Η άρση του εμπάργκο κατά του Ιράκ και η υπογραφή από την Αγκυρα συμφωνίας επανεισδοχής είναι τα μέτρα – κλειδιά στα οποία έχει εναποθέσει τις ελπίδες της η κυβέρνηση, ώστε να ανακόψει το «εμπόριο ελπίδας» που εξελίσσεται στα σύνορα της χώρας με πρωταγωνιστές εξαθλιωμένους μετανάστες, κυρίως από το Ιράκ, και τούρκους «εμπόρους κεφαλών» εμπόριο που εκτιμάται ότι θα αυξηθεί δραματικά μετά τα τελευταία γεγονότα στον Περσικό κόλπο.
Ηδη, όπως αναφέρουν τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Δημόσιας Τάξης, κατά τη διάρκεια της τελευταία διετίας, δηλαδή από το 1995 ως σήμερα, έχουν εισέλθει παράνομα στην Ελλάδα 22.451 ιρακινοί υπήκοοι, οι οποίοι στη συντριπτική πλειονότητά τους είναι Κούρδοι. Μόνο κατά τη διάρκεια του πρώτου 10μήνου του 1997 εισήλθαν παράνομα 8.994 άτομα, γεγονός που υποδεικνύει και την αυξητική τάση του φαινομένου.
Το τραγικό όμως είναι ότι πίσω από την οικονομική εξαθλίωση των μεταναστών, που αποφασίζουν να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη στο εξωτερικό ή είναι θύματα πολιτικών διώξεων, όπως συμβαίνει με την πλειονότητα των Κούρδων, έχει στηθεί ένα επαίσχυντο «εμπόριο κεφαλών» με πρωταγωνιστές τούρκους δουλέμπορους που δρουν με την άμεση κάλυψη του καθεστώτος της Αγκυρας.
Οι δρόμοι, δηλαδή, της λαθρομετανάστευσης, τους οποίους παίρνουν αναγκαστικά προκειμένου να εισέλθουν στην Ελλάδα, όπου ευελπιστούν ότι θα βρουν μια αξιοπρεπή δουλειά ή θα εξασφαλίσουν μια βίζα για το εξωτερικό, είναι στρωμένοι με αγκάθια.
Σύμφωνα με εμπιστευτική έκθεση του υπουργείου Δημόσιας Τάξης με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου 1997, που έχει στη διάθεσή του «Το Βήμα», οι κύριες δίοδοι εισόδου των (λαθρο)μεταναστών ή ακόμη και των πολιτικών προσφύγων, που προέρχονται κυρίως από το Ιράκ, είναι ο Εβρος, τα νησιά του Αιγαίου και η Επισκοπή. Εσχάτως «παρατηρείται και το φαινόμενο λάθρα εισόδου ιρακινών υπηκόων οι οποίοι ξεκινούν από τις περιοχές της Συρίας και του Λιβάνου και αφικνούνται στη Σητεία Κρήτης». Μόνο κατά τον περασμένο Οκτώβριο, ακολουθώντας αυτό το δρομολόγιο, εισήλθαν στην Ελλάδα 97 άτομα.
Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, από τα σύνορα της Επισκοπής εισήλθαν παράνομα στην Ελλάδα 9 Ιρακινοί, από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα 81, από τον Εβρο 5.432 και από τα νησιά του Αιγαίου 3.538 άτομα. Οι κύριες, δηλαδή, δίοδοι των κούρδων προσφύγων στην Ελλάδα παραμένουν ο Εβρος και τα νησιά του Αιγαίου, κυρίως η Μυτιλήνη, η Κως, η Σάμος και η Λέρος.
Οι αρχές Ασφαλείας, αξιοποιώντας τις μαρτυρικές καταθέσεις Ιρακινών που εισήλθαν παράνομα στην Ελλάδα, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το «εμπόριο κεφαλών», στο οποίο επιδίδονται οργανωμένα κυκλώματα στην Αγκυρα, έχει πολλαπλές παρενέργειες, καθώς δεν ευθύνεται μόνο για την οικονομική εκμετάλλευση των λαθρομεταναστών αλλά και για μια σειρά από παράνομες ενέργειες, όπως είναι η διακίνηση ναρκωτικών.
