Λογοτεχνία απλά αλλά επιστημονικά

Το εκδοτικό πρόγραμμα του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών για την παλαιότερη και την πιο πρόσφατη νεοελληνική λογοτεχνία φιλοδοξεί να καλύψει ορισμένες αισθητές ελλείψεις της βιβλιαγοράς, είτε με τη μορφή βασικών φιλολογικών βοηθημάτων είτε με τη μορφή συνθετικών έργων (π.χ. σειρές κειμένων, ανθολογίες). Γενικά, η νεοελληνική λογοτεχνία αποτελεί ένα σημαντικό πεδίο έρευνας του Ινστιτούτου, παράλληλα με τη λεξικογραφική και γλωσσολογική δράση του. Και μάλιστα σε όλη την ιστορική, κοινωνική και ιδεολογική πολυπρισματικότητά της και με σταθερό αλλά όχι αποκλειστικό γνώμονα τη δημώδη γλωσσική εκφορά της (όπως ίσως θα είχε την τάση να υποθέσει κάποιος). Εμπνευστής μιας από τις παλαιότερες σειρές του Ινστιτούτου με ανθολόγια νεοελλήνων λογοτεχνών, που προορίζονταν για τη Μέση Εκπαίδευση, υπήρξε ο ίδιος ο ιδρυτής του Μανόλης Τριανταφυλλίδης. Στη σειρά κυκλοφόρησαν τρεις τόμοι: Ανδρέας Καρκαβίτσας (1950)· Ιων Δραγούμης (1953)· Εφταλιώτης και Πάλλης (1966). Μέσα όμως στην τελευταία δεκαετία εκδόθηκαν από το Ινστιτούτο κείμενα και άλλων φάσεων της λογοτεχνίας μας. Ανάμεσά τους, ο τρίτομος περιπετειώδης Απολλώνιος της Τύρου (επιμ.: Γ. Κεχαγιόγλου, 2004)· μια από τις πολλές παραλλαγές του αγιολογικού Βαρλαάμ και Ιωάσαφ (επιμ.: Π. Βασιλείου, 2004)· ένα άγνωστο ερωτικό μυθιστόρημα του Ψυχάρη, Η νίκη του πόνου και της αγάπης (επιμ.: Γ. Πατερίδου, 2009). Επίσης επανεκδόθηκε ένα βασικό εργαλείο λογοτεχνικής μελέτης, η μεθοδική Νεοελληνική μετρική (Θρ. Σταύρου, 2004), που εξακολουθεί να αποτελεί έργο αναφοράς στη νεοελληνική μετρικολογία.

• Εκδοτική σειρά: «Παλιότερα Κείμενα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας», Επιστημονικά υπεύθυνοι: Α. van Gemert και Γ. Κεχαγιόγλου

Η σειρά ξαναεκδίδει ή εκδίδει για πρώτη φορά ενδιαφέροντα λογοτεχνικά κείμενα της περιόδου από τον 12ο ως τα τέλη του 18ου αιώνα. Δίνει εκδόσεις απόλυτα επιστημονικές, αλλά ταυτόχρονα χρηστικές και πολύ «φιλικές» για τον αναγνώστη: τα κείμενα, σε μονοτονικό σύστημα και με εκσυγχρονισμένη ορθογραφία και στίξη, συνοδεύονται από νεοελληνική μετάφραση, ενώ υπάρχουν και σύντομη εισαγωγή, απαραίτητος σχολιασμός και κατάλληλη εικονογράφηση, συνήθως και επίμετρο με ανθολόγηση άλλων, θεματικά παρεμφερών έργων. Η σειρά αποσκοπεί στη γνωριμία και εξοικείωση του μη εξειδικευμένου κοινού με παλαιότερα λογοτεχνικά κείμενα μέσα από αξιόπιστες εκδόσεις, που απαλλάσσουν τον αναγνώστη από την ανάγκη να ψάξει ο ίδιος πρόσθετα βοηθήματα για την κατανόηση των έργων.

• Από τον ύστερο Μεσαίωνα ώς τον 18ο αιώνα. Εισαγωγή στα παλιότερα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Γ. Κεχαγιόγλου, 2009)

Ο επιστημονικός «Πρόλογος» της σειράς, ένα είδος σύντομης ιστορίας της παλαιότερης λογοτεχνίας μας, χειρόγραφης και έντυπης.

• Η κακοπαντρεμένη (Ρίμα για τον γέρο και το κορίτσι) (επιμ.: A. van Gemert, σε συνεργασία με την I. Beijerman, 2010)

Τολμηρό σατιρικό ποίημα για τον ηλικιακά και κοινωνικά αταίριαστο γάμο μιας φτωχής νέας κοπέλας με έναν γέρο.

• Ο Κάτης και ο μποντικός (επιμ.: C. Luciani, 2011)

Διασκεδαστικό διδακτικό ποίημα για τις σχέσεις δύναμης και αδυναμίας, δόλου και ευπιστίας, με αφορμή το άνισο και θανάσιμο παιχνίδι της γάτας και του ποντικού.

• Πτωχολέων (επιμ.: Γ. Κεχαγιόγλου, 2011)

Περιπετειώδες και διδακτικό παραμύθι, με ινδική προέλευση και σχεδόν παγκόσμια διάδοση, γύρω από το θέμα της ριζικής διαφοράς ανάμεσα στο είναι και στο φαίνεσθαι.

• Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης (επιμ.: Εμμ. Κριαράς, επίμετρο: Γ. Κεχαγιόγλου, 2012)

Ο ωραιότερος λογοτεχνικός θρήνος για την οθωμανική Αλωση της Πόλης το 1453 και για τα δεινά που επακολούθησαν.

Πρόκειται να κυκλοφορήσουν μέσα στη διετία 2013-2014: Ο έπαινος των γυναικών (επιμ.: Σ. Σταυρακοπούλου), με τολμηρό και αντιγυναικείο περιεχόμενο· Μαρίνος Φαλιέρος, Λόγοι διδακτικοί του πατρός προς τον υιόν (επιμ.: Wim Bakker και A. van Gemert), συμβουλευτικό ποίημα γύρω από το πώς πρέπει να διευθύνεται μια οικογένεια· Μ. Σκλάβος, Η συμφορά της Κρήτης (επιμ.: Τ. Μαρκομιχελάκη), χρονικό του καταστροφικού σεισμού του 1508 στην Κρήτη· Εμμ. Λιμενίτης, Το Θανατικόν της Ρόδου (επιμ.: G. S. Henrich) με θέμα την επιδημία πανούκλας του 1498 στη Ρόδο.

Η κυρία Αγγελική Λούδη είναι ερευνήτρια του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών.