Εις χείρας… Ηλία καταλήγουν τα Ναυπηγεία Αυλίδος, ύστερα από πολυετές θρίλερ και εξαιρετικά πολυκύμαντη διαδικασία αγοραπωλησιών, δανείων και… μικροεκρήξεων στο καρνάγιο της Αυλίδας. Ο κ. Σταύρος Ηλίας (ως πριν από λίγες εβδομάδες αουτσάιντερ της διεκδίκησης) είναι πλέον και τυπικά ο νέος ιδιοκτήτης μετά την απόφαση που έλαβε η διοίκηση της ΕΤΒΑ. Αντίθετα, το «πρώην φαβορί», ο όμιλος της Βιοχάλκο που είχε εμπράκτως ενδιαφερθεί μέσω της Χαλκόρ απέσυρε την ύστατη στιγμή το ενδιαφέρον του για το ναυπηγείο. Η Χαλκόρ είχε εκπονήσει επενδυτικό σχέδιο για τον χώρο της Αυλίδας που περιελάμβανε μονάδα μεταλλουργίας, λιμενικές εγκαταστάσεις για τις εξαγωγές του ομίλου και αποθηκευτικούς χώρους. Η κοινοπραξία Χαλκόρ-Δουλόπουλου δεν υπέβαλε βελτιωτική προσφορά, με αποτέλεσμα η νέα προσφορά του κ. Ηλία να θεωρηθεί καλύτερη.
Κατά τη διάρκεια υποβολής βελτιωτικών προσφορών, η Χαλκόρ δεν έλαβε μέρος, θεωρώντας ότι η αρχική της προσφορά που περιελάμβανε τίμημα 2.800 εκατ. και διασφάλιση 180 θέσεων εργασίας (και άλλες 320 θέσεις κατά τα επόμενα τρία χρόνια μόλις ολοκληρωθούν οι βιομηχανικές επενδύσεις) πρέπει να εγκριθεί από το Δημόσιο και την ΕΤΒΑ. Η αρχική προσφορά του κ. Ηλία ήταν 2.400 εκατ. και 300 θέσεις εργασίας, ενώ η βελτιωμένη του ήταν 2.810 εκατ. μετρητοίς και 400 θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 300 αμέσως και έπειτα από ένα χρόνο οι άλλες 100. Η τρίτη προσφορά που ανήκε σε εταιρεία συμφερόντων του κ. Αντώνη Λελάκη ανερχόταν σε 2.100 εκατ. και 300 θέσεις εργασίας και απερρίφθη από τη δεύτερη φάση.
Οι διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν
Οπως αναφέρεται από κύκλους του υπουργείου Ανάπτυξης, έγιναν σημαντικές προσπάθειες για να πεισθεί ο όμιλος της Βιοχάλκο να δείξει εντονότερο ενδιαφέρον για το ναυπηγείο και να διασφαλίσει περισσότερες θέσεις εργασίας, αλλά ο βιομηχανικός όμιλος ενδιαφερόταν για σημαντικότατες μεν, αλλά αμιγώς βιομηχανικές επενδύσεις, οι οποίες σε πρώτη φάση δεν μπορούσαν να διασφαλίσουν τις απαραίτητες θέσεις εργασίας. Παράλληλα, κορυφώθηκαν οι πιέσεις των παραγόντων του Νομού Ευβοίας (βουλευτές όλων των κομμάτων και εργατικό κέντρο) για τη διατήρηση και των 300 θέσεων εργασίας σε μια περιοχή όπως η Εύβοια με σημαντικό πρόβλημα ανεργίας. Υπό τις συνθήκες αυτές το ναυπηγείο καταλήγει στον κ. Ηλία, ο οποίος προέρχεται από τον χώρο των ξενοδοχείων (στη Μήλο σύμφωνα με πληροφορίες) και της κτηματομεσιτείας και δεν διαθέτει πείρα στη βιομηχανία ή στη ναυπηγική. Σύμφωνα με παράγοντες του Μεγάλου Λιμανιού, ο κ. Ηλίας φέρεται να ελέγχει άγνωστο αριθμό πλοίων του τύπου των ιπτάμενων δελφινιών και έχει ζητήσει άδειες σκοπιμότητας να τα δρομολογήσει στη γραμμή Πειραιά – Μήλου.