Οι Κούρδοι του Βόρειου Ιράκ που επιθυμούν να εξέλθουν από τη χώρα εντοπίζονται από τους «εμπόρους κεφαλών», οι οποίοι τους μεταφέρουν αρχικά στην Κωνσταντινούπολη. Ακολουθούν, δηλαδή, τον ίδιο δρόμο που ακολουθούν και τα ναρκωτικά. Από εκεί, αφού τους «αναμείξουν» με οικονομικούς μετανάστες από τη Ρουάντα, το Μαρόκο και τη Λιβερία, τους κατευθύνουν είτε προς τον Εβρο είτε προς τα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου παραμένουν αρκετές ημέρες ώσπου να βρουν ευκαιρία να περάσουν στην Ελλάδα.
Και οι δύο διαδρομές, όμως, δεν είναι μόνο πολυδάπανες, αφού κάθε μετανάστης καταβάλλει ακόμη και 2.000 δολάρια στους σύγχρονους «κυνηγούς κεφαλών», αλλά και επικίνδυνες. Στον Εβρο, πολλές φορές, οι μετανάστες οδηγούνται από τους τούρκους λαθρέμπορους σε μονοπάτια που είναι σπαρμένα με νάρκες, με αποτέλεσμα να πληρώνουν και με την ίδια τους τη ζωή το τίμημα της αναζήτησης καλύτερης μοίρας. Στα παράλια της Μικράς Ασίας φορτώνονται σε σαπιοκάραβα, τα οποία βουλιάζουν προτού προσεγγίσουν κάποιο νησί του Αιγαίου. Η επιλογή να στοιβάζονται οι μετανάστες σε σαπιοκάραβα είναι ευρέως διαδεδομένη μεταξύ των «κυνηγών κεφαλών», οι οποίοι γνωρίζουν ότι η ελληνική νομοθεσία προβλέπει την κατάσχεση των μέσων μεταφοράς. Με άλλα λόγια, μειώνουν στο ελάχιστο το κόστος της επιχείρησης.
Οι μετανάστες, τους οποίους ευνοεί η τύχη και περνούν σώοι τα σύνορα, χρησιμοποιούν τη χώρα μας, κυρίως, ως διαμετακομιστικό κέντρο προκειμένου να φθάσουν στη Γερμανία και στην Αγγλία. Η πλειονότητα εκείνων που αποφασίζουν να μείνουν στην Ελλάδα ζητεί πολιτικό άσυλο. Ηδη αυτή τη στιγμή έχουν υποβληθεί περίπου 3.000 αιτήσεις Κούρδων για παροχή πολιτικού ασύλου, από τις οποίες έχουν εξετασθεί 1.700. Τα αιτήματα για παροχή ασύλου που ικανοποιούνται είναι κυρίως ένα προς δύο, παρ’ ότι υπάρχουν πιέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας προς την ηγεσία του υπουργείου Δημόσιας Τάξης για περαιτέρω «φιλελευθεροποίηση» του καθεστώτος παροχής ασύλου.
Οι Κούρδοι, που αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των μεταναστών από το Ιράκ, προτιμούν συνήθως να διαμένουν στην Ελλάδα για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, ώσπου δηλαδή να εξασφαλίσουν τους αναγκαίους πόρους για να «δραπετεύσουν» εκ νέου προς τις χώρες της Ευρώπης. Οι συνθήκες διαβίωσής τους δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν παρά άθλιες. Οι εικόνες από τα «στρατόπεδα» τόσο της Πεντέλης, όπου διαμένουν περίπου 1.000 άτομα, όσο και της Πάτρας, στο οποίο εγκαταστάθηκαν τελευταίως περίπου 300 άτομα, είναι ανατριχιαστικές.
Οι κίνδυνοι που υπάρχουν για την εκδήλωση ακόμη και λοιμωδών νοσημάτων έχουν θορυβήσει το επίσημο κράτος, που αναζητεί τρόπους εξάλειψης αυτού του φαινομένου. Ετσι, προτάθηκε κατ’ αρχήν στους πρόσφυγες που διαμένουν στην Πάτρα να μεταφερθούν σε καταυλισμούς, αλλά οι ίδιοι αρνήθηκαν, επιλέγοντας να παραμένουν σε εγκαταλελειμμένα βαγόνια του ΟΣΕ, ώστε να είναι κοντά στο λιμάνι, με την ελπίδα ότι κάποιο καράβι θα τους μεταφέρει παράνομα στην Ιταλία.
