Τα παράδοξα δίνουν τον τόνο στον κόσμο μας· και σήμερα ένα από αυτά είναι η χρήση του όρου «Νέα Τάξη Πραγμάτων». Πράγματι, αντίθετα με ό,τι κανείς θα περίμενε, η έκφραση αυτή δεν επινοήθηκε από συγχρόνους μας, μα αντίθετα, δεκαετίες πριν, από τους εθνικοσοσιαλιστές.
Πώς ανέκυψε η διατύπωση; Τα δεδομένα δεν είναι απολύτως σαφή· έτσι, ο ιστορικός είναι υποχρεωμένος να αναζητήσει την ατραπόν της αληθείας μέσα σε δάσος ολόκληρο φημών, εικασιών και γεγονότων, για λόγους διάφορους, διαστρεβλωμένων. Ωστόσο είναι δυνατόν να βρεθεί η άκρη του μίτου αλλά βέβαια η άκρη αυτή αναφαίνεται μόνο έπειτα από εξονυχιστική έρευνα πηγών, στις οποίες, κατά κανόνα, μικρή μόνο σημασία δίνεται.
Μία από τις πηγές αυτές είναι και το έργο του Χιούστον Στιούαρτ Τσάμπερλεν. Ο εν λόγω Τσάμπερλεν υπήρξε προσωπικότητα ιδιόμορφη. Γόνος μεγάλης και γνωστής βρετανικής οικογένειας, σπούδασε κατά βάση σε χώρες γαλλόφωνες, αλλά παντρεύτηκε την κόρη του Ριχάρδου Βάγκνερ· επιπλέον, το 1916, ενώ μαινόταν ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, πήρε υπηκοότητα γερμανική.
Κύριο έργο του Τσάμπερλεν υπήρξε το ογκώδες «Η γένεση του 20ού αιώνα»: πρόκειται για ιδιότυπο πανόραμα της ευρωπαϊκής, κατά πρώτο λόγο, ιστορικής εξέλιξης, όπου όμως τα πάντα ή σχεδόν αποτιμώνται μέσω πρίσματος σαφώς φυλετικού. Οπως θα μπορούσε να αναμένει κανείς, το βιβλίο αυτό άσκησε, κατά τις αρχικές φάσεις του Μεσοπολέμου, μεγάλη επίδραση στους εθνικοσοσιαλιστές, οι οποίοι τότε ακριβώς επιζητούσαν ρόλο πρωταγωνιστή στη γερμανική πολιτική σκηνή.
Τούτο μπορεί να τοποθετηθεί μέσα στη «λογική των πραγμάτων». Από την άλλη όμως πλευρά, ελάχιστοι από τους εμβριθείς μελετητές των τότε ιδεολογικών και κοινωνικών φαινομένων παρατήρησαν κάτι περίεργο. Ο Τσάμπερλεν, πράγματι, ασχολήθηκε και με τους Σλάβους, τους οποίους θεώρησε συγγενείς των Γερμανών. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, έκανε για αυτούς λόγο όχι απλώς με συμπάθεια αλλά περίπου με θαυμασμό. Ωστόσο, όπως είναι γνωστό, ο εθνικοσοσιαλισμός κατά τα έτη 1939-1945 φέρθηκε σε αυτούς τους τελευταίους ουσιαστικώς με αγριότητα: τους θεώρησε «υπανθρώπους», τους κυνήγησε, θέλησε να πάρει και τη γη τους ακόμη με λίγα λόγια, ακολούθησε ως προς αυτούς πολιτική περίπου εξόντωσης. Η εν προκειμένω παρέκκλιση, συνεπώς, από τη σκέψη του Τσάμπερλεν είναι κραυγαλέα και εύλογο είναι πια κανείς να αναζητήσει την αιτία ή, απλώς, τον αίτιο.
Και εδώ κάνει την εμφάνισή του στο προσκήνιο ο δεύτερος παράγοντας του δράματος, που δεν είναι άλλος από μέλη της οικογένειας Χαουσχόφερ. Ο Καρλ Χαουσχόφερ ήταν υποστράτηγος του αυτοκρατορικού γερμανικού στρατού, ο οποίος, μετά το τέλος της πρώτης παγκόσμιας σύρραξης, έκανε ακαδημαϊκή καριέρα. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου Πολιτική Γεωγραφία και θεωρήθηκε, σε παγκόσμια ουσιαστικώς κλίμακα, ο θεμελιωτής της Γεωπολιτικής. Σε επίπεδο πρακτικό, οι ιδέες του δεν ήταν τελείως ξεκάθαρες. Πράγματι, ήθελε να έχει η Γερμανία αποικίες στην Αφρική· παράλληλα όμως ελάχιστες αμφιβολίες υπάρχουν ότι αυτός έδωσε βάση θεωρητική στην προσπάθεια της γερμανικής επέκτασης στην Ανατολική Ευρώπη εις βάρος δηλαδή Σλάβων γενικά και Ρώσων ειδικότερα. Η γυναίκα του υποστράτηγου-καθηγητή ήταν ασαφούς καταγωγής· ο γιος του Αλμπρεχτ, ιδιαίτερα προικισμένος μα προσκολλημένος στη μητέρα του, συνέχισε το έργο του πατέρα του στον τομέα της Γεωπολιτικής. Τέλος, αγαπητός μαθητής του Καρλ και εν τινι μέτρω βέβαια φίλος του Αλμπρεχτ ήταν ο Ρούντολφ Ες, ιδρυτική μορφή του εθνικοσοσιαλισμού και, στη συνέχεια, τοποτηρητής του ίδιου του Χίτλερ στην κομματική οργάνωση.
