Τέλος πάντων ποια είναι η ακριβής εθνικότητα του «Ερωτευμένου Σαίξπηρ»; Αγγλοσάξων οπωσδήποτε. Αλλά τι είναι; Αμερικανός ή Βρετανός; «Ουδείς Βρετανός θα τολμούσε ποτέ να τον παρουσιάσει “έτσι”» λέει χαριτολογώντας ο αμερικανός σεναριογράφος Μαρκ Νόρμαν που Δευτέρα χαράματα (ώρα Ελλάδας) παρέλαβε το πρώτο Οσκαρ της καριέρας του. «Μα το σενάριο το συνυπογράφετε μαζί με τον Βρετανό Τομ Στόπαρντ» (με τον οποίο άλλωστε μοιράστηκε και το Οσκαρ). «Σωστό, αλλά δεν ξέρετε το παρασκήνιο. Του έστειλα το σενάριο για να το “γυαλίσει” ως ειδικός επί του σαιξπηρικού θεάτρου».
Η αλήθεια είναι ότι Ευρωπαίοι – Αμερικανοί διαφέρουμε πολύ. Η παγκοσμιοποίηση του Χρηματιστηρίου προχωρεί, αλλά η παγκοσμιοποίηση της κουλτούρας αντιστέκεται. Στο Φεστιβάλ του Βερολίνου ο «Σαίξπηρ» φεύγει με άδεια χέρια και η «Λεπτή κόκκινη γραμμή» του Τέρενς Μάλικ κερδίζει τη Χρυσή Αρκούδα. Στα Οσκαρ συνέβη το ακριβώς αντίθετο!
Δεύτερος στο Φεστιβάλ των Καννών ο Ρομπέρτο Μπενίνι, πρώτος ο Θόδωρος Αγγελόπουλος (και μάλιστα με βράβευση από τον πρόεδρο της Επιτροπής, τον Αμερικανό Μάρτιν Σκορσέζε), τρία Οσκαρ για τη «Ζωή είναι ωραία», ούτε μισή υποψηφιότητα για την «Αιωνιότητα». Ισως η καλύτερη συνταγή επιτυχίας είναι το μείγμα. Αυτό τουλάχιστον δείχνουν οι επιδόσεις του «Ερωτευμένος Σαίξπηρ». Ο Μαρκ Νόρμαν όμως επιμένει ότι η αρχή είναι δική του. Εντελώς αμερικανική.
Πρώτη Βαϊόλα η Τζούλια Ρόμπερτς.
Ηταν ο ιδρυτής της show business
Ενα από τα δυσκολότερα πράγματα στον κόσμο είναι να κλείσεις τετ-α-τετ ραντεβού με κάποιον σταρ, ακόμη και με την Τζένιφερ Τζέισον Λι. Με ένα σεναριογράφο όμως, με ένα συγγραφέα; Piece of cake. Ποιος ενδιαφέρεται τώρα για κάποιον Μαρκ Νόρμαν; Η αλήθεια είναι ότι το Χόλιγουντ και γενικά κάθε κινηματογραφία που παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό της ενδιαφέρεται. Εν αρχή ην το σενάριο. Ανευ αυτού ουδέν. Ομολογώ ότι θεωρώ τον εαυτό μου προνομιούχο που συνάντησε αυτόν τον δαιμόνιο άνθρωπο και μάλιστα σε μια τετ-α-τετ συνομιλία. Θα καταλάβετε γιατί.
Υπήρξε στη ζωή του Σαίξπηρ κάποια Βαϊόλα (Γκουίνεθ Πάλτροου);
«Πώς είναι δυνατόν να το ξέρω; Εδώ οι ιστορικοί δεν έχουν λύσει το ζήτημα της ύπαρξης ενός η πολλών Σαίξπηρ» (χαμογελάει σαρδόνια).
Τότε όλα είναι εφευρήματα της πλούσιας φαντασίας δυο συγγραφέων;
«Ενός, μόνο ενός».
Μα το σενάριο υπογράφεται από Μαρκ Νόρμαν – Τομ Στόπαρντ…
«Σωστά, αλλά εγώ έμπασα τον Τομ στο παιχνίδι».
Να τα πάρουμε από την αρχή;
«Το 1990 μου ήρθε μια ιδέα. Ξέρετε πώς συμβαίνει με μας τους σεναριογράφους. Ψάχνουμε, όλο ψάχνουμε. Εντελώς τυχαία ξαναδιάβασα “Ρωμαίο και Ιουλιέτα” και έθεσα στον εαυτό μου ένα απλό ερώτημα: γιατί το έργο αρχίζει ως κωμωδία αλλά εξελίσσεται ως δράμα; Ισως γιατί μια γυναίκα μπήκε στη ζωή του Γουίλ» (το χαμόγελο… διευρύνεται).