Σήμερα το ναυπηγείο απασχολεί περίπου 300 εργαζομένους, οι οποίοι θα απολυθούν και θα αποζημιωθούν από τον εκμισθωτή κ. Λελάκη και κατόπιν θα επαναπροσληφθούν από τον νέο ιδιοκτήτη, ενώ αμέσως μετά την υπογραφή της σύμβασης η ΕΤΒΑ θα προβεί σε έξωση κατά του κ. Λελάκη, ο οποίος συνολικά χρωστάει περί το 1 δισ. δρχ. προς διάφορους οργανισμούς.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ναυπηγείο Αυλίδος είναι έτσι κι αλλιώς δύσκολη περίπτωση, αφού βρίσκεται σε σχετικά «απόμερο» σημείο με δίαυλο χωρίς βάθος και δεν μπορεί να δεχθεί πλοία μεγάλου τονάζ. Χρειάζεται συνεπώς σημαντική γνώση της αγοράς για να λειτουργήσει αμιγώς ως ναυπηγείο. Παράγοντες της βιομηχανίας υποστηρίζουν ότι μόνο ως ναυπηγείο η Αυλίδα δεν έχει μέλλον. Ισως για τον λόγο αυτό να έχει περάσει κυριολεκτικά από σαράντα κύματα προτού αναζητήσει το υπήνεμο λιμάνι που θα ξεκουράσει τους περίπου 300 εργαζομένους του.
Πώς φθάσαμε στη σημερινή λύση
Το ναυπηγείο ιδρύθηκε κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’70 από τον μακαρίτη Ιωάννη (ή Τζον) Καρρά, ο οποίος λίγο ενωρίτερα είχε αγοράσει τον περίφημο αμπελώνα στη Χαλκιδική όπου έφτιαξε το θαυμάσιο κρασί Porto Karras και έχτισε το ομώνυμο, τεράστιο τουριστικό συγκρότημα έθεσε σε λειτουργία την πολύπαθη Τράπεζα Κρήτης και προχώρησε στην κατασκευή του γνωστού ναυπηγείου. Στόχος του ήταν η συνδυασμένη επικράτηση σε τομείς όπου η Ελλάδα παρουσίαζε συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως τη ναυτιλία, τον τουρισμό και τον ναυπηγικό κλάδο. Πίστευε ότι είχε δημιουργήσει την υποδομή για καθετοποιημένες επιχειρήσεις μεγάλης εμβέλειας, αφού θα κατασκεύαζε στο δικό του ναυπηγείο κρουαζιερόπλοια με τα οποία θα ταξίδευαν τουρίστες υψηλού επιπέδου, οι οποίοι στη συνέχεια θα κατέλυαν στο δικό του, πολυτελές ξενοδοχειακό συγκρότημα, θα έπιναν το (πραγματικά πρώτης τάξεως) δικό του κρασί και όλα αυτά με χρηματοδότηση από δική του τράπεζα!