Κάπως καλύτερες εμφανίζονται οι συνθήκες διαβίωσης στην Πεντέλη, καθώς οι Κούρδοι που διαμένουν εκεί δέχονται βοήθεια από τη Διεθνή Αμνηστία και τους «Γιατρούς του Κόσμου». Λίαν συντόμως όμως ο καταυλισμός αυτός θα διαλυθεί και οι πρόσφυγες θα μεταφερθούν, προκειμένου να στεγασθούν σε πέτρινα σπίτια στο Σούνιο και στον Αγιο Στέφανο που ανήκουν στο υπουργείο Γεωργίας, ενώ θα αξιοποιηθεί και ένα ξενοδοχείο στο Μπογιάτι, όπου την εποχή της χούντας είχαν μεταφερθεί, ως γνωστόν, προσωρινά και οι πολιτικοί κρατούμενοι.
Το φαινόμενο όμως της παράνομης μετανάστευσης από το Βόρειο Ιράκ, μετά και την έξαρση που σημείωσε στην Ιτάλια, υπήρξε αντικείμενο εντόνων διαβουλεύσεων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Κατ’ αρχήν συζητήθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Εσωτερικών και Δικαιοσύνης, κατόπιν στην Επιτροπή Κ-4 και, προσφάτως, στην Ομάδα Εργασίας CIREF. Τα μέτρα που εξετάζονται είναι, κυρίως, η ενίσχυση ελέγχου των εξωτερικών συνόρων και η ευαισθητοποίηση των τουρκικών αρχών να υπογράψουν συμφωνία επανεισδοχής. Σχεδόν όλοι όμως συμφωνούν ότι μερική, έστω, λύση του προβλήματος θα είναι η άρση του εμπάργκο που έχει επιβληθεί στο Ιράκ, ώστε να ανοίξουν οι δίοδοι επαναπροώθησης των μεταναστών.
Σε αυτό το πλαίσιο, άμεσοι στόχοι της ελληνικής κυβέρνησης είναι η ενίσχυση των δυνάμεων επιτήρησης των συνόρων και η δημιουργία Κέντρων Υποδοχής Προσφύγων στα νησιά κυρίως του Αιγαίου, καθώς σήμερα δεν υπάρχουν χώροι εγκατάστασης των μεταναστών που περνούν παράνομα από την Τουρκία. Ταυτοχρόνως, το υπουργείο Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων εξετάζει τη δυνατότητα δημιουργίας Κέντρου Προσφύγων και στην Αττική.
Παρά τα μέτρα που λαμβάνονται όμως, υπάρχει μια αλήθεια που όλοι σχεδόν αναγνωρίζουν: ότι το φαινόμενο της μετανάστευσης είναι προϊόν των κοινωνικών συγκρούσεων, των εμφύλιων σπαραγμών και της οικονομικής ανέχειας. Η εξάλειψή του, επομένως, περνά μέσα από την εξάλειψη αυτών των παραγόντων. Πώς βιώνουν οι πρόσφυγες στον καταυλισμό της παλαιάς πεντέλης το «ευρωπαϊκό όνειρο» 8.000 δολάρια το πλαστό διαβατήριο
Περίπου 1.000 κούρδοι πρόσφυγες από το Ιράκ βιώνουν τον αβίωτο χειμώνα που έρχεται μέσα σε σκηνές από καραβόπανα στην κατασκήνωση της Παλαιάς Πεντέλης. Και αν κάποιοι από αυτούς δέχονται ένα καθημερινό συσσίτιο και τις φροντίδες των ελλήνων «Γιατρών του κόσμου», οι υπόλοιποι, χωρισμένοι σε μια διπλανή κατασκήνωση, χωρίς εγκαταστάσεις στοιχειώδους υγιεινής, αναρωτιούνται για το ζοφερό μέλλον τους. Το μαγείρεμα γίνεται ανά σκηνή με γκαζάκια και ξύλα.
Καθώς μπαίνουμε στην κατασκήνωση, μας υποδέχεται η Μπεϊάρ, μια εντεκάχρονη μικρούλα με υπέροχα πράσινα μάτια. Χαμογελώντας παίρνει τη σοκολάτα που της προσφέρουμε και μας οδηγεί σε κάποια σκηνή. Σιγά σιγά μαζεύονται και άλλοι..
