To 2006 ήταν μια κρίσιμη χρονιά για την αλυσίδα σουπερμάρκετ Σκλαβενίτης ΑΕΕ. Οι δρόμοι των μετόχων χώρισαν. Νέοι ιδιοκτήτες ήταν πλέον τα τέσσερα παιδιά του Σπύρου Σκλαβενίτη, ο οποίος είχε αποβιώσει λίγους μήνες νωρίτερα. Καταβάλλοντας τεράστια προσπάθεια και αναλαμβάνοντας υψηλό οικονομικό ρίσκο- για να αποκτήσουν το ποσοστό των άλλων μετόχων, δανειοδοτήθηκαν από τις τράπεζες Εurobank και Πειραιώς- μόνοι τους πλέον οι Γεράσιμος, Στέλιος, Μαρία και Βασιλική Σκλαβενίτη είχαν να οδηγήσουν μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές αλυσίδες σε μια νέα εποχή, πολύ πιο δύσκολη και ανταγωνιστική. Το στοίχημα δεν ήταν μόνο επιχειρηματικό, αλλά και προσωπικό- ορισμένοι βεβαίως μέσα στην αγορά είχαν προεξοφλήσει την αποτυχία τους και άλλοι τη θεωρούσαν την πιο πιθανή εξέλιξη.
Μέσα σε τρία χρόνια η εταιρεία προχώρησε στην πρώτη εξαγορά, διπλασίασε τον αριθμό των καταστημάτων της, ενίσχυσε την γκάμα των προϊόντων «ιδιωτικής ετικέτας», αύξησε τις πωλήσεις της κατά περίπου 30% και διατήρησε την κερδοφορία της σε υψηλά επίπεδα. Ετσι τώρα πλέον όλοι έχουν συμβιβαστεί με την ιδέα ότι η αλυσίδα σουπερμάρκετ Σκλαβενίτης θα παραμείνει ένας δύσκολος ανταγωνιστής- «ελληνικό φαινόμενο» την έχουν χαρακτηρίσει ευρωπαϊκοί πολυεθνικοί όμιλοι.
▅ Ηπυρκαϊά στο Περιστέρι
Πρόσφατα μια ξαφνική πυρκαϊά κατέστρεψε τις κεντρικές εγκαταστάσεις (το συγκρότημα των γραφείων και το κατάστημα που λειτουργεί στο ισόγειο) στην περιοχή του Περιστερίου. Το κόστος της ζημιάς ανέρχεται σε 8-10 εκατ. ευρώ, αλλά, όπως λέει ο κ. Μάκης Σκλαβενίτης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, «το πιο σημαντικό είναι πως δεν υπήρξε ανθρώπινη απώλεια». Παρ΄ όλα αυτά τίποτε δεν αλλάζει στον σχεδιασμό της επιχείρησης.
Είναι ίσως εντυπωσιακό, αλλά εφέτος οι πωλήσεις της εταιρείας τρέχουν με ρυθμό ανάπτυξης 7%, την ίδια στιγμή που ο πληθωρισμός έχει καταρρεύσει και εκατοντάδες εταιρείες παρουσιάζουν μειώσεις. Πρόκειται για καθαρό μερίδιο αγοράς. «Το στοίχημα είναι να παραμείνει ο ίδιος ρυθμός και στο δεύτερο εξάμηνο του χρόνου, του οποίου οι τελευταίοι μήνες είναι οι πιο σημαντικοί» λέει ο κ. Στ. Σκλαβενίτης, υπεύθυνος του Εμπορικού Τμήματος της εταιρείας. Αυτό βέβαια θα εξαρτηθεί από τη γενικότερη κατάσταση της αγοράς. Ωστόσο πέρυσι οι πωλήσεις της εταιρείας ανήλθαν σε 1,088 δισ. ευρώ, έναντι 960,7 εκατ. ευρώ το 2007 (βεβαίως συνυπολογίζονται οι πωλήσεις των καταστημάτων Παπαγεωργίου που εξαγοράστηκαν). Και εφέτος, «αν όλα πάνε καλά», οι πωλήσεις της εταιρείας θα υπερβούν τα 1,160 δισ. ευρώ.
