Αβγά κόκκινα, αβγά ζωγραφισμένα με σχέδια πασχαλιάτικα, αβγά στο καλαθάκι των παιδιών, αβγά που τσουγκρίζουμε για να μεταφέρουμε το μήνυμα «Χριστός Ανέστη», αβγά σοκολατένια, πολύτιμα αβγά του Φαμπερζέ… Κατά τη διάρκεια των ημερών του Πάσχα τα αβγά κυριαρχούν στο τραπέζι και στις παραδόσεις των χριστιανών όλου του κόσμου. Δεν είναι βέβαια τυχαίο το γεγονός ότι τα αβγά επελέγησαν να συμβολίσουν το θαύμα της Ανάστασης. Τα αβγά και, στην περίπτωση των θηλαστικών, τα ωάρια αντιπροσωπεύουν τον θεματοφύλακα των μυστικών της ζωής. Πρόκειται δε για πολύ αποτελεσματικούς θεματοφύλακες: παρά το γεγονός ότι η σημασία του αβγού-ωαρίου στη δημιουργία της ζωής έχει εκτιμηθεί από τους αρχαίους χρόνους, οι επιστήμονες θα χρειαστεί να σπάσουν πολλά αβγά ακόμη για να μάθουν τα μυστικά τους!
«Η κότα έκανε το αβγό ή το αβγό την κότα;». Η ερώτηση που μας παίδεψε όλους όταν ήμασταν μικροί έχει μεγαλύτερες προεκτάσεις από αυτές που τότε μπορούσαμε να φανταστούμε. Οι ενδογενείς δυνάμεις των αβγών υπήρξαν πάντοτε τόσο προφανείς ώστε αυτά να κυριαρχούν σε μύθους πολλών λαών. Ομοίως, όταν οι επιστήμονες άρχισαν να αναζητούν την ουσία από την οποία φτιάχνεται η ζωή, δεν μπορούσαν παρά να στραφούν στη μελέτη των αβγών και δη αυτών των αβγών στα οποία θα μπορούσαν να είχαν εύκολη πρόσβαση αλλά και τα οποία προσέφεραν ευκολία στον χειρισμό. Ετσι οι βάσεις για την εμβρυολογία ετέθησαν με μελέτες οι οποίες αφορούσαν αβγά βατράχων (τα οποία απελευθερώνονται σε καθαρά και ήρεμα γλυκά νερά, όπου περιμένουν να γονιμοποιηθούν) και κοτόπουλων. Αργότερα, όταν οι τεχνικές πρόοδοι το επέτρεψαν, οι επιστήμονες δούλεψαν με αβγά δροσόφιλας (Drosophila melanogaster, μύγας του ξιδιού, κλασικού πειραματόζωου για γεμετικές μελέτες), αλλά και ωάρια ποντικού, καθώς το γεννητικό σύστημα αυτού του μικρού θηλαστικού έχει πολλά κοινά με το ανθρώπινο.
Παρά τις πολυετείς προσπάθειες των επιστημόνων, όμως, πολλά και σημαντικά ερωτήματα παραμένουν ακόμη αναπάντητα. Το βέβαιον πάντως είναι ότι η ζωή δεν μπορεί να υφίσταται χωρίς την ύπαρξη αβγών-ωαρίων. Αυτό απεδείχθη περίτρανα με την κλωνοποίηση. Η διαδικασία δημιουργίας ενός θηλαστικού αντιγράφου ενός άλλου είναι στην ουσία διαδικασία αναπαραγωγής χωρίς σπερματοζωάριο. Χωρίς καμία διάθεση να υποτιμηθεί ο ρόλος του αρσενικού γαμέτη (πώς θα μπορούσε άλλωστε;), δεν μπορούμε ωστόσο να μην παρατηρήσουμε ότι η κλωνοποίηση δεν θα μπορούσε να συμβεί χωρίς ωάριο. Βλέπετε, η φύση έχει σχεδιάσει το ωάριο έτσι ώστε αυτό να περιέχει τον μηχανισμό ο οποίος αξιοποιεί το γενετικό υλικό (είτε αυτό προέρχεται από το σπερματοζωάριο είτε από άλλο ενήλικο κύτταρο όπως κατά την κλωνοποίηση) για τη δημιουργία ενός νέου ατόμου. Στην περίπτωση της κλωνοποίησης δε οι ικανότητες του ωαρίου πηγαίνουν ένα βήμα παρακάτω: ενώ στην κανονική αναπαραγωγή το ωάριο αρχίζει να αξιοποιεί το έτοιμο γενετικό υλικό, στην κλωνοποίηση το ωάριο αναπρογραμματίζει το γενετικό υλικό (το οποίο επειδή προερχόταν από ενήλικο κύτταρο είχε υποστεί μετατροπές) έτσι ώστε αυτό να καταστεί αξιοποιήσιμο.