Από το σημείο αυτό τα πράγματα εξελίχθηκαν ραγδαία. Τον Νοέμβριο του 1923 οι εθνικοσοσιαλιστές αποπειράθηκαν να καταλάβουν βίαια την εξουσία στο Μόναχο· απέτυχαν. Ο Χίτλερ και ο Ες μπήκαν φυλακή· εκεί ο πρώτος υπαγόρευσε και ο δεύτερος κατέγραψε το περιβόητο βιβλίο «Ο Αγώνας μου». Κατά τη σύνθεση του έργου, οι συγγραφείς δέχτηκαν επισκέψεις του Καρλ Χαουσχόφερ. Σήμερα δεν χωράει αμφιβολία πως το προανάκρουσμα της γερμανικής κατά της Ρωσίας επίθεσης που περιέχεται στο εν λόγω βιβλίο οφείλεται σε υποδείξεις του θεμελιωτή της Γεωπολιτικής, τις οποίες ασπαζόταν ο Ες και υιοθέτησε ο Χίτλερ. Εδώ άλλωστε πρέπει να αναζητηθεί και το κλειδί τής μετέπειτα πολιτικής επιτυχίας του εθνικοσοσιαλισμού. Οι ιθύνοντες, πράγματι, του τότε γερμανικού κράτους δεν είχαν διάθεση να αποδεχθούν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία· αλλά τη δέχτηκαν τελικά, επειδή κάποιος «γοήτευε» το «όραμα» της γερμανικής επέκτασης προς τα ανατολικά εις βάρος των Σλάβων.
Οσον αφορά τώρα τον Αλμπρεχτ Χαουσχόφερ, γιο του Καρλ, αυτός παρέμεινε στη Γερμανία και μετά το 1933, αν και λόγω της μητέρας του αλλά και γενικότερων πεποιθήσεων, απεχθανόταν τον εθνικοσοσιαλισμό. Ο Ες τον ανακήρυξε «επίτιμο Αρειο» και έτσι μπόρεσε να καταλάβει θέσεις του «ευρύτερου δημόσιου τομέα», όπως θα έλεγε κανείς σήμερα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ασκήσει επιρροή. Τελικά, η έμμεση έστω ανάμειξή του στη φυγή του Ες στη Βρετανία και, κυρίως, στην κατά του Χίτλερ απόπειρα το 1944 επέφεραν την αποδυνάμωση και σύλληψή του. Εκτελέστηκε κατά τρόπο τραγικό το 1945, λίγο προτού το Βερολίνο καταληφθεί από στρατεύματα σοβιετικά.
Σημασία έχει πάντως ότι στη δική του σκέψη πρέπει να αναζητηθούν τα πρώτα σπερματικά σχέδια δημιουργίας της Κοινής Αγοράς. Αυτός βέβαια την ήθελε βασισμένη σε συνεργασία των Γερμανών με τους Αγγλους και, ακόμη πιο πέρα, με τους Αμερικανούς. Οι εθνικοσοσιαλιστές οπωσδήποτε τα τροποποίησαν αυτά κατά το δοκούν και πήγαν να επιβάλουν τη δική τους εκδοχή της Νέας Τάξης. Τι επιδιωκόταν με αυτήν; Κατάργηση των εθνικών κρατών και απάλειψη των συνόρων της Ευρώπης και υπαγωγή των πάντων σε βούληση ενιαία, η οποία, κατά την κρίση της, θα κατένειμε θέσεις και ρόλους σε νέο, γιγαντιαίο πανευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα.
Ο,τι δηλαδή πάει να γίνει και σήμερα. Αλλά ειδικά τούτο το τελευταίο είναι βέβαια μια άλλη ιστορία.*
* Το άρθρο στηρίχθηκε κυρίως στο βιβλίο του James Douglas-Hamilton, Motive for a mission, Λονδίνο, 1980. Ο Douglas-Hamilton ήταν μέλος του Βρετανικού Κοινοβουλίου.
Ο κ. Δ. Μιχαλόπουλος είναι διευθυντής του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών.
