Η επίσκεψη του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών κ. Κόλιν Πάουελ στις Βρυξέλλες και οι διαβουλεύσεις του με τους νατοϊκούς και ευρωπαίους εταίρους γύρω από τη μεταπολεμική εποχή στο Ιράκ επαναβεβαίωσε ότι το χάσμα Ευρώπης – Αμερικής είναι βαθύ, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που κατέβαλαν όλες οι πλευρές να αμβλύνουν τις εντυπώσεις. Κεντρικό σημείο των διαφωνιών υπήρξε και πάλι ο ρόλος του ΟΗΕ, ο οποίος, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή προσέγγιση, «πρέπει να είναι κεντρικός», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε στον κ. Πάουελ, στο πλαίσιο της συνάντησης της τρόικας της ΕΕ με τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου: «Εχουμε χρέος να αναδείξουμε τον νομιμοποιητικό ρόλο του ΟΗΕ, γιατί μόνο έτσι θα διασφαλίσουμε τη συμβολή του αραβικού κόσμου στην περιφερειακή σταθερότητα» τόνισε στον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών ο προεδρεύων του Συμβουλίου Υπουργών της ΕΕ, ξεκαθαρίζοντας ταυτοχρόνως ότι «η όποια εμπλοκή της ΕΕ στην ανασυγκρότηση του Ιράκ χρειάζεται τη “νομιμοποίηση” του ΟΗΕ και έχει ως προαπαιτούμενο την έκδοση σχετικής απόφασης από το Συμβούλιο Ασφαλείας».
Ο κ. Πάουελ άκουσε με προσοχή τον κ. Παπανδρέου και αμέσως κατέστησε τη διαφωνία του σαφή, λέγοντας ότι «ο ΟΗΕ – όπως και το ΝΑΤΟ και η ΕΕ – θα πρέπει να παίξει ένα ρόλο σημαντικό» αλλά ότι οι ΗΠΑ δεν συμμερίζονται την άποψη «περί ρόλου-κλειδιού» ή «κεντρικού ρόλου» του ΟΗΕ στο μεταπολεμικό Ιράκ. Είναι προφανές ότι η διαφωνία αυτή δεν είναι… λεκτική αλλά επί της ουσίας, καθώς ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας υπήρξε απολύτως σαφής όταν, κατά τη διάρκεια του άτυπου γεύματος εργασίας των υπουργών Εξωτερικών ΝΑΤΟ – ΕΕ, παρουσίασε το πλήρες σχέδιο των ΗΠΑ για την «επόμενη μέρα». Σύμφωνα με αυτό, μετά την ολοκλήρωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων για την ανατροπή του καθεστώτος και τον έλεγχο του Ιράκ, οι δυνάμεις του «Συνασπισμού των Προθύμων» θα εγκαταστήσουν, σε πρώτη φάση, στη χώρα μια «στρατιωτική διοίκηση», με επικεφαλής τον απόστρατο αμερικανό στρατηγό κ. Γκάρνερ. Κατά τον κ. Πάουελ, η στρατιωτική αυτή διοίκηση θα έχει βασική αποστολή «να διασφαλίσει τη σταθερότητα και την ασφάλεια της χώρας», διεξάγοντας «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» προκειμένου να εξολοθρευτεί και η τελευταία «ανθρώπινη βόμβα» ή «ένοπλος αντάρτης» που δρα στο έδαφος του Ιράκ.
Ο κ. Πάουελ δεν θέλησε βεβαίως να δεσμευθεί για τη χρονική διάρκεια της φάσης αυτής, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «αυτό θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις», αλλά κατέστησε σαφές πως «ανάλογα με την πρόοδο που θα σημειώνεται στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» στο Ιράκ η αμιγώς στρατιωτική διοίκηση θα μετεξελίσσεται σιγά σιγά σε «πολιτικοστρατιωτική», με τη συμμετοχή και πολιτών (civilians) στο «κυβερνητικό» σχήμα. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας δεν θέλησε να εισέλθει σε λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα ορισθεί η «πολιτικοστρατιωτική» διοίκηση της δεύτερης αυτής φάσης, αφήνοντας ωστόσο σαφώς να εννοηθεί ότι επ’ αυτού θα αποφασίσουν και πάλι οι Αμερικανοί και Βρετανοί και όχι βεβαίως ο ΟΗΕ ή το Συμβούλιο Ασφαλείας. Χωρίς να προβάλει κανένα συγκεκριμένο αίτημα, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας άφησε επίσης να εννοηθεί ότι, σε μια δεύτερη φάση, οι ΗΠΑ «βλέπουν θετικά» μια ανάμειξη του ΝΑΤΟ, μέσω της αποστολής ειρηνευτικής δύναμης στο Ιράκ – κατά το πρότυπο του Αφγανιστάν -, και πρόκειται σύντομα να φέρουν το θέμα προς συζήτηση στο Συμβούλιο Μονίμων Αντιπροσώπων.
