«Ο ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ διεθνοποίησε ουσιαστικά το πρόβλημα του Κοσσυφοπεδίου». Με τη φράση αυτή άρχισε τη συνομιλία του με «Το Βήμα» ο κ. Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, δίνοντας τη δική του ερμηνεία για τις σημαντικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών. Την ίδια στιγμή τάσσεται εναντίον της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου, γιατί, πέραν των άλλων, θα προκαλούσε στρατηγικούς «πονοκεφάλους» στην Ελλάδα και στην ευρύτερη περιοχή.
Πετύχαμε τον κ. Χόλμπρουκ στην εξοχική του κατοικία στα Χάμπτονς της Νέας Υόρκης, όπου είχε καταφύγει από το μεσημέρι της Παρασκευής για να ξεκουραστεί από τον διαπραγματευτικό μαραθώνιο των τελευταίων ημερών. Εμφανώς κουρασμένος, δέχθηκε να μας μιλήσει για το πώς έπεισε τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς να υποχωρήσει και να δεχθεί τους νατοϊκούς όρους, καθώς και για τις δυσκολίες που διαβλέπει στην επίλυση του προβλήματος του καθεστώτος του Κόσοβου στο μέλλον.
Ο ίδιος δεν πιστεύει ότι υπήρξε «μια καθοριστική στιγμή» κατά την οποία κρίθηκαν τα πάντα. «Ο διάλογός μου με τον Μιλόσεβιτς» υπογραμμίζει «εντάθηκε όμως και έγινε πολύ πιο σοβαρός όταν πήγα στο Λονδίνο και στις Βρυξέλλες για να συναντήσω την ηγεσία του ΝΑΤΟ και την ομάδα επαφής. Γύρισα στο Βελιγράδι με τον πτέραρχο Μάικ Σορτ, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τις αεροπορικές δυνάμεις της νότιας πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Αυτός θα ήταν ο άνθρωπος που θα διηύθυνε τους βομβαρδισμούς και η επαφή του με τον Μιλόσεβιτς ήταν μια πολύ κρίσιμη στιγμή».
* Η ελληνική κυβέρνηση
Οταν ερωτάται για τον ρόλο της ελληνικής κυβέρνησης, ο κ. Χόλμπρουκ τονίζει: «Οι συζητήσεις του υπουργού Εξωτερικών Θεόδωρου Πάγκαλου με τους Σέρβους βοήθησαν πολύ. Ηταν σημαντικό να καταλάβει ο Μιλόσεβιτς ότι οι Ελληνες συμμετείχαν στην άσκηση πιέσεων. Και αυτό γιατί υπολογίζει στην υποστήριξη των Ελλήνων». «Είμαστε ευγνώμονες στην ελληνική κυβέρνηση για τον λόγο αυτόν» προσθέτει ο αμερικανός διπλωμάτης, τονίζοντας παράλληλα ότι το ίδιο μήνυμα μετέφερε στην κυβέρνηση ο Κρις Χιλ.
«Ο Μιλόσεβιτς» εξηγεί «δέχθηκε την παρουσία 2.000 πολιτών-παρατηρητών του ΟΑΣΕ, οι οποίοι έχουν το δικαίωμα να κινούνται παντού, να μένουν οπουδήποτε εντός της επαρχίας του Κοσσυφοπεδίου και να εκπαιδεύουν την τοπική αστυνομία. Οι παρατηρητές αυτοί θα διενεργήσουν επίσης τοπικές εκλογές (όπως έγινε στη Βοσνία) και θα εξακριβώσουν την εφαρμογή της συμφωνίας». «Πρέπει να σας πω» συμπλήρωσε «ότι συμφώνησε και σε ένα σύστημα παρακολούθησης από το ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει την πλήρη διείσδυσή του στο έδαφος του Κοσσυφοπεδίου. Αυτά ήταν όσα συμφωνήσαμε».
Κατά τον αμερικανό αξιωματούχο, ο σέρβος ηγέτης προχώρησε σε μονομερείς δεσμεύσεις για την επίτευξη προόδου στον πολιτικό διάλογο και τη δημιουργία τοπικής αστυνομίας. Παράλληλα αποδέχθηκε τον αμερικανό πρέσβη στα Σκόπια Κρις Χιλ ως «τον άνθρωπο που θα κρίνει αν η συμφωνία εφαρμόζεται ή όχι».