Είναι μεσημέρι και μας καλούν να φάμε ρύζι και κοτόπουλο. Λιγομίλητοι και περήφανοι μέσα στη φτώχεια τους. «Είστε τυχεροί, σήμερα έχουμε πολύ φαγητό. Αλλά δεν είναι κάθε μέρα έτσι». Μέσα στο κρύο αντίσκηνο ζεσταίνεται η ατμόσφαιρα και πιάνουμε κουβέντα. Η Ρόζα είναι δασκάλα και έχει δύο παιδιά. Εφυγε με τον άντρα της από το Ιράκ «γιατί η ζωή μας ήταν επικίνδυνη. Υπάρχουν λεφτά αλλά δεν υπάρχει ζωή». Θέλουν να πάνε στη Γερμανία.
Ενα κοριτσάκι κάθεται δίπλα μας. Μας εξηγούν ότι από τη στιγμή που οι γονείς της την έβαλαν σε ένα πλοίο για την Ελλάδα μόνη της μαζί με τον αδελφό της, προκειμένου να τους γλιτώσουν, παρουσιάζει έντονα ψυχολογικά προβλήματα προσαρμογής. Ακόμη και μετά την επανασύνδεση της οικογένειας στην Ελλάδα η μικρή βιώνει μια φαντασιακή συναισθηματική απόρριψη. Δεν μπορεί να πιστέψει πως η μητέρα της την έδιωξε για να την σώσει.
«Σπας» σημαίνει ευχαριστώ στα κουρδικά, και το επαναλαμβάνουν ο ένας στον άλλο καθώς μοιραζόμαστε το φαγητό. Κερνάνε φαγητό, τσιγάρο και μιλάνε για την ιστορία τους. Οι περισσότεροι ανήκουν στο Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν. «Δεν μπορώ να ξαναπάω στην πατρίδα μου. Με ξέρουν γιατί γράφω και σε δύο λεπτά θα με σκοτώσουν» μου εξομολογείται ο Κ.Μ. «Θέλω να μείνω στην Ελλάδα γιατί έχω τα ίδια προβλήματα και τον ίδιο πόνο με τους Ελληνες. Δεν θα ξανάβρισκα χώρα με τόσο ωραίους ανθρώπους. Είμαι 31 χρόνων αλλά νιώθω πολύ πιο μεγάλος. Πέρασα από τρία σύνορα ποδαρόδρομο (Ιράν, Τουρκία, Ελλάδα). Η Ελλάδα είναι πατρίδα μου και λυπάμαι που δεν μας προσέχει η κυβέρνηση».
Χρειάζονται από 700 ως 2.000 δολάρια για να περάσουν τα σύνορα. Φεύγουν γιατί στο Κουρδιστάν δεν υπάρχει καμία προστασία για την ανθρώπινη ζωή. Και στην Ελλάδα; Ο Χάμιτ παραπονιέται: «Πίστευα ότι η ζωή μου θα ήταν καλή όταν θα έφθανα στην Ελλάδα. Λυπάμαι που θα σας πω ότι όχι δεν είναι».
Καταγγελίες μάς έκαναν πολλοί πρόσφυγες για την οικονομική εκμετάλλευση που γίνεται από κύκλωμα δουλεμπόρων σε διεθνές επίπεδο. Ενα πλαστό διαβατήριο στοιχίζει 7.000 – 8.000 δολάρια.
Συνήθως η Ελλάδα και η Ιταλία αποτελούν γέφυρα για τον τελικό προορισμό τους, που είναι η Γερμανία, η Ολλανδία και σπανιότερα η Γαλλία. «Εκεί» λένε «οι άνθρωποι μπορεί να είναι πιο ψυχροί αλλά η νομοθεσία είναι πολύ πιο ευνοϊκή για τους πρόσφυγες». Και όμως ακόμη και σε αυτές τις χώρες, σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες, τα πράγματα έχουν αρχίσει να δυσκολεύουν.
Είναι πια βράδυ στην κατασκήνωση. Μας προσφέρουν τσάι και μαζεύονται σε πηγαδάκια συζητώντας για τον επερχόμενο χειμώνα. Οι νύχτες που έρχονται θα είναι δύσκολες και το κρύο τσουχτερό. Εκκληση για είδη πρώτης ανάγκης
Με σκοπό την κάλυψη επειγουσών αναγκών για την επιβίωση των προσφύγων, η «Εθελοντική εργασία Αθήνας» (Σολωμού 27, τηλ. 3302182, 3341268 και 3802773) σε συνεργασία με την εκλεγμένη επιτροπή των κούρδων προσφύγων κάνει έκκληση στο κοινό για συλλογή τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης.
