Μετά από δύο χρόνια και 150 αιτήσεις για δουλειά, η Κάιλι Κλαπ συμβιβάστηκε με κάτι που αρχικά δεν επιζητούσε: μια εταιρεία χωρίς γραφεία. Οι συνάδελφοι της 24χρονης Κάιλι είναι διασκορπισμένοι σε σαλόνια σε όλη τη χώρα, επικοινωνούν μέσω Slack και email, αλλά ποτέ δεν τα λένε γύρω από τον ψύκτη του νερού, επειδή πολύ απλά δεν υπάρχει ψύκτης. Περνούν μέρες χωρίς η Κάιλι να ακούσει τη φωνή ή να δει το πρόσωπο συναδέλφου. Οταν έχει επαφή, η αλληλεπίδραση με έναν από αυτούς είναι αυστηρά διεκπεραιωτική: «Κάποιος μου αναθέτει μια εργασία», λέει, «και εγώ παραδίδω ένα αποτέλεσμα».
Στο πίσω μέρος του μυαλού της Κλαπ υπάρχει ο φόβος ότι θα μείνει πίσω. «Η αγορά εργασίας είναι σε πολύ κακή κατάσταση αυτή τη στιγμή» σημειώνει. «Πρέπει να κάνω επαγγελματικές γνωριμίες». Και αν αυτό δεν αρκεί; Η τηλεργασία «έχει καταστρέψει την κοινωνική μου ζωή» αναφέρει.
O ρόλος της πανδημίας
Πριν από έξι χρόνια η πανδημία έδιωξε από το Λύκειο την Κλαπ και τους συνομηλίκους της και τους έστειλε στα σπίτια τους μήνες πριν από την αποφοίτησή τους. Σήμερα μεγάλο μέρος της Γενιάς Ζ δεν είναι εξοικειωμένο με το περιβάλλον σε μια τυπική δουλειά γραφείου. Ενώ κορυφαία στελέχη όπως ο Τζέιμι Ντάιμον και ο Αντι Τζάσι έχουν ξεκινήσει μεγάλες καμπάνιες για να επιστρέψουν οι εργαζόμενοι στα γραφεία τους, η τηλεργασία παραμένει βασικό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας και πολλοί από εκείνους που αποφοίτησαν λίγο καιρό πριν παίρνουν μέρος σε συσκέψεις μέσω Zoom, όντας καθισμένοι στους καναπέδες τους. Αυτοί οι εργαζόμενοι μερικές φορές δυσκολεύονται να λάβουν καθοδήγηση ή να μάθουν πράγματα για τη δουλειά παρακολουθώντας από κοντά το τι κάνουν πιο έμπειροι συνάδελφοί τους. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση των νέων εργαζομένων είναι «πολύ ακριβή» σχολιάζει ο ιδρυτής μιας νεοφυούς επιχείρησης, ο Τζέισον Κρόφορντ. «Εξελίσσεται σε ένα είδος σιωπηλού “φόρου” επί του χρόνου των ανώτερων στελεχών». Για τον Κρόφορντ, όπως λέει ο ίδιος, οι κορυφαίοι υπάλληλοί του θα ήταν πιο παραγωγικοί στο σπίτι, αλλά οι νεότεροι δεν είναι.
Οσοι έχουν πρόσφατα αποφοιτήσει από το πανεπιστήμιο ήδη ανησυχούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη συρρικνώνει την αγορά εργασίας για τις χαμηλότερες ιεραρχικά θέσεις. Σε αυτές τις ανησυχίες έρχεται να προστεθεί μια νέα οικονομική έρευνα που υποστηρίζει ότι η δυσαρέσκεια εργοδοτών – όπως ο Κρόφορντ – για το πώς έχουν εξελιχθεί οι όροι της τηλεργασίας ενδεχομένως τους έχει κάνει να μειώσουν τις προσλήψεις νέων εργαζομένων.