Η εταιρεία διατηρεί την τρίτη θέση στον κλάδο- μετά την Carrefour – Μαρινόπουλος ΑΕ και την ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ-, είναι όμως η πρώτη σε μέγεθος αμιγώς ελληνική. Και ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι κατέχει την πρώτη θέση στην αγορά της Αττικής- όπου συγκεντρώνεται ο περίπου μισός ελληνικός πληθυσμός-, στην οποία δραστηριοποιείται κατ΄ αποκλειστικότητα. Σήμερα η εταιρεία διαθέτει 72 καταστήματα, έναντι 36 πριν από περίπου τρία χρόνια, ενώ σχεδιάζει τη δημιουργία τριώντεσσάρων νέων. Το ένα εξ αυτών θα είναι στην περιοχή της Καλλιθέας και σε έκταση θα είναι σχεδόν όσο αυτό της Χαλκηδόνας, επιδιώκοντας έτσι να καλύψει τη νοτιοανατολική περιοχή της Αττικής.
Η εταιρεία Ι. & Σ. Σκλαβενίτης ΑΕΕ δημιουργήθηκε το 1969 από τους Γιάννη και Σπύρο Σκλαβενίτη και τον φίλο τους Μιλτιάδη Παπαδόπουλο. Στα χρόνια που ακολούθησαν, εν αντιθέσει με τις άλλες εταιρείες του κλάδου, επέλεξαν να μη δραστηριοποιηθούν εκτός των ορίων της Αττικής και να μη δημιουργήσουν μεγάλο αριθμό καταστημάτων.
Η σταδιοδρομία της παρέας των ιδρυτών στο αθηναϊκό εμπόριο αρχίζει βέβαια από τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, αλλά ως και το 1969 ασχολείται μόνο με το χονδρεμπόριο. Τη χρονιά εκείνη ανοίγει το πρώτο σουπερμάρκετ στον Κηφισό και 40 χρόνια αργότερα διαθέτοντας 72 καταστήματα απασχολεί 7.100 εργαζομένους.
▅ Διαμορφώνει τους κανόνες του παιχνιδιού
Ετσι από το 1954 που δημιουργείται η Σκλαβενίτης & Σία με έδρα στα Πετράλωνα και αντικείμενο τη χονδρική πώληση τροφίμων ως και το 2006, περνώντας από μια μακρά περίοδο ως «εμπορική φαντασίωση» όλων μεγάλων ευρωπαϊκών ομίλων, η εταιρεία διαμορφώνει τους δικούς της όρους διεκδικώντας αυτό που πιστεύει ότι της ανήκει στην αγορά.
Το 1983, όταν ακόμη η εταιρεία μετρούσε μόλις 14 χρόνια λειτουργίας, διαθέτοντας περιορισμένο αριθμό καταστημάτων, και αυτά συγκεντρωμένα στην Αττική, δέχθηκε την πρώτη πρόταση εξαγοράς από ευρωπαϊκό πολυεθνικό όμιλο. Οι τέσσερις συνεταίροι που την είχαν δημιουργήσει, ευρισκόμενοι όλοι τότε εν ζωή και στην ακμή των προσπαθειών τους, οι Γιάννης, Σπύρος και Νάσος Σκλαβενίτης και ο Μιλτιάδης Παπαδόπουλος, αρνήθηκαν να πουλήσουν.
Λίγο αργότερα διαπίστωσαν ότι η συγκεκριμένη πρόταση εξαγοράς δεν ήταν και η μοναδική που θα δέχονταν. Λέγεται- και ίσως όχι αβάσιμα- ότι από τα γραφεία της εταιρείας Ι. & Σ. Σκλαβενίτης ΑΕΕ στο Περιστέρι πέρασαν όλοι οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί όμιλοι του λιανεμπορίου. Αποκορύφωμα των συνεχών αρνήσεων να ενδώσουν στον «πειρασμό» της πώλησης ήταν όταν το 1999 ο τότε μάνατζερ της Carrefour Ηellas ΑΕ- ο οποίος λίγο αργότερα μετατέθηκε στο Μεξικό- πρόσφερε «λευκή επιταγή», έλαβε την ευγενική απάντηση από τον προσφάτως αποβιώσαντα Σπύρο Σκλαβενίτη: «Μα δεν καταλάβατε, δεν σκοπεύουμε να πουλήσουμε» .
Η αντίδραση του νεαρού Γάλλου ήταν μάλλον αλαζονική: «Σε πέντε χρόνια θα αναγκαστείτε να πουλήσετε, αλλά με τους δικούς μας όρους». Οι αντιδράσεις και των άλλων μετόχων ήταν ανάλογες. Ετσι μία ακόμη συνάντηση που αφορούσε την εξαγορά της επιχείρησης έληξε άδοξα.