Ο τρόπος με τον οποίο το ωάριο επιτυγχάνει είτε την απευθείας αξιοποίηση του γενετικού υλικού είτε τον αναπρογραμματισμό του παραμένει μυστήριο. Φαίνεται όμως ότι είναι προετοιμασμένο να παίξει τον ρόλο του πολύ προτού γονιμοποιηθεί: σύμφωνα με ευρήματα αμερικανών ερευνητών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο τεύχος του «Science» της 16ης Μαΐου 1997, το ωοκύτταρο του βατράχου «τακτοποιεί» τον μηχανισμό αξιοποίησης του γενετικού υλικού πριν από τη γονιμοποίηση. Ειδικότερα το ωάριο στέλνει τα συγκεκριμένα μόρια RNA (μόρια γενετικού υλικού απαραίτητα για να μεταφραστεί σε πρωτεΐνη η πληροφορία του DNA) σε χαρακτηριστικά σημεία του. Αν είναι τυχερό και γονιμοποιηθεί, η διαφορική κατανομή των μορίων RNA σημαίνει ότι τα δύο κύτταρα που θα προκύψουν από την πρώτη διαίρεσή του δεν θα είναι όμοια και κατ’ επέκταση θα ακολουθήσουν διαφορετικό δρόμο ανάπτυξης. Με άλλα λόγια, η διαφορετικότητα των πρώτων κυττάρων εξασφαλίζει ότι το έμβρυο θα μπορέσει να «ανθήσει» από ένα κύτταρο σε έναν οργανισμό με αμφίπλευρη συμμετρία (αριστερά – δεξιά) και ποικιλία κυττάρων.
Αντίστοιχες παρατηρήσεις προετοιμασίας του ωαρίου έχουν γίνει και στα θηλαστικά: η φύση έχει προβλέψει ώστε το ωάριο να μπορεί να αρχίσει και να υποστηρίξει την ανάπτυξη του εμβρύου για τις πρώτες ημέρες της ζωής του ώσπου αυτό να εμφυτευθεί στη μήτρα και να παίρνει τα απαραίτητα από τη μητέρα του. Ευτυχώς οι παραπάνω διαδικασίες θα συνεχίζονται ερήμην μας και παρά το γεγονός ότι δεν είμαστε σε θέση να τις καταλάβουμε…
Η χοληστερόλη, η «ασπίδα» και τα φάρμακα
* Τα αβγά περιέχουν ένα λιπίδιο το οποίο μειώνει την απορρόφηση της χοληστερόλης. Ειδικότερα ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κάνσας διαπίστωσαν ότι η λεκιθίνη που περιέχεται στα αβγά εμποδίζει τη χοληστερόλη να απορροφηθεί από το πεπτικό σύστημα. Το παραπάνω εύρημα, το οποίο δημοσιεύτηκε στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2001 της επιθεώρησης «Nutrition», εξηγεί γιατί, ενώ υπάρχουν μεγάλες ποσότητες χοληστερόλης στα αβγά, η κατανάλωσή τους δεν αυξάνει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι μπορούμε όχι μόνο να τσουγκρίσουμε αλλά και να απολαύσουμε τα αβγά μας χωρίς τύψεις…
* Αβγά εναντίον καρκίνου του μαστού. Οι γυναίκες οι οποίες κατανάλωναν αβγά κατά την περίοδο της εφηβείας διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού όταν ενηλικιωθούν. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε έρευνα επιστημόνων της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ στην οποία συμμετείχαν 121.707 γυναίκες. Σύμφωνα με το άρθρο των αμερικανών επιστημόνων το οποίο δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Breast Cancer Research», η διατροφή είναι παράγοντας που επηρεάζει την εμφάνιση αυτού του τύπου καρκίνου και τα αβγά καθώς και η κατανάλωση τροφών που περιέχουν ίνες ασκούν προστατευτικό ρόλο.
* Αβγά-εργοστάσια παραγωγής φαρμάκων. Πιλοτικά προγράμματα μετατροπής αβγών σε εργοστάσια παραγωγής πρωτεϊνών φαρμακευτικής αξίας για τον άνθρωπο εφαρμόζουν διάφορες εταιρείες βιοτεχνολογίας. Υπολογίζεται ότι τα αβγά τα οποία προέρχονται από γενετικά τροποποιημένα πουλερικά θα περιέχουν ως και 100 χιλιοστογραμμάρια καθαρής ανθρώπινης πρωτεΐνης, όπως η ιντερφερόνη, διάφοροι αυξητικοί παράγοντες και αντισώματα. Δεν αποκλείεται δε, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των εταιρειών, πολύ σύντομα να υπάρξουν και εμβόλια τα οποία θα «εκκολάπτονται» στα αβγά.