Η μελέτη του LSE
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα από ερευνητές του London School of Economics υπογράμμιζε ότι ο όγκος των προσλήψεων για τις θέσεις προσωπικού χαμηλής εμπειρίας σε αρκετές χώρες έχει μειωθεί περισσότερο από 14% από το 2019. Η μελέτη, η οποία βασίστηκε σε περισσότερες από 400 εκατομμύρια διαδικτυακές αγγελίες εργασίας, διαπίστωσε ότι οι εταιρείες που διατήρησαν την τηλεργασία μετά την πανδημία είχαν περισσότερες πιθανότητες να μειώσουν τις προσλήψεις εργαζομένων για junior θέσεις. Η πρόσληψη ενός εργαζομένου εισαγωγικού επιπέδου, λένε οι ερευνητές, είναι ένα ποντάρισμα στις μελλοντικές δεξιότητες αυτού του υπαλλήλου. Ετσι, η απόδοση της επένδυσης εξαρτάται από τον ρυθμό με τον οποίο μαθαίνει αυτός ο νεαρός εργαζόμενος.
Δεδομένου ότι η τηλεργασία επιβραδύνει αυτή τη διαδικασία, υποστηρίζουν οι ερευνητές, οι εταιρείες βλέπουν τα νεαρά ταλέντα ως μια λιγότερο ελκυστική πρόταση από πλευράς αξίας, προτιμώντας αντί αυτού να επενδύσουν σε εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας. Το αποτέλεσμα είναι ότι η τηλεργασία δεν υποβαθμίζει απλώς την καθημερινή εμπειρία των νέων εργαζομένων· τους δυσκολεύει επίσης να βρουν δουλειά στο μέλλον.
«Οι επιπτώσεις είναι σημαντικές» γράφουν οι ερευνητές. «Μια παρατεταμένη τέτοια συρρίκνωση αδειάζει τη δεξαμενή των μελλοντικών έμπειρων εργαζομένων, μειώνει τη συνολική παραγωγικότητα και προκαλεί τραύματα στη συγκεκριμένη γενιά».
Σύμφωνα με περυσινή δημοσκόπηση της Gallup, το ποσοστό των ανθρώπων που επιθυμούν να εργάζονται σε απομακρυσμένο εργασιακό περιβάλλον είναι μικρότερο από 25%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις μεγαλύτερες γενιές είναι μεγαλύτερο του 33%.
Η Ντάρμπι Βέρνον, προγραμματίστρια λογισμικού, εργαζόταν παλαιότερα σε μια εταιρεία που επέτρεπε στους υπαλλήλους να μένουν στο σπίτι και μόνο μια μικρή ομάδα νέων, κυρίως ανύπαντρων, εργαζομένων πήγαινε στο γραφείο. Επιφανειακά, δήλωσε η Βέρνον, η τηλεργασία φαινόταν ελκυστική: «Μπορείς να σηκωθείς από το κρεβάτι πέντε λεπτά πριν από την πρωινή σου συνάντηση». Ομως άρχισε να της λείπει η κοινωνικοποίηση. Καθώς είναι εσωστρεφής σαν άνθρωπος, η Βέρνον συνειδητοποιούσε ότι είχε περάσει μια ολόκληρη εβδομάδα χωρίς να μιλήσει σε κανέναν εκτός από έναν σερβιτόρο σε κάποιο εστιατόριο. Πλέον, εδώ και έναν μήνα βρίσκεται σε μια θέση με φυσική παρουσία σε γραφείο και λυπάται τους νέους εργαζόμενους που μένουν στο σπίτι. «Το να στείλεις σε κάποιον ένα μήνυμα στο Slack παραδεχόμενος ότι “δεν ξέρω τι κάνω” είναι πιο δύσκολο από το να του το πεις σκύβοντας προς το μέρος του κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού» λέει.
Πλήγμα και στις κοινωνικές δεξιότητες
Ορισμένοι ανησυχούν επίσης ότι η τηλεργασία περιορίζει την ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων που απαιτούνται για να αντεπεξέλθει κανείς στις συναναστροφές στον χώρο εργασίας. Πλέον υπάρχει ολόκληρος εξειδικευμένος κλάδος γύρω από αυτό: Η Amazon και η Live Nation προσέλαβαν την influencer Γκρέις Μακ Κάρικ για να βελτιώσει τις κοινωνικές δεξιότητες των εργαζομένων τους στον χώρο εργασίας. Η Μακ Κάρικ άρχισε πρόσφατα να πουλά, έναντι μερικών εκατοντάδων δολαρίων τον μήνα, τις υπηρεσίες της απευθείας σε εργαζόμενους, διδάσκοντάς τους τι να λένε όταν τους πλησιάζει το αφεντικό του αφεντικού τους σε κάποιο happy hour για ποτό μετά τη δουλειά. Ονομάζει το πρόγραμμα «Σχολείο κοινωνικών δεξιοτήτων» και λέει ότι υπάρχει σημαντική ζήτηση από νέους ανθρώπους. Θέμα αυτού του μήνα είναι το χάρισμα. Οι νέοι εργαζόμενοι δεν πρέπει να περιμένουν ότι θα εξασκήσουν αυτές τις δεξιότητες στο σπίτι, προσθέτει η Μακ Κάρικ. «Την άνεσή σου θα μπορείς να την έχεις όταν γίνεις 45 ετών».