ΤΡΟΦΙΜΑ: Βρεφικές τροφές, γάλα (μακράς διαρκείας ή σε κουτί), τσάι, ρύζι, όσπρια κάθε είδους, λάδι, αλεύρι, δημητριακά, τραχανάς, τοματοπολτοί, ζάχαρη, αλάτι, μαρμελάδες, κονσέρβες (εκτός χοιρινού) και κάθε είδους φρέσκα φρούτα και λαχανικά. Δεν συλλέγονται μακαρόνια και κανένα άλλο είδος ζυμαρικού.
ΕΙΔΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ: Χαρτί υγείας, πάνες για μωρά, χαρτοπετσέτες, σερβιέτες, σαπούνια, σαμπουάν, απορρυπαντικά και γενικότερα είδη καθαρισμού, υγρό για πλύσιμο πιάτων, σφουγγαράκια κουζίνας και ξυριστικά είδη.
ΡΟΥΧΙΣΜΟΣ: Μόνον εσώρουχα καινούργια (ανδρικά, γυναικεία, παιδικά), πουλόβερ, μπουφάν ανδρικά, παπούτσια νούμερο 40-44, πετσέτες, κουβέρτες, παπλώματα.
ΑΛΛΑ ΕΙΔΗ: Στρώματα, κρεβάτια, τσάντες, βαλίτσες, παιχνίδια για τα παιδιά, γραφική ύλη, γκαζάκια αερίου και ρολά φύλλων μαλακού πλαστικού για επικάλυψη των σκηνών. Η διαμελισμένη πατρίδα
Γιατί φεύγουν; Γιατί δεν έχουν πατρίδα, ούτε γη, ούτε προκαθορισμένα σύνορα. Οι Κούρδοι φεύγουν από το Κουρδιστάν, που είναι μία χώρα ανύπαρκτη. Και φθάνουν στην Ευρώπη η Ελλάδα και η Ιταλία είναι συνήθως ένας ενδιάμεσος σταθμός για να πάνε κυρίως στη Γερμανία ή στη Γαλλία.
Σήμερα οι Κούρδοι κατοικούν σε μια γη που ουσιαστικά δεν έχει όνομα και δεν υπάρχει στον γεωγραφικό χάρτη. Οι ίδιοι δεν γνωρίζουν πόσοι είναι ακριβώς. Ζουν διασκορπισμένοι στα όρη 4 κρατών Τουρκίας, Ιράκ, Ιράν, Συρίας που δεν τους αναγνωρίζουν, απλά τους ανέχονται. Είναι μια οντότητα διαμελισμένη. Μαχόμενοι στο εσωτερικό, απωθημένοι στο εξωτερικό, ξεχασμένοι από τον κόσμο που δεν θέλει να εμπλακεί στην τρομακτική τραγωδία της Ιστορίας.
Το κουρδικό πρόβλημα γεννήθηκε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα πρόσφατα χρόνια υπήρξαν κυρίως οι σφαγές του Σαντάμ Χουσεΐν με τα χημικά όπλα στην Halabja το 1988 και η τρομερή συμπλοκή που ξεκίνησε το 1984 μεταξύ του τουρκικού στρατού και του ΡΚΚ για να υπενθυμίσουν στον κόσμο το δράμα αυτού του λαού.
Κατ’ αρχήν φεύγουν κυρίως οι νέοι. Για να ξεφύγουν από τον πόλεμο ή γιατί είναι πολιτικοί αντίπαλοι των καθεστώτων, αλλά και για να βρουν αλλού δουλειά ή για να κάνουν περιουσία στη Γερμανία. Πολλοί είναι πρόσφυγες με την ισχυρή σημασία του όρου, και συνεπώς προστατεύονται από τους διεθνείς νόμους. Αλλοι είναι απλά οικονομικοί πρόσφυγες. Δεν πρέπει όμως να νομίζουμε ότι όλο το Κουρδιστάν είναι μια πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί. Υπάρχουν πολλές ήσυχες ζώνες που δεν τις άγγιξε ποτέ ο πόλεμος. Είναι μια χώρα απαράμιλλης ομορφιάς και μόνον ο φόβος του πολέμου κρατάει μακριά τους ταξιδιώτες. Οι περισσότεροι Κούρδοι όμως είναι δυστυχισμένοι και καταπιεσμένοι, τόσο στην Τουρκία όσο στο Ιράκ και στο Ιράν. Και καταφεύγουν στην Ευρώπη αναζητώντας μια νέα ευκαιρία στη ζωή.