Η δεύτερη κρίση
Φευ όμως, η ζωή έχει τους δικούς της νόμους: τη δεκαετία του ’70 με τις ελπίδες και την ευμάρεια διαδέχθηκε η (σκληρή οικονομικά) δεκαετία του ’80 που έφερε στην πλάτη της τη δεύτερη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση. Η κρίση παρέσυρε στη δίνη της τη ναυτιλία, τον τουρισμό, τον ναυπηγικό τομέα και ο Ι. Καρράς βρέθηκε σε καθεστώς χρεοκοπίας. Το 1987 πούλησε την τράπεζα στον απατεώνα Κοσκωτά, φόρτωσε με χρέη και κατόπιν έχασε το τουριστικό συγκρότημα, ενώ το ναυπηγείο του πέρασε στα χέρια του κυριότερου πιστωτή που ήταν η ΕΤΒΑ. Μόλις πριν από δύο χρόνια το τουριστικό συγκρότημα πέρασε οριστικά στα χέρια της Εθνικής Τράπεζας, ενώ επί τόσα χρόνια το διαχειριζόταν μεγάλη πολυεθνική. Η ΕΤΒΑ, υπό τη διοίκηση του Μιχάλη Σάλλα τότε, ξεκίνησε απέλπιδα προσπάθεια να πωλήσει το ναυπηγείο. Υστερα από τρεις άκαρπους διαγωνισμούς (ποιος να αγοράσει ένα μικρό ναυπηγείο σε εποχή σκληρής ναυτιλιακής κρίσης;) το παραχώρησε στη δική της θυγατρική εταιρεία, Ναυπηγεία της Ελλάδος, ώστε να διασφαλίσει τουλάχιστον τις θέσεις εργασίας. Περίπου ένα χρόνο αργότερα το 1989 το ναυπηγείο ενοικιάστηκε για 10 χρόνια στον κ. Λελάκη μαζί με μια δεξαμενή του Νεωρίου Σύρου που ήταν υπενοικιασμένη στην Αυλίδα. Η διαγωγή του κ. Λελάκη στο ναυπηγείο είναι λίγο-πολύ γνωστή: δεν καταβάλλει μισθώματα, δεν πληρώνει εισφορές, έρχεται σε κόντρα με τους εργαζομένους και το κυριότερο συνάπτει το περιβόητο δάνειο των 110 εκατ. δολαρίωv το 1991.
Το περιβόητο δάνειο
Το δάνειο των 110 εκατ. δολαρίων που ο κ. Λελάκης έλαβε από κρατικές τράπεζες (μεταξύ αυτών η Εθνική και η ΕΤΒΑ) ήταν το πιο πολυσυζητημένο και πιο αμφιλεγόμενο δάνειο της περιόδου. Το δάνειο δόθηκε για μετασκευή ενός κρουαζιερόπλοιου που… δεν μετασκευάστηκε ποτέ και παραμένει κουφάρι αξίας περίπου 25 εκατ. δολαρίων στο καρνάγιο της Αυλίδας. Με τη χορήγηση του δανείου βραχυκυκλώθηκαν οι πιστώτριες τράπεζες από τον κ. Λελάκη που έκανε εκείνη την εποχή τζίρο περίπου 2,5 ως 3 δισ. δρχ. ετησίως. Μόλις πριν από τρία χρόνια η ΕΤΒΑ αποφάσισε να τρίξει τα δόντια στον εφοπλιστή και να ζητήσει εξυπηρέτηση του δανείου, ενώ ταυτόχρονα άρχισαν οι διαδικασίες για οριστική πώληση του ναυπηγείου άμα τη λήξει της ενοικίασης. Ο κ. Αντώνης Λελάκης κατέληξε καταζητούμενος για χρέη, ενώ διαχειριστής του ναυπηγείου εμφανιζόταν κάποιος ανιψιός του.
Στο μεταξύ πάντως, τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί και ένας άλλος παράγων που δεν επιθυμεί αίσια και υγιή έκβαση του διαγωνισμού: πρόκειται γι’ αυτό που οι εργαζόμενοι αποκαλούν «μαφία της Αυλίδας» και εστιάζεται σε μια μικρή, σκληρή ομάδα ανθρώπων, οι οποίοι μέσα και έξω από το ναυπηγείο επιδίδονται σε παρανομίες που αποφέρουν μαύρο χρήμα. Από λαθρεμπόριο ανταλλακτικών ως και επισκευαστικές εργασίες που πραγματοποιούνται και πληρώνονται με έκπτωση αλλά δεν καταγράφονται πουθενά! Δεν είναι τυχαίο ότι μόλις άρχισε η διαδικασία υγιούς πώλησης, σημειώθηκαν μυστηριώδεις μικροεκρήξεις στο καρνάγιο, δείγμα των συμφερόντων που θίγονται από τη μεταβίβαση. Το μήνυμα της «μαφίας» ήταν σαφές: Προς επιχειρηματίες: «απομακρυνθείτε από την Αυλίδα!», προς εργαζομένους: « μη μιλάτε πουθενά!».