Εννοείτε την dark lady;
«Καθόλου. Εννοώ τη Βαϊόλα. Μόνο ένας έρωτας μπορεί να προκαλέσει τέτοια ταραχή. Την επινόησα από το πουθενά. Στη συνέχεια έγραψα την ιδέα, η Universal συμφώνησε και έγινε το καστ με πρωταγωνίστρια την Τζούλια Ρόμπερτς. Ομως στη συνέχεια η ιστορία ναυάγησε προσωρινά. Αυτό συνέβη το 1992, πριν από επτά χρόνια. Στο μεταξύ, για να εξασφαλίσω και τη βρετανική “ματιά” πάνω στον Γουίλ (σ.σ.: διαρκώς όταν αναφέρεται στον Σαίξπηρ τον ονομάζει “Γουίλ”), στέλνω το σενάριο στον Τομ Στόπαρντ».
Με λίγα λόγια η σύλληψη και το πρώτο σενάριο είναι αμερικανικά.
«Ακριβώς. Πιστεύετε ότι υπάρχει έστω και ένας Βρετανός που θα αντιμετώπιζε με αυτό τον τρόπο τον Γουίλ; Ούτε ένας. Να θίξουν τα άγια των αγίων; Ποτέ».
Εννοείτε τον έρωτα;
«Καθόλου. Εννοώ τον ίδιο τον Σαίξπηρ. Εσείς τι νομίζετε ότι ήταν; Διανοούμενος; Ηταν ο ιδρυτής της show business. Βρισκόμαστε στα 1593, στην πρώτη μεγάλη θεατρική έκρηξη. Εχουμε θεατρικούς επιχειρηματίες, θιασάρχες, παραγωγούς και φυσικά ηθοποιούς από τον απλό λαό. Αν ήθελες να σταθείς μέσα στον ανταγωνισμό έπρεπε να κάνεις εμπορικές επιτυχίες. Και εμπορική επιτυχία σημαίνει κωμωδία. Γι’ αυτό ο Ρίτσαρντ Μπέρμπεϊτζ (σ.σ.: ηθοποιός και συνεταίρος του Σαίξπηρ) ζητεί από τον συγγραφέα μια κωμωδία. Και μάλιστα μια κωμωδία όπου σκύλος δαγκώνει. Με τέτοιες σκηνές γελούσε ο κόσμος».
Σαν να λέμε «Μόνος στο σπίτι Νο 2».
«Περίπου. Μέσα από τον ανταγωνισμό του… καπιταλισμού προκύπτουν και μερικά καλλιτεχνικά έργα που μένουν. Ετσι συνέβαινε και συμβαίνει. Λάβετε υπόψη σας ότι τότε ο Κρίστοφερ Μάρλοου ήταν ζωντανός θρύλος. Σήμερα ελάχιστοι τον θυμούνται. Ο χρόνος κάνει τη δουλειά του».
Παραδόπιστος ο Γουίλ;
«Ακριβώς. Και την τελευταία του λίρα την επένδυσε σε γη. Παμπόνηρος τύπος. Τι νομίζετε, ότι πέθανε στην ψάθα;».
Κατά τη γνώμη σας τι τον έσπρωχνε να γράφει;
«Τα λεφτά, τι άλλο; Ελεγε και ψεματάκια από πάνω. Γυρνούσε από παραγωγό σε παραγωγό πουλώντας τον ίδιο τίτλο χωρίς να έχει γράψει ένα “και”».
Εχω διαβάσει ότι ήταν γκέι.
«Δεν αποκλείεται. Αλλωστε την πρώτη φορά που προσέχει και ερωτεύεται τη Βαϊόλα νομίζει ότι πρόκειται για αγόρι. Ο έρωτας δεν τον τυφλώνει. Ο Γουίλ είχε πλήρη συνείδηση των περιστάσεων. Συμβιβάζεται από την πρώτη στιγμή με το κοινωνικό και οικονομικό χάσμα που τον χωρίζει από τη ζάπλουτη οικογένεια του κοριτσιού. Δεν ρισκάρει. Ο προσωρινός του έρωτας για τη Βαϊόλα τού χαρίζει έμπνευση. Οι άδειες τσέπες τού χαρίζουν δύναμη. Ο Κρίστοφερ Μάρλοου τού χαρίζει την αρχική ιδέα για το “Ρωμαίος και Ιουλιέτα“».
Λίγο απ’ όλα;
«Ψέματα; Λίγο ως πολύ όλοι κλέβουμε, αλλά Σαίξπηρ ένας ήταν».
Ναι, αλλά σήμερα είναι δύσκολο να χωνέψει κανείς ότι ο Σαίξπηρ ήταν καλός businessman.
«Εχουμε την τάση να εξιδανικεύουμε. Ταυτίζουμε το έργο με τον άνθρωπο. Στη ζωή του ο Σαίξπηρ συμβιβάζεται με το χάσμα που τον χωρίζει από την πλούσια τάξη της Βαϊόλας. Στο έργο ο Ρωμαίος αυτοκτονεί πιστεύοντας ότι η καλή του έχει πεθάνει».