Η τύχη της εταιρείας όμως κρίθηκε ίσως στις 13 Μαρτίου 2006, όταν στον επικήδειο λόγο που εκφώνησε μετά την εξόδιο ακολουθία του πατέρα του ο πρωτότοκος γιος του Σπύρου Σκλαβενίτη Μάκης έδωσε την υπόσχεση πως η εταιρεία «θα μείνει ανεξάρτητη και ελληνική». Οσοι το άκουσαν, αντιλήφθηκαν ότι δεν επρόκειτο για μια απλή δέσμευση αλλά ουσιαστικά για «ηθική υποχρέωση».
Ο ανταγωνισμός των αλυσίδων
Στο πιο σκληρό οικονομικό περιβάλλον από τότε που συγκροτήθηκε στην ελληνική αγορά ο κλάδος των σουπερμάρκετ, οι αλυσίδες, μικρές και μεγάλες, έχουν αποδυθεί σε έναν ισχυρό ανταγωνισμό. Για πρώτη φορά έχουν να αντιμετωπίσουν ένα συρρικνούμενο καταναλωτικό εισόδημα, ενώ παράλληλα η ισχυροποίηση των εκπτωτικών αλυσίδων (discounters) δίνει νέα διάσταση στο περιβάλλον που διαμορφώνεται, αφού πλέον ο ανταγωνισμός- κατά το μεγαλύτερο μέροςαφορά το επίπεδο των τιμών.
Σε πρώτη φάση ο αδύναμος κρίκος του λιανεμπορίου είναι οι μικρού και μεσαίου μεγέθους αλυσίδες, οι οποίες πιέζονται με ασφυκτικό τρόπο και πολλές από αυτές προσπαθούν απεγνωσμένα να επιβιώσουν. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στη διάρκεια του 2008 οι πωλήσεις στο σύνολο του κλάδου πλησίασαν τα 9,3 δισ. ευρώ σημειώνοντας αύξηση 2%-3% έναντι του 2007, η οποία προήλθε κυρίως από τις πωλήσεις του εννεαμήνου Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου, δεδομένου ότι το τελευταίο τρίμηνο ήταν εξαιρετικά κακό λόγω της οικονομικής κρίσης. Οι 10 μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου καλύπτουν περισσότερο από το 80% των συνολικών πωλήσεων- ενώ οι 20 μεγαλύτερες εταιρείες καλύπτουν μερίδιο μεγαλύτερο του 90%-, που πλησιάζουν τα 8 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για τις Carrefour- Μαρινόπουλος ΑΕ, ΑΒ- Βασιλόπουλος ΑΕ, Σκλαβενίτης ΑΕΕ, Αφοί Βερόπουλοι ΑΕΒΕ, Μετρό ΑΕΒΕ, Ατλάντικ ΑΕ, Μασούτης ΑΕ, Μάκρο ΑΕΕ, Πέντε ΑΕΕ και Dia Ηellas ΑΕ. Βεβαίως εφέτος η κατάσταση στην αγορά έγινε ακόμη πιο δύσκολη, κυρίως από τον Φεβρουάριο και μετά. Οπως αναφέρουν πηγές της αγοράς, υπάρχουν περιπτώσεις εταιρειών των οποίων ο ρυθμός ανάπτυξης είναι αρνητικός- αν όχι συνολικά, μήνα με τον μήνα.
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν πως αρκετές επιχειρήσεις του κλάδου θα είναι ικανοποιημένες αν διατηρήσουν τις πωλήσεις του 2008, δεδομένου ότι στο 12μηνο του 2009 ο κίνδυνος αρνητικού προσήμου στον ρυθμό ανάπτυξής τους είναι ορατός. Αν αυτό συμβαίνει σε μεγάλες εταιρείες, εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί την κατάσταση που επικρατεί στη «μεσαία» και στη «μικρή» κατηγορία.
Από την άλλη πλευρά, ο περιορισμός του μεριδίου των μικρών επιχειρήσεων αποτελεί και μια διαδικασία απαξίωσης. Λέγεται χαρακτηριστικά ότι η συντριπτική πλειονότητα των μικρού και μεσαίου μεγέθους αλυσίδων πωλείται, αλλά σπανίζουν οι αγοραστές, αφού οι μεγάλες αλυσίδες ενδιαφέρονται κυρίως για τα σημεία πώλησης, δηλαδή για τα καταστήματα, και όχι για τη νομική μορφή των εταιρειών.
