1Διασκεδάζω ενίοτε με τη συγκαταβατική περηφάνια με την οποία διαβάζομε για τις «ανιμιστικές» φυλές του Αμαζονίου. Ο ανιμισμός όμως ζεί και βασιλεύει (και μάλιστα χωρίς γοργόνα) εδώ ανάμεσά μας: Πρόκειται για την κρατούσα περί Κράτους αντίληψή-μας. Η συνηθέστερη αντίδραση σε κάθε πρόβλημα που ανακύπτει είναι η αποενοχοποιητική κραυγή «μα τί κάνει τελος πάντων αυτό το Κράτος;». Ούτως ή άλλως, υποθέτω ότι οι πολιτειολόγοι θ’ αγκομαχάνε για να περιγράψουν τις συνθήκες υπό τις οποίες στήθηκε αυτή η παράξενη σύμβαση ανάμεσα στην Ομάδα και τους Υπηρέτες-της. Οι οποίοι απέκτησαν σταδιακά μια λίγο ως πολύ ανεξάρτητη δύναμη («κράτος»), για να χρειασθούν αιώνες δημοκρατικών αγώνων προκειμένου η συντεταγμένη ετούτη δύναμη να παίρνη βέλτιστη μορφή, ανάλογα με τις συγκυρίες.
Ολα τούτα όμως είναι άγνωστα (κι αδιάφορα ίσως) στην πλειονότητα των σημερινών Πολιτών. Εμείς την έννοια του Κράτους την πήραμε κληρονομιά. Τη βρήκαμε ως πολιτισμικό τάχα αγαθό, παρά ως οικονομικο-οργανωτική κατασκευή. Βάλαν το χεράκι-τους βέβαια κι οι ατελείωτες (και ποικιλόμορφες) δικτατορίες, έναν αιώνα τώρα. Τσόνταρε κι η ποπουλίστικη λαίλαπα εκείνου που «ακόμα ζεί» (κι αυτός δήθεν μας οδηγεί, ενώ ευτυχώς μας θυμίζει τί πρέπει ν’ αποφεύγουμε). Το αποτέλεσμα είναι οτι για πάρα πολλούς απο μάς το Κράτος είναι ένα πανέξυπνο και παντοδύναμο όν, εκτός ημών κείμενον και πανταχού παρόν. Τί σας έλεγα; Ο ορισμός αυτός σ’ έναν θεό παραπέμπει ανιμισμός το λοιπόν.
2 Τέτοια, ανιμιστική, ήταν κι η αντίδρασή-μας τις προάλλες, όταν γνωστοποιήθηκαν οι ανατριχιαστικές στατιστικές για τα χούγια των μαθητών-μας. Οι μαθητές καπνίζουν, οι μαθητές πίνουν, τα ναρκωτικά κάνουν θραύση στα σχολεία, η απουσία απ’ το μάθημα είναι γλύκα «το Κράτος διαλύθηκε». (Θαυμάστε συλλογιστικήν συνέπεια.)
Ο καθένας βεβαίως δικαιούται να κρατάη τις επιφυλάξεις-του για την ακρίβεια των στοιχείων που ανακοινώθηκαν, κανείς όμως δεν αμφιβάλλει οτι κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Θα θέλαμε πάντως να έχουμε όλο και περισσότερες μετρήσεις-μελέτες. (Πάντοτε θαύμαζα τους Υπουργούς Παιδείας που κατάφερναν να θεσμοθετούν χωρίς λεπτομερείς και συνεχείς μετρήσεις.)
Αλλ’ άς προσπαθήσουμε τώρα να δούμε ποιός φταίει γι’ αυτήν την κατάσταση (και γι’ άλλα ακόμη), που γίνονται ή δέν γίνονται στα Σχολεία μας. Και πού στ’ αλήθεια συναντάμε την ευθύνη των δημοσίων Υπηρεσιών (τον αποπροσανατολιστικό όρο «κράτος» θα τον αποφύγουμε πάντως).
