόλεμο της Ουκρανίας, διατηρώντας ανοικτή γραμμή τόσο με τους Πούτιν και Ζελένσκι όσο και με τον «ειρηνοποιό Τραμπ».
Αυτή η ανοικτή γραμμή μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ και η συναλλακτική σχέση τους φαίνεται να ευνοεί στην πράξη τα αναθεωρητικά σχέδια της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο. Τη στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος υπονομεύει την ενότητα του ΝΑΤΟ με τις απειλές κατάκτησης της Γροιλανδίας, δηλαδή της κατάκτησης του μεγαλύτερου νησιού του κόσμου που ανήκει στη σύμμαχο Δανία, γιατί να μην μπει στον πειρασμό να κάνει παρόμοιες σκέψεις ο Τούρκος πρόεδρος για την Κύπρο ή για το Αιγαίο; Βέβαια, τα ζητήματα είναι διαφορετικά, όμως στην αναμπουμπούλα ο λύκος χαίρεται. Από μόνη της, η συζήτηση για την εδαφική κυριαρχία μιας χώρας του ΝΑΤΟ αποτελεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