«Το μοναδικό σημείο στο οποίο δεν ήταν καθόλου διατεθειμένος να διαπραγματευθεί» τονίζει «ήταν η απόσυρση των ειδικών δυνάμεων της αστυνομίας από την περιοχή».
«Τόσο οι “Νιου Γιορκ Τάιμς” όσο και οι “Φαϊνάνσιαλ Τάιμς” χαρακτήρισαν τεράστιες τις υποχωρήσεις αυτές» προσθέτει για να παρατηρήσει ότι «πράγματι πρόκειται για μεγάλους συμβιβασμούς».
* Το μελλοντικό καθεστώς
«Το ενδιαφέρον» σημειώνει «είναι ότι αργά το βράδυ της Πέμπτης ο κ. Μιλόσεβιτς εξαπέλυσε διωγμό εναντίον των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης στο Βελιγράδι, προφανώς γιατί δεν ήθελε να δημοσιοποιήσουν τα όσα συμφώνησε». Ο κ. Χόλμπρουκ επισημαίνει πόσο παράδοξο είναι το γεγονός ότι λίγες ημέρες πριν «οι εκπρόσωποι των ανεξάρτητων αυτών μέσων μάς βομβάρδιζαν με μηνύματα να μη βομβαρδίσουμε τη Σερβία, γιατί θα ενισχύαμε έτσι πολιτικά τον Μιλόσεβιτς».
Ρωτήσαμε τον κ. Χόλμπρουκ κατά πόσον έχει καταλήξει σε μια συμφωνία με τον γιουγκοσλάβο ηγέτη για το μελλοντικό καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου. Η απάντησή του είναι κατηγορηματική: «Σε καμία περίπτωση δεν έχουμε μια τέτοια συμφωνία. Η κρίση στο Κοσσυφοπέδιο βρίσκεται σε ένταση εδώ και μία δεκαετία, επιδεινώνεται συνεχώς και οι δύο κοινότητες αλληλομισούνται».
Ο αμερικανός αξιωματούχος υποστηρίζει ότι «δεν μπορούσαμε να διαπραγματευθούμε μια πολιτική συμφωνία για έναν πολύ απλό λόγο: η αλβανική ηγεσία στην Πρίστινα δεν θα συμφωνούσε ποτέ με τίποτε που θα διαπραγματευόμασταν εμείς για λογαριασμό τους. Για αυτούς, το μίνιμουμ είναι η ανεξαρτησία ή το καθεστώς μια τρίτης ομόσπονδης δημοκρατίας μέσα στη Γιουγκοσλαβία. Αυτό εν πάση περιπτώσει δεν είναι κάτι που μπορεί να συμβεί εντός εννέα ημερών, γιατί είναι ένα πρόβλημα πολλών δεκαετιών». Παράλληλα, εξηγεί ότι η Ουάσιγκτον «δεν πρόκειται να αναγκάσει τον ηγέτη των αλβανοφώνων, Ιμπραήμ Ρουγκόβα, να καταπιεί μια λύση με την οποία δεν συμφωνεί».
Ο κ. Χόλμπρουκ ξεκαθαρίζει πως «οι Ηνωμένες Πολιτείες και η διεθνής κοινότητα δεν υποστηρίζουν τις αποσχιστικές τάσεις των αλβανοφώνων και την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου. Γι’ αυτόν τον λόγο και μόνο το πρόβλημα είναι σαφώς πιο πολύπλοκο από τη Βοσνία».
Συνεχίζοντας, διατυπώνει την εκτίμηση ότι «η πλήρης ανεξαρτησία του Κόσοβου θα δημιουργούσε σοβαρότατα προβλήματα ακόμη και στα σύνορα της Ελλάδας. Αν έχουμε ένα ανεξάρτητο Κόσοβο, θα έχουμε και ένα κίνημα για τη μεγάλη Αλβανία, γεγονός που θα αναγκάσει την Αθήνα να λάβει μέτρα για την προστασία του ελληνικού πληθυσμού στη Νότια Αλβανία. Την ίδια στιγμή η δυτική περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, που είναι κατ’ εξοχήν αλβανόφωνη περιοχή, θα αρχίσει να αποσχίζεται. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι δεν μιλάμε για ένα θεωρητικό σχήμα αλλά για ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα».