Ο πρώτος διαγωνισμός για μεταβίβαση της μονάδας έγινε το 1998 και περιελάμβανε πώληση του ναυπηγείου κυριότητας της ΕΤΒΑ αλλά και της δεξαμενής κυριότητας του Δημοσίου. Απέβη άκαρπος και επαναπροκηρύχθηκε με πλειοδότη την κοινοπραξία Χαλκόρ-Δουλόπουλου (μικρομεσαίου επιχειρηματία της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης) που προσέφερε 2,8 δισ. και 180 θέσεις εργασίας. Αργότερα, με την ίδρυση της πρότυπης μεταλλουργίας, τη λειτουργία ιδιωτικού λιμένος και αποθηκών, οι απασχολούμενοι θα ανέρχονται συνολικά σε 550 αλλά σε αυτό αντέδρασε το Εργατικό Κέντρο Χαλκίδας. Δεύτερος πλειοδότης ανεδείχθη ο κ. Ηλίας με 2,4 δισ. και 300 θέσεις εργασίας και τρίτος κάποια εταιρεία συμφερόντων του κ. Λελάκη με 2,1 δισ. και 300 θέσεις εργασίας. Κατά την αποσφράγιση των προσφορών, ζητείται από τον εκπρόσωπο της πρώτης κοινοπραξίας να διευκρινίσει πόσοι εργαζόμενοι από τους 550 προορίζονται για το ναυπηγείο και πόσοι για τη βιομηχανία.
Απειλές μηνύσεων
Η διευκρίνιση γίνεται με ιδιόχειρη σημείωση, γεγονός που επισύρει τη μήνιν των άλλων συμμετεχόντων και την απειλή μηνύσεων. Το υπουργείο Ανάπτυξης, παρ’ όλο που ευνοεί για λόγους σοβαρότητας την προσφορά Χαλκόρ καταφεύγει στη λύση των βελτιωτικών προσφορών. Η κίνηση γίνεται ώστε να μην υπάρξουν νομικά παρατράγουδα, ενώ εθεωρείτο βέβαιο τότε και από την ΕΤΒΑ ότι και πάλι θα πλειοδοτήσει η Χαλκόρ. Η συνέχεια είναι γνωστή, αφού ο όμιλος Στασινόπουλου δεν υποβάλλει βελτιωτική προσφορά, θεωρώντας τη διαδικασία μάλλον μειωτική για το κύρος του ομίλου. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου βλέπει με καλό μάτι τη Βιοχάλκο στην Αυλίδα, επειδή θεωρεί τη λύση έγκυρη και σίγουρη. Παρεμβαίνουν όμως οι τοπικοί φορείς και πάλι που προτάσσουν την απασχόληση («πουλάμε επιχείρηση μαζί με όλους τους εργαζομένους και όχι βιομηχανικούς χώρους» φωνάζουν ) και έτσι το ναυπηγείο καταλήγει στον κ. Ηλία. Τόσο η ΕΤΒΑ όσο και το υπουργείο Ανάπτυξης βρέθηκαν προ ενός διλήμματος: είτε να επιλέξουν τον πρώτο πλειοδότη, που όμως δεν έχει καμία πείρα από ναυπηγικά ή ναυτιλιακά, είτε να καταφύγουν στον δεύτερο πλειοδότη που είναι ένας σοβαρότατος βιομηχανικός όμιλος αλλά που δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το ίδιο το ναυπηγείο όσο για βιομηχανικές επενδύσεις στην περιοχή. Τελικώς, υπό την πίεση και των τοπικών φορέων, επελέγη η πρώτη λύση.
