Καθώς το θέρος οδεύει ολοταχώς προς το αναπόφευκτο τέλος του, η περίοδος της χαριτωμένης ατημελησίας έρχεται να παραχωρήσει τη θέση της στην εποχή των κανόνων. Αν και είναι αλήθεια ότι στη γεύση δεν υπάρχουν κανόνες άκαμπτοι, που η παραβίασή τους θα οδηγούσε προ των Μεγάλων Κριτών του Τάγματος της «κοχλαζούσης μαρμίτας και του ανυψωμένου ποτηρίου». Μάλλον μικρά μυστικά, ως εκμυστηρεύσεις μεταξύ φίλων, που μεγιστοποιούν την απόλαυση του πότου, η οποία και κατ’ αρχήν ενδιαφέρει την παρούσα στήλη. Η άγνοιά τους συνεπάγεται μόνον απώλεια ευχαρίστησης και ίσως μιαν αίσθηση ανολοκλήρωτου. Τιμωρία όμως ικανή για τους ζηλωτές του τέλειου, που αντιλαμβάνονται τις διαφορές μεταξύ του «καταναλώνω» και του «τέρπομαι».
Ο κύριος Christian Duport, διευθυντής μιας από τις πλέον αξιοπρόσεκτες αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις της Προβηγκίας, μου διηγήθηκε το παιχνίδι που κάποτε οργάνωσε κορυφαίος γάλλος οινοχόος, για να δείξει τον ρόλο του ποτηριού στην τελική έκφραση της προσωπικότητας του κρασιού. Κάλεσε σε δείπνο οκτώ έμπειρους δοκιμαστές και τους προσέφερε χωρίς να το γνωρίζουν εκ των προτέρων το ίδιο κρασί σε δώδεκα, διαφορετικού σχήματος και μεγέθους, ποτήρια. Ολοι πίστεψαν, μηδέ του παραγωγού του εξαιρουμένου, ότι επρόκειτο για τρία τουλάχιστον ανόμοια κρασιά!
Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες μεγάλες οινοπαραγωγικές περιοχές του κόσμου έχουν να επιδείξουν έναν ιδιαίτερο τύπο ποτηριού, το οποίο αναδεικνύει πληρέστερα τα χαρακτηριστικά των οίνων τους, αλλά συχνά εκφράζει και την ψυχοσύνθεση των κατοίκων τους. Η Βουργουνδία, επί παραδείγματι, της οποίας οι οίνοι διακρίνονται για τις λεπτές αρωματικές και γευστικές αποχρώσεις τους, προτιμά τα μεγάλα διάφανα ποτήρια σε σχήμα σφαίρας, με μίσχο λεπτό και ελαφρά στραμμένα προς τα μέσα χείλη, που βοηθούν στη «συγκέντρωση» των αρωμάτων. Ως γενική εντύπωση, τα ποτήρια της Βουργουνδίας εκφράζουν την ίδια αριστοκρατική αλλά συγχρόνως παιγνιώδη διάθεση όπως τα κρασιά της.
Αντιστοίχως η Αλσατία, με τη συχνά εκρηκτική οσφρητική παρουσία των κρασιών της, διάλεξε ποτήρι με ευρύ, αβαθή κάλυκα και μακρύ, λεπτό μίσχο πράσινου χρώματος, που χαρίζει ωραίες νεανικές ανταύγειες στο περιεχόμενο. Δηλωτικά ίσως της νοοτροπίας των κατοίκων είναι τα γερμανικά ποτήρια του Ρήνου και του Μοζέλα. Μισή σφαίρα διάφανη πατάει με σιγουριά σε μίσχο κοντό, κωνικό, βαρύ και «δακτυλιδωτό», πράσινο ή καφεκίτρινο, αναλόγως της περιοχής, εκφράζοντας δύναμη και σταθερότητα, συνοδευόμενη από… μεσαιωνική αντίληψη του ωραίου.
Αλλά και οι αρχαίοι Ελληνες φαίνεται ότι χρησιμοποιούσαν διαφορετικά, κατά περίπτωση, σκεύη, ίσως λαμβάνοντας υπόψη και την προσωπικότητα ή τον τύπο του κρασιού.
Η ανάγκη οικονομίας χώρου και χρήματος δεν επιτρέπει ασφαλώς, στην καθημερινή οικιακή πρακτική, την ύπαρξη πολλών και διαφορετικών τύπων ποτηριών. Επομένως είναι σημαντικό η μοναδική, κατά κανόνα, επιλογή να ανταποκρίνεται πληρέστερα στον προορισμό της, στην παροχή ευχαρίστησης δηλαδή και όχι στον εντυπωσιασμό.