* Τι θα γίνει με το Κυπριακό
Το τελευταίο ερώτημα αφορά ασφαλώς το Κυπριακό. Ζητήσαμε από τον έμπειρο μεσολαβητή να σχολιάσει το γεγονός ότι «όλοι ρωτούν πώς είναι δυνατόν ο Χόλμπρουκ να λύνει τα προβλήματα στη Βοσνία και στο Κόσοβο, αλλά να αποτυγχάνει στο Κυπριακό». Η απάντησή του είναι αρχικά μονολεκτική: «Ντενκτάς». Κατόπιν διευκρινίζει ότι χαριτολογεί και συμπληρώνει: «Το Κυπριακό είναι πιο δύσκολο πρόβλημα από το Κόσοβο, γιατί ύστερα από 24 χρόνια οι δύο πλευρές έχουν σκληρύνει τις θέσεις τους. Η τουρκική πλευρά έχει σκληρύνει πολύ. Ο κ. Κληρίδης φαίνεται διατεθειμένος να αναζητήσει λύσεις μέσα στο πλαίσιο των περιορισμών που αντιμετωπίζει. Το ίδιο δεν συμβαίνει όμως με την τουρκική πλευρά. Γι’ αυτόν τον λόγο διέκοψα τη μεσολάβησή μου τον Μάιο. Συνεχίζω να βρίσκομαι σε επαφή με τους δύο ηγέτες. Αυτή τη στιγμή δεν πιστεύω ότι υπάρχει περίπτωση να επιτευχθεί πρόοδος, γιατί η τουρκική πλευρά δεν έχει καμία διάθεση να αλλάξει τις θέσεις της». Καταλήγοντας, ο κ. Χόλμπρουκ θυμάται για μία ακόμη φορά τα άδικα, όπως τα χαρακτηρίζει, γιουχαΐσματα μέρους της ελληνικής κοινής γνώμης κατά την τελευταία επίσκεψή του στην Αθήνα. Αποκαλύπτει όμως ότι σκοπεύει να επισκεφθεί εκ νέου την Ελλάδα και την Τουρκία τον ερχόμενο Δεκέμβριο.
Δεκαήμερη προθεσμία στο Βελιγράδι
ΤΟ ΝΑΤΟ αποφάσισε να δώσει άλλες 10 ημέρες διορία στον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς για να απομακρύνει τα στρατεύματά του από την περιοχή του Κοσσυφοπεδίου. Αν αρνηθεί να συμμορφωθεί, τότε το ΝΑΤΟ θα προχωρήσει σε αεροπορικές επιθέσεις εναντίον σερβικών στόχων. Η αποχώρηση των στρατευμάτων θα μπορούσε να γίνει και σε μία ημέρα, είχε δηλώσει στο παρελθόν ο πρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας. Το νέο τελεσίγραφο του ΝΑΤΟ λήγει στις 27 Οκτωβρίου. Ως τότε όλες οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ θα παραμείνουν σε επιφυλακή. Στις δυνάμεις αυτές συμπεριλαμβάνονται τα πλοία του αμερικανικού Εκτου Στόλου και περίπου 400 αεροσκάφη. Ενας από τους λόγους που οι επικεφαλής της Συμμαχίας αποφάσισαν να δώσουν αυτό το χρονικό περιθώριο στον Μιλόσεβιτς ήταν για να μπορέσει στο μεταξύ η Οργάνωση για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) να στείλει τους παρατηρητές που θα επιβλέπουν αν ο σέρβος πρόεδρος τηρεί τους όρους της συμφωνίας στην οποία κατέληξε με τον Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ. Οι αλβανόφωνοι καταγγέλλουν ότι ο Μιλόσεβιτς στέλνει και νέα στρατεύματα στο Κοσσυφοπέδιο. Την καταγγελία αυτή επιβεβαιώνουν δημοσιογράφοι του πρακτορείου Reuters που βρίσκονται στην περιοχή αλλά και δυτικοί παρατηρητές, οι οποίοι είδαν όμως και κάποια από τα στρατεύματα που πήραν μέρος στις θερινές σερβικές επιχειρήσεις να αποχωρούν.