Επειδή λοιπόν η Παιδεία είναι μια γιγαντιαία ζωτική «Ανάσα της Κοινωνίας» (που εισπνέει παρελθόν και εμπνέει μέλλον), ασκείται όπως ξέρομε απ’ όλους τους πόρους του κοινωνικού σώματος. Δηλαδή απ’ την Οικογένεια, απ’ τα Σχολεία, απ’ τον κοινωνικό Περίγυρο, απ’ τα ΜΜΕ και απ’ τη Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση. Ηδη απ’ αυτήν τη στοιχειώδη διαπίστωση προκύπτουν κι οι πρώτοι «ύποπτοι» για την κατάντια μας. Κι επιτρέψτε-μου ν’ αρχίσω απ’ το τέλος.
3 Και μιάς κι είναι νωρίς να μιλάμε για τη Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση των Παιδιών, ας θυμηθούμε οτι η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των μεγάλων είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Αναφέρομαι καί στους Δασκάλους καί στους Γονείς. Τη σήμερον ημέραν, για όλα στήνονται εντατικά (και δαπανηρότατα) Σεμινάρια. Είναι καιρός να θυμίσουμε στις Οργανώσεις των Δασκάλων να απαιτήσουν απ’ το Υπουργείο Παιδείας τη θεσμοποίηση της (υποχρεωτικής) συνεχιζόμενης εκπαίδευσης των μελών-τους. Στις δέ Οργανώσεις των Γονέων (όταν και όπου ουσιαστικοποιηθούν) να πούμε πως για να φτιάξης παιδιά δέν αρκούν οι γενετήσιες περιπτύξεις μόνον χρειάζεται και γνώση και αφιέρωση και εμμονή δια βίου.
Για τις ευθύνες των ΜΜΕ, διαθέτουμε ευτυχώς καλές μελέτες που υποδεικνύουν το μερτικό της ευθύνης που πέφτει στους ώμους των, ενσχέσει με τον νεανικό μαϊμουδισμό του καπνίσματος και της βίας. Ακούγεται ήδη οτι ορισμένες καπνοβιομηχανίες δωροδοκούν σεναριογράφους για να βάλουν τους ήρωές-τους να φουμάρουν μανιωδώς μές στο γυαλί, κι εμείς οι ραγιάδες δεν αντιδρούμε. Να φουμάρουν και να βωμολογούν (εν ονόματι του μακαρίτη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, υποθέτω). Τί προτείνω; Βραβεία ετήσια, απονεμόμενα απ’ τους Συλλόγους Δασκάλων και Γονέων προς τηλεοπτικούς σταθμούς με κριτήριο το εν οθόνη κάπνισμα και τη ρεμαλακαλογία: Το χρυσό γαρύφαλλο για όσους περιστέλλονται, και τη χρυσή βρωμούσα για όσους δεν έχουν φιλότιμο. Κάτι ανάλογο θα κάνομε άλλη φορά καί για τους ποταμούς ουίσκι που χύνονται στο γυαλί.