Η εκτίμηση των χρωματικών διαφοροποιήσεων και των εναλλαγών των τόνων καθίσταται ευκολότερη όταν ο κάλυκας του ποτηριού είναι λεπτός και διαφανής. Τα περίπλοκα σκαλίσματα και οι χρωματιστές παραστάσεις αλλοιώνουν ή και καταστρέφουν το ωραίο παιχνίδι των αποχρώσεων.
Το μέγεθος του κάλυκα εξαρτάται από το χρώμα του κρασιού, δεδομένου ότι το κόκκινο χρειάζεται περισσότερο ζωτικό χώρο για να «αναπνεύσει» και να αποδώσει πληρέστερα το αρωματικό του δυναμικό. Πάντα όμως είναι αρκετά μεγάλο ώστε, όταν πληρούται έως των δύο τρίτων του ύψους του, αφενός η ποσότητα του περιεχομένου να ικανοποιεί οπτικώς και αφετέρου η κυκλική ανάδευσή του να καθίσταται εφικτή, χωρίς κινδύνους για τους παρακαθήμενους ή τα… «λινά» της οικοδέσποινας.
Ο μίσχος είναι αρκετά μακρύς, για να επιτρέπει το εύκολο κράτημα του ποτηριού, χωρίς να μεταδίδεται η θερμότητα του χεριού μας στον κάλυκα και από εκεί στο κρασί.
Λέγεται από τους ειδικούς ότι στην ιεροτελεστία του οίνου ενεργοποιούνται και οι πέντε ανθρώπινες αισθήσεις. Ομολογώ ότι μόνο όταν ένα κρυστάλλινο ποτήρι αποδίδει τον μουσικότατο ήχο του κατανοώ τη συμμετοχή της ακοής στη διαδικασία αυτή. Παρά ταύτα, το καλό, καθαρό γυαλί κάνει, κατά τη γνώμη μου, επίσης θαυμάσια τη δουλειά του, έστω και αν δεν τέρπει ομοίως την ακοή.
Οσον αφορά το σχήμα και τη γενικότερη εμφάνιση των ποτηριών, είναι κατεξοχήν ζήτημα προσωπικών αισθητικών επιλογών. Φίλοι, για παράδειγμα, με μέμφονται διότι προτιμώ τα λεπτά, σχεδόν αέρινα ποτήρια, με πολύ μακρύ μίσχο, αντί των βαρύτερων και χαμηλότερων που, κατά την άποψή τους, εμπνέουν… σεβασμό!
Το αγγλικό περιοδικό «Decanter» θεωρείται από τα πλέον έγκυρα οινικά έντυπα στον κόσμο. Από δεκαετίας έχει καθιερώσει τον τίτλο «του ανθρώπου της χρονιάς», ο οποίος απονέμενται κατ’ έτος σε μια προσωπικότητα που με το έργο και την προσφορά της συνέβαλε θετικά στη γενικότερη υπόθεση του κρασιού.
Ενδεικτικό της σημασίας που αποδίδεται διεθνώς στο ποτήρι, σαν μέσο για την ολοκληρωμένη οινική απόλαυση, είναι το γεγονός ότι «άνθρωπος της χρονιάς» για το 1996 ανακηρύχθηκε ο αυστριακός σχεδιαστής και παραγωγός ποτηριών κύριος Georg Riedel. Οι δημιουργίες του αγγίζουν τα όρια του αριστουργήματος, τόσον από πλευράς αισθητικής όσο και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο από πλευράς λειτουργικής, καθώς όλες οι σειρές των ποτηριών του έχουν σχεδιασθεί με γνώμονα τη δυνατότητα που παρέχουν σε κάθε τύπο κρασιού να εκφράσει τις ποιότητές του στον μέγιστο βαθμό.
Τελειώνω, κατά τα ειωθότα, με μια πρακτικής φύσεως πληροφορία. Μοναδικός εν Ελλάδι «δημόσιος χώρος», εξ όσων τουλάχιστον γνωρίζω, στον οποίο χρησιμοποιούνται ποτήρια Riedel για την παρουσίαση σπουδαίων δειγμάτων του παγκόσμιου αμπελώνα είναι το οινοπωλείο «Enoteca», στη λεωφόρο Πεντέλης των Βριλησίων. Δεδομένης δε της υψηλής τιμής κτήσεως και αντικαταστάσεως των εν λόγω ποτηριών, θεωρώ το εγχείρημα εξόχως τολμηρό αλλά οπωσδήποτε άξιον παντός επαίνου.
