Το νερό δεν σβήνει μόνο φωτιές, όπως αποδεικνύεται, μερικές φορές τις ανάβει κιόλας. Ειδικά όταν πρόκειται για το νερό-δηλητήριο που ρέει στον υδροφόρο ορίζοντα σε περιοχές της Αττικής, καθώς προκύπτει από τις μετρήσεις του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ). Τότε οι φωτιές ανάβουν στο υπουργείο Ανάπτυξης, στο οποίο υπάγεται το Ινστιτούτο. Οχι γιατί οι υπεύθυνοι αγνοούσαν την κακή ποιότητα των υπόγειων υδάτων. Στοιχεία υπάρχουν εδώ και τουλάχιστον πέντε χρόνια. Αλλά γιατί το… μυστικό βγήκε στη φόρα. Από την Κυριακή, μετά την αποκάλυψη των μετρήσεων από «Το Βήμα», τα τηλέφωνα έσπασαν, οι επαφές στελεχών διαδέχονταν η μία την άλλη, και όλοι, αρμόδιοι και… αναρμόδιοι, ζητούσαν εξηγήσεις. Για αυτό που έπρεπε να γνωρίζουν. Τα στοιχεία αυτά αποστέλλονται τακτικά στην Ευρωπαϊκή Ενωση και σε άλλους δημόσιους φορείς, στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων ή και έργων που ανατίθενται στο Ινστιτούτο. Το άλλοθι της άγνοιας, λοιπόν, δεν υπάρχει.
Αυτή τη φορά τα ανησυχητικά στοιχεία του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) προκάλεσαν την αντίδραση του Πρωθυπουργού. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Κ. Καραμανλής επικοινώνησε την Κυριακή με τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ ζητώντας του να ενημερωθεί για το θέμα. Η συνέχεια ήταν η αναμενόμενη. Ο κ. Γ. Σουφλιάς ζήτησε με τη σειρά του εξηγήσεις από τον συνάδελφό του στο υπουργείο Ανάπτυξης (ΥΠΑΝ) κ. Χρ. Φώλια. Εκείνος, ως πολιτικός προϊστάμενος του ΙΓΜΕ απευθύνθηκε στον αρμόδιο υφυπουργό κ. Στ. Καλαφάτη, ο οποίος συναντήθηκε με τη διοίκηση του Ινστιτούτου και ζήτησε διευκρινίσεις. Οπως ακούγεται στους διαδρόμους του υπουργείου, όχι μόνο για την ουσία του θέματος, αλλά και για το πώς βγήκαν τα στοιχεία αυτά προς τα έξω…
Επειτα από αυτά, ήταν αναμενόμενο ο κ. Σουφλιάς να αναβάλει την προγραμματισμένη για την περασμένη Τρίτη συνάντησή του με τη διοίκηση του ΙΓΜΕ, που είχε στόχο να αξιοποιηθεί από το ΥΠΕΧΩΔΕ ως ένας φορέας με εμπειρία στην έρευνα. Στα… χέρια του υπουργείου Ανάπτυξης και μετά την ψήφιση του νόμου 3199/03 (για την ενσωμάτωση της οδηγίας
-πλαισίου 2000/60/ΕΚ για τα νερά) το Ινστιτούτο βρέθηκε τα τελευταία χρόνια στο… περιθώριο. Η πολιτεία αδιαφόρησε για την έρευνα των υπόγειων νερών – με εξαίρεση περιόδους ανομβρίας ή όταν βγαίνουν στο φως σοβαρά περιστατικά ρύπανσης των υδάτων – και έπαψε να αξιοποιεί τις δυνατότητες του μοναδικού κρατικού φορέα γεωλογικής έρευνας. Υστερα από αυτά, τα μέτρα της πολιτείας για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με τα υπόγεια ύδατα σε περιοχές της Αττικής μάλλον δεν πρέπει να αναμένονται άμεσα.
Δεν είναι τυχαίο ότι για μια σειρά θεμάτων που αφορούσαν την επιστημονική και τεχνοκρατική στήριξη της εφαρμογής της Κοινοτικής Οδηγίας-πλαισίου για τα νερά, η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη καταδικαστεί δύο φορές και κινδυνεύει και με άλλες παραπομπές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Για να αντιμετωπιστούν ορισμένα από τα προβλήματα, ο ειδικός γραμματέας του ΥΠΕΧΩΔΕ κ. Ι. Συμπέθερος, προϊστάμενος της Κεντρικής Υπηρεσίας Υδάτων, έναν χρόνο πριν είχε δεσμευθεί προς τη διοίκηση του ΙΓΜΕ ότι θα προωθούσε νομοθετική ρύθμιση για την κατοχύρωση των αρμοδιοτήτων του ΙΓΜΕ, δέσμευση που ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί.