Τελικά, πείτε μου, έτσι από περιέργεια ρωτάω, πόσα κερδίζει ένας σεναριογράφος στο Χόλιγουντ;
«Τίποτα, φιστίκια. Το ρεκόρ είναι τέσσερα εκατομμύρια δολάρια».
Για ένα σενάριο;
«Ναι, αλλά συνέβη μία και μοναδική φορά. Κάποιοι αρκούνται σε μερικές δεκάδες χιλιάδες δολάρια ετησίως και οι περισσότεροι χτυπούν πόρτες».
Θα ανταλλάσσατε τέσσερα εκατομμύρια δολάρια με μια υστεροφημία Σαίξπηρ;
«Μεταξύ μας; Ούτε με τα διπλά! Αλλά από αυτά ούτε το 1/4 δεν κέρδισα».
Θα υπάρξει και συνέχεια; «Αγγλική ταινία πέρα ως πέρα, ούτε συζήτηση» δηλώνει ο σκηνοθέτης Τζον Μάντεν
Μισή ώρα μετά την απολαυστική συνάντηση με τον Μαρκ Νόρμαν βρέθηκα με τον βρετανό σκηνοθέτη Τζον Μάντεν (γνωστός από την περυσινή του ταινία εποχής «Η κυρία Μπράουν» με πρωταγωνίστρια την Τζούντι Ντενς). Ενας ψίθυρος συνοδεύει τον συμπαθέστατο αυτόν βρετανό τζέντλεμαν «Ξέρεις σου λένε αν δεν έχεις δει τον “Σαίξπηρ” η δύναμη της ταινίας είναι το σενάριο, όχι η σκηνοθεσία. Ο Μάντεν το διεκπεραίωσε».
Τα Οσκαρ της Δευτέρας ήρθαν να επιβεβαιώσουν τον ψίθυρο. Στα 70 χρόνια του θεσμού, μόνο 17 φορές το Οσκαρ καλύτερης ταινίας πήγε σε σκηνοθέτη άλλης ταινίας. «Ο ερωτευμένος Σαίξπηρ» κέρδισε επτά Οσκαρ (και καλύτερης ταινίας) αλλά ο Τζον Μάντεν έμεινε απ’ έξω.
Μόλις μίλησα με τον Μαρκ Νόρμαν και έμαθα ότι η ταινία είναι αμερικανική.
«Εξαρτάται με ποια κριτήρια υπολογίζει κανείς το διαβατήριο μιας ταινίας. Με τα λεφτά ή με τους ανθρώπους».
Μα ο Νόρμαν είναι Αμερικανός.
«Και τα δολάρια είναι. Στην Αγγλία δεν θα μπορούσε να γίνει μια τόσο ακριβή ταινία. Ομως γυρίστηκε στην Αγγλία με άγγλους κυρίως συντελεστές. Τι άλλο θέλετε;».
Θα μπορούσαν οι Αγγλοι να δουν έτσι τον Σαίξπηρ;
«Γιατί όχι; Δεν θέλαμε να κάνουμε μια αυτοβιογραφική ταινία. Τι να λέγαμε για τον Σαίξπηρ; Κοινοτοπίες; Αξιζε όμως τον κόπο να πούμε ότι ήταν ένας pop star της εποχής. Καλλιτέχνης που ψυχαγωγούσε τον κόσμο».
Η Πάλτροου που κέρδισε υποψηφιότητα (δεν είχαν ανακοινωθεί ακόμη τα αποτελέσματα) είναι καλύτερη από τον Τζόζεφ Φάινς που βρέθηκε εκτός;
«Εψαξα για Αγγλίδα Βαϊόλα αλλά καλύτερη από την Πάλτροου δεν βρήκα. Αυτή ήταν γνωστή, ο Τζόζεφ άγνωστος. Αν τον ξέρατε θα καταλαβαίνατε. Χαμηλόφωνος, διακριτικός, ήσυχος, σοβαρός με αρκετή αίσθηση του χιούμορ, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Τον πιάνει ναυτία στην ιδέα να γίνει διάσημος».
Και η Τζούντι Ντενς;
«Υπέροχη. Φανταστείτε πως ζήτησε να αγοράσει το θέατρο που φτιάξαμε για να το χρησιμοποιήσει για θεατρικές παραστάσεις! Αφοσιωμένη στην τέχνη».
Θα μετακομίσετε στο Χόλιγουντ;
«Λονδίνο και πάλι Λονδίνο. Οποιος πάει εκεί τον καταπίνει το σκοτάδι».
Θα επακολουθήσει «Ερωτευμένος Σαίξπηρ Νο 2»;
«Θα το σκεφτώ»!