Παρά το ότι ουδείς εκ των παρισταμένων υπουργών Εξωτερικών θέλησε να προβεί σε σχόλιο επ’ αυτού ή να προβάλει αντιρρήσεις – παρουσία του κ. Πάουελ -, στους κόλπους της Συμμαχίας είναι κοινή η πεποίθηση πως όταν το θέμα τεθεί επισήμως θα υπάρξουν αντιρρήσεις από την πλευρά των Γάλλων και ενδεχομένως των Βέλγων και των Γερμανών. Προκειμένου δε να «παρακαμφθούν» οι αντιρρήσεις αυτές, οι ΗΠΑ είναι πολύ πιθανό να ακολουθήσουν την εναλλακτική διαδικαστική φόρμουλα που εφαρμόστηκε και στην περίπτωση των μέτρων «στρατιωτικής συνδρομής» της Τουρκίας, μεταφέροντας τη σχετική συζήτηση από το Συμβούλιο Μονίμων Αντιπροσώπων στην Επιτροπή Αμυντικής Πολιτικής, στην οποία δεν μετέχει η Γαλλία.
Πάντως, στη διάρκεια των συζητήσεων με τον κ. Πάουελ ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών κ. Ντομινίκ ντε Βιλπέν δεν θέλησε να ανοίξει τα χαρτιά του, περιοριζόμενος σε… μάλλον γενικόλογες παρατηρήσεις περί του ρόλου του ΟΗΕ, της ανάγκης «αποκατάστασης του ευρωατλαντικού διαλόγου» και της αντιμετώπισης της κατάστασης «με ρεαλισμό και πραγματιστικό πνεύμα» από όλους.
Εξίσου… συγκαταβατικός ήταν και ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών κ. Γιόσκα Φίσερ, ο οποίος μάλιστα κατά τη διάρκεια του γεύματος εργασίας εντυπωσίασε τους ομολόγους του όταν υποστήριξε πως δεν είναι σωστό να εκφράζουμε τη λύπη μας μόνο για τον θάνατο των αμάχων και ότι θα πρέπει επίσης «να αποτίσουμε φόρο τιμής και στους στρατιώτες (σ.σ.: της Συμμαχίας) που πέφτουν στο πεδίο των μαχών»!
Πού θα ξεσπάσει η δυσαρέσκεια των Αράβων
Ορισμένες χώρες έθεσαν στον κ. Πάουελ ερωτήματα για τον κίνδυνο έξαρσης της διεθνούς τρομοκρατίας, τον οποίο είχε επισημάνει νωρίτερα και ο κ. Παπανδρέου, θέλοντας να υπογραμμίσει την ανάγκη ενός «κεντρικού ρόλου» του ΟΗΕ στο μεταπολεμικό Ιράκ. «Σε όλες τις επαφές που είχε και έχει η προεδρία με τον αραβικό κόσμο μεταφέρεται ένα κλίμα έντονης δυσαρέσκειας, όχι μόνο απέναντι στις ΗΠΑ αλλά και στη Δύση γενικότερα, με κίνδυνο να ριζοσπαστικοποιηθούν οι αραβικές και μουσουλμανικές κοινωνίες και να εκδηλωθούν ακραία φονταμενταλιστικά φαινόμενα» επεσήμανε στον κ. Πάουελ ο προεδρεύων του Συμβουλίου Υπουργών της ΕΕ. «Οι κίνδυνοι αυτοί θα ελαχιστοποιηθούν» αντέτεινε από την πλευρά του ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, εξηγώντας ότι «αυτό θα συμβεί με τη λύση του Μεσανατολικού» και διαβεβαιώνοντας πως οι ΗΠΑ, «παρά το ότι αντιμετωπίζουν ορισμένες δυσκολίες» με τον ισραηλινό πρωθυπουργό κ. Αριέλ Σαρόν, είναι αποφασισμένες να τον πιέσουν και να προχωρήσουν στην εφαρμογή του Οδικού Χάρτη.
«Με τον τρόπο αυτόν θα περιορίσουμε στο ελάχιστο τις αντιδράσεις της αραβικής κοινής γνώμης» σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Πάουελ, αλλά ήταν προφανές ότι την… αισιοδοξία του δεν τη συμμερίστηκε η συντριπτική πλειονότητα των υπόλοιπων υπουργών Εξωτερικών. Γενικότερα άλλωστε, η αποτίμηση των επαφών και των συζητήσεων που είχε ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών στις Βρυξέλλες δεν δημιούργησε σε κανέναν – και κυρίως στην ελληνική προεδρία – ελπίδες για ταχεία γεφύρωση του χάσματος στις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ. Η Αθήνα, από την πλευρά της, αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο να εκδηλωθούν εκ νέου διαφοροποιήσεις στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με επίκεντρο το περιεχόμενο που δίνεται στον «κεντρικό ρόλο» του ΟΗΕ – έτσι όπως αυτός προσδιορίζεται από την «κοινή θέση» της 20ής Μαρτίου -, ξεκινάει νέο κύκλο διαβουλεύσεων με τους ευρωπαίους εταίρους με αυτό το αντικείμενο. «Ως τώρα όλοι μιλούσαμε για τον ουσιαστικό ρόλο του ΟΗΕ, αλλά τώρα ήρθε η στιγμή να ξεκαθαρίσουμε επακριβώς τι εννοούμε, καθιστώντας τη θέση μας περισσότερο “πολιτική” και λιγότερο διακηρυκτική» είναι η άποψη που υποστηρίζει ο υπουργός Εξωτερικών κ. Παπανδρέου…