Η διοίκηση του Ινστιτούτου, το συνδικάτο και ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι στο αντικείμενο της έρευνας των υπόγειων νερών του ΙΓΜΕ εδώ και τέσσερα χρόνια έχουν επισημάνει τα προβλήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου για τα ύδατα. Απαιτούν τη συμμετοχή του Ινστιτούτου στο Δ´ ΚΠΣ ώστε να συνεχίσουν να επιτελούν το έργο τους. Επανειλημμένα έχουν καταγγείλει την ολιγωρία του ΥΠΑΝ να αναλάβει την ευθύνη της επιστημονικής κάλυψης του ΙΓΜΕ και την αδιαφορία του ΥΠΕΧΩΔΕ στο θέμα της έρευνας και διαχείρισης των υδατικών πόρων.
Οι αιτιάσεις για ολιγωρία της πολιτείας διαπερνούν τις τοπικές κοινωνίες που βιώνουν τις επιπτώσεις από τα ακατάλληλα νερά. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά τα αποτελέσματα της έρευνας του ΙΓΜΕ για την ευρύτερη περιοχή του Κορωπίου, ο νομάρχης Ανατολικής Αττικής κ. Λ. Κουρής προχώρησε σε σύμβαση με τη Γεωλογική Σχολή του Πανεπιστήμιου Αθηνών προκειμένου να συνεχιστούν οι μετρήσεις και ο έλεγχος του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα. Γιατί; Οπως υποστηρίζει, η Περιφέρεια Αττικής, που είναι αρμόδια για τη διαχείριση των υπογείων υδάτων, δεν σφράγισε τις γεωτρήσεις που παρουσίαζαν αυξημένες συγκεντρώσεις χρωμίου και ψευδαργύρου, ούτε προχώρησε στην παρακολούθηση των παραμέτρων της επιβάρυνσης του υδροφόρου ορίζοντα.
Η ρύπανση έχει χτυπήσει και τη Θεσσαλία
Η ρύπανση των υπόγειων υδάτων στη Θεσσαλία δεν είναι τόσο εκτεταμένη όσο πιστεύεται, λόγω της εντατικής γεωργίας, αλλά σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΙΓΜΕ σε γεωτρήσεις και πηγές είναι εντοπισμένη σε συγκεκριμένα σημεία. Ο πλέον διαδεδομένος ρύπος που ανιχνεύθηκε στο υπόγειο νερό της Θεσσαλίας είναι το άζωτο, με τη μορφή κυρίως νιτρικών και αμμωνίας. Σύμφωνα με τον συντάκτη της έκθεσης κ. Π. Παπαπέτρο, οι τιμές νιτρικών, στις περισσότερες περιοχές που ερευνήθηκαν, ξεπερνούσαν το όριο, έστω και οριακά. Μάλιστα, όπως σημειώνεται στην υδρολογική έρευνα του ΙΓΜΕ, ορισμένες περιπτώσεις – όπως γεωτρήσεις του Δήμου Πουρναρίου Φθιώτιδας (τοποθεσίες Μαγούλα και Μποστανιλίκια) και του Δήμου Αγ. Δημητρίου Καρδίτσας (τοποθεσία Μαντριά Δήμα) με τιμές νιτρικών 178,2 mg/l και 96,80 mg/l – είναι «εκ των πλέον ανησυχητικών και επιβάλλουν τη συνεχή, συστηματική παρακολούθηση σε καθολική κλίμακα». Μάλιστα, επισημαίνεται ότι το πρόβλημα της νιτρορύπανσης, ιδιαίτερα στις πεδινές περιοχές της Θεσσαλίας, όπου αναπτύσσεται εντατική και εκτεταμένη αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα, είναι πλέον υπαρκτό και πρέπει άμεσα να αντιμετωπιστεί.