Δεν πείθονται όλοι από αυτή τη συλλογιστική. Μια μερίδα της Γενιάς Ζ έχει προσκολληθεί στο όνειρο της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Μόνο το 6% της Γενιάς Ζ και των Millennials δηλώνει ότι η κατάκτηση μιας ηγετικής επιχειρηματικής θέσης είναι πρωταρχικός στόχος καριέρας, σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε η Deloitte τον περασμένο μήνα. Περισσότερο από το 40% ανέφερε ότι οι ευέλικτες μορφές εργασίας θα ήταν βασικός παράγοντας που θα επηρέαζε την απόφασή τους να αναλάβουν ηγετικό ρόλο. Αυτό το πνεύμα έχει οδηγήσει μια στρατιά νέων ανθρώπων να αντιδρά στη σταυροφορία επιστροφής στο γραφείο. Μέρος του προβλήματος, λέει η Κλαπ, είναι ότι οι αναδυόμενες ομάδες της Γενιάς Ζ ζουν πλέον εντελώς διαφορετικές ζωές: «Δυσκολεύομαι πραγματικά να ταυτιστώ με συνομηλίκους που δεν έχουν την ίδια εμπειρία με εμένα» υπογραμμίζει.
Ο κώδικας και οι αγελάδες
Χίλια μίλια μακριά από την Κλαπ, στον Καναδά, ο 24χρονος προγραμματιστής λογισμικού Κρις Στίβερς δεν έχει πρόβλημα να γράφει κώδικα από το οικογενειακό του αγρόκτημα έξω από το Στράτφορντ του Οντάριο. Ναι, ήταν άβολο όταν μια αγελάδα διέκοψε μια από τις συσκέψεις που είχε στο Zoom και, ναι, αναγνωρίζει ότι μπορεί να χάνει ευκαιρίες δικτύωσης μια και περιστοιχίζεται κυρίως από αγρότες. Ωστόσο στον Στίβερς αρέσει που μπορεί να ολοκληρώνει τις εργασίες του ενώ ταυτόχρονα φροντίζει τις αγελάδες του και βρίσκεται κοντά στην οικογένειά του.
Οι οικονομολόγοι λένε ότι η θεωρία περί ευθύνης της τηλεργασίας για τη μείωση των προσλήψεων εργαζομένων εισαγωγικού επιπέδου μπορεί να είναι καλά νέα – ειδικά αν σημαίνει ότι υπεύθυνη για αυτή την εξέλιξη δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι δυσκολίες με το Slack και το Zoom είναι προβλήματα που αντιμετωπίζονται και οι αμερικανικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να δουλέψουν και να τα λύσουν, υποστηρίζουν οι ερευνητές του LSE. Από την άλλη πλευρά, αν οι λιγότερες προσλήψεις οφείλονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, λένε, τότε δεν είναι εύκολο να γίνουν και πολλά, δεδομένης της ασταμάτητης δύναμης της τεχνολογίας.
Κι όμως, το εργατικό δυναμικό δεν φαίνεται να έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο. Ο Μάθιου Μάνινγκ, ήδη στην τρίτη του εξ αποστάσεως δουλειά μέσα σε τρία χρόνια μετά την αποφοίτησή του το 2023, δεν έχει παρακολουθήσει ποτέ από κοντά άλλον υπάλληλο να δουλεύει. Ο Μάνινγκ, όπως και άλλοι, απολαμβάνει την ευελιξία της τηλεργασίας. Ωστόσο συνειδητοποιεί επίσης ότι δεν έχει μείνει σε μια δουλειά αρκετό καιρό για να περάσει από έναν κύκλο προαγωγών. Απολύθηκε και από τους δύο προηγούμενες θέσεις του. «Ποτέ δεν γνώρισα πραγματικά τους συναδέλφους μου» είπε. «Και νομίζω ότι είναι πιο εύκολο να απολύσεις κάποιον αν δεν έχεις φυσική επαφή μαζί του».