Πάμε τώρα στον κοινωνικό Περίγυρο κι εδώ τη βάψαμε. Στα χωριά-μας ή στη γειτονιά-μας, ήμασταν κάποτε όλοι επώνυμοι κι η συμπεριφορά-μας βάραινε τον καθένα. Τώρα, η θέα των ανέργων ή αέργων ή περιθωριακών στους δρόμους και τις πλατείες μας είναι «διδακτήριο» καθημερινό κι επίμονο για τα παιδιά μας. Το ξένο και το παράξενο παίρνει θέση προνομιακή μέσα στην απεξαρτοποιούμενη συνείδηση του εφήβου γι’ αυτό κι η γρήγορη μίμηση. Και τα αδέσποτα βαποράκια βρίσκουν έτσι ευκολότερα την νεανική πελατεία. Καταργήσαμε βλέπετε καί τα κατηχητικά καί την καθοδήγηση απ’ τις πολιτικές νεολαίες…
Τί κάνομε; Εδώ σπεύδω να βάλω στην πρώτη σειρά τα μή-αστυνομικά μέσα. Η κοινωνική αδικία κι η αναλγησία-μας δέν πληρώνονται στην Κόλαση, αλλά εδώ και τώρα: Τα αρνητικά παραδείγματα και τα αντικοινωνικά επαγγέλματα που μνημονεύσαμε, απότοκα προγενέστερης κοινωνικής αδικίας είναι. Αδικίας οικονομικής ή μορφωτικής (που πάνε αντάμα συνήθως). Προστέθηκε τώρα κι ο φαρισαϊσμός-μας με τους μετανάστες, κι ήρθε κι έδεσε ο Περίγυρος με τις άμεσες ξεπαιδευτικές-του συνέπειες. Ας τα θυμόμαστε τούτα στις μυωπικές πολιτικές μας επιλογές…
Κι ώσπου να γειάνη ο Περίγυρος, τί κάμομε; Βγάζομε περιπολίες στις γειτονιές και σ’ όλα τα «μαγαζιά». Τί περιπολίες, αστυνομικών; Οχι, για όνομα του Θεού. Περιπολίες Γονέων (με περιβραχιόνια υπηρεσίας), δυό πατεράδες και μια μάννα στη μέση: Ενημερώνουν τους γονιούς όσων παιδιών γνωρίζουν, υποχρεώνουν την Αστυνομία να επιληφθή όσων δέν προλαβαίνει (ή αποφεύγει), κι αποθαρρύνουν τα περιφερόμενα βαποράκια και τους μαγαζάτορες ανηλίκων. Μα, «αυτό είναι επικίνδυνο»! Προσωπικό-σας ζήτημα, θ’ απαντήσω: Αλλιώτικα, κάτσε με σταυρωμένα χέρια μέχρι να σου το φέρουν το καμάρι-σου νευρωτικό, αλκοολικό ή και πρεζάκια.
4 Θα τελειώσω με την σημαντικότερη νομίζω πλευρά του ζητήματος, που είναι κι η επαφή Οικογένεια/Σχολείο. Κι ας μή γίνει λόγος για το παράδειγμα που δίνουν οι γονείς με την γκρινιάρικη παρουσία-τους (ή, το χειρότερο, με την απουσία-τους) στο σπίτι. Αυτό, είπαμε, θα το περιστείλουν τα υποχρεωτικά σεμινάρια Γονέων ανα Κοινότητα.
Μεγαλύτερη σημασία έχει η σοβούσα αδιαφορία για τα εντός Σχολείου συντελούμενα. Υποστηρίζω λοιπόν, εδώ και χρόνια, οτι σ’ όλα ανεξαιρέτως τα Σχολεία-μας πρέπει ο Νόμος να θεσπίση οργανικώς τον θεσμό της βάρδιας γονέων: Δύο γονείς την ημέρα α) θα μπαίνουν ν’ ακούν μάθημα στις τάξεις (για να εντοπίζουν τους τυχόν ανεπάγγελτους δασκάλους και τα τυχόν δυναστευτικά καλόπαιδα), β) θα κόβουν βόλτες στους διαδρόμους, στην αυλή, στις καντίνες και στ’ αποχωρητήρια, και γ) θα αναφέρουν γραπτώς στον Σύλλογο Γονέων συμπληρώνοντας σχετικό έντυπο. Ολες οι διαδικασίες θα είναι προσυμφωνημένες με τον Σύλλογο των Δασκάλων και με τη μαθητική Κοινότητα, κι όλα θα συζητούνται στις μηνιαίες συσκέψεις ανάμεσα σ’ όλους τους Σχολικούς Εταίρους, παρουσία και Σχολικού Συμβούλου (όπως αιδημόνως ονομάζεται τώρα ο μή-Επιθεωρητής).
Ενα μόνο πράμα ζητάω απ’ το Υπουργείο Παιδείας: Να πάρη την πρωτοβουλία για μια τέτοια πιλοτική δράση σε δυο-τρία σχολεία για μία Χρονιά, πρίν να νομοθετήση. Δύσκολα; Μα το σημερινό τέλμα είναι άραγε εύκολο;
Ο κ. Θεοδόσης Π. Τάσιος είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.