Σε γεωτρήσεις στην ευρύτερη περιοχή της Μαγνησίας (Κοινότητες Καναλίων και Στεφανοβίκειου Μαγνησίας) οι υψηλές τιμές ιόντων μαγνησίου σε σχέση με τα άλλα στοιχεία δηλώνουν ανθρωπογενή ρύπανση. Το ίδιο και η αυξημένη συγκέντρωση ιόντων νατρίου (240 mg/l) στο Μοναστηράκι Θεσσαλίας. Το ίδιο, σύμφωνα με τον κ. Παπαπέτρο, πρέπει να ισχύει και στην περίπτωση του Καλοχωρίου Λαρίσης (107 mg/l) όπου η διερχόμενη αποστραγγιστική τάφρος μεταφέρει ρύπους από την περιαστική περιοχή της Λάρισας. Οι πλέον υψηλές τιμές νατρίου εντοπίστηκαν σε γεωτρήσεις των κοινοτήτων Καναλίων και Στεφανοβίκειου. Οπως αναφέρεται στην έκθεση του ΙΓΜΕ «πρόκειται για εκτεταμένη ρύπανση, τα αίτια της οποίας θα πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης διερεύνησης».
Ο σίδηρος, το μαγγάνιο και το βόριο εμφανίζουν τιμές κατά πολύ υψηλότερες των ανώτατων ορίων για τα πόσιμα νερά. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι υψηλές τιμές μαγγανίου σε γεωτρήσεις του Δήμου Καλοχωρίου Λαρίσης στην τοποθεσία Τρύπα (529 mg/l) και του Δήμου Στεφανοβικείου στην τοποθεσία Κάψια (525 mg/l) αιτιολογούνται από τη γενικότερη ανθρωπογενή ρύπανση που χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες περιοχές.
Τι λέει το ΙΓΜΕ
Ο γενικός διευθυντής του ΙΓΜΕ, καθηγητής κ. Α. Ν. Γεωργακόπουλος, σε επιστολή του προς «Το Βήμα» μεταξύ άλλων αναφέρει:
* Η περιοχή έρευνας περιορίστηκε μόνο στην περιοχή του Κορωπίου και όχι στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Αττικής. Συνεπώς οποιαδήποτε σχόλια σχετικά με την υπόλοιπη Αττική δεν αποτελούν προϊόν της ανωτέρω έρευνας.
* Κατά τη διάρκεια των εργασιών υπαίθρου το επιστημονικό προσωπικό του ΙΓΜΕ εργάστηκε απρόσκοπτα και ουδέποτε συνάντησε αντίξοες συνθήκες. Αντίθετα η αποδοχή από τους εκάστοτε ιδιοκτήτες σε όλα ανεξαιρέτως τα σημεία δειγματοληψίας ήταν υποδειγματική και χωρίς κανένα απολύτως εμπόδιο ή άλλο κώλυμα.
* Πολλά από τα συμπεράσματα που παρουσιάζονται στο άρθρο σας δεν αποτελούν μέρος του περιεχομένου της μελέτης αλλά αποτελούν ερμηνείες τρίτων.
* Οι τιμές των ποιοτικών παραμέτρων που μετρήθηκαν είναι εντός των προδιαγραφών αρδευτικής καταλληλότητας, όπως αυτές προκύπτουν από την πιθανολογούμενη επικινδυνότητα.
* Οι περιοχές «ακτή Νέας Μάκρης, έξοδος της κοιλάδας της Οινόης και ελώδης περιοχή του Σχινιά» δεν εξετάστηκαν στην εν λόγω μελέτη του ΙΓΜΕ και δεν σχολιάζονται σε κανένα σημείο της.
* Η ανάλυση δειγμάτων νερού που εξετάστηκαν δεν αφορούσε την ενδεχόμενη ύπαρξη φυτοφαρμάκων.
* Στην περιοχή έρευνας δεν διαπιστώθηκε υδρευτική χρήση των υπόγειων νερών – η περιοχή υδρεύεται από το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ».
Σ.Σ.: Τα στοιχεία για τη Νέα Μάκρη, την Οινόη, τον Σχινιά – όπως και άλλα που αναφέρονταν στο δημοσίευμα του «Βήματος» – καταγράφονται σε μελέτη του ΙΓΜΕ που αφορά την παρακολούθηση και μελέτη των νερών του Νομού Αττικής (κεφάλαιο 6.4, σελίδα 58) η οποία διεξήχθη στο πλαίσιο του Β´ ΚΠΣ και παραδόθηκε το 2002, και σε σειρά άλλων υδρογεωλογικών μελετών και γνωματεύσεων οι οποίες διεξήχθησαν στην ευρύτερη περιοχή του Ν. Αττικής. Το δημοσίευμα δεν βασίστηκε μόνο στη μελέτη «Υδρογεωλογική – Υδροχημική Ερευνα Ποιοτικής Επιβάρυνσης των Υπόγειων Νερών της Ευρύτερης Περιοχής Κορωπίου».
