Πριν από σχεδόν 24 χρόνια και κάτι μήνες ένα νέο νόμισμα έμπαινε στην καθημερινότητα των ευρωπαίων πολιτών. Αντικατέστησε εθνικά νομίσματα με τα οποία οι πολίτες των κρατών-μελών ήταν συνδεδεμένοι ακόμα και συναισθηματικά. Η έναρξη χρήσης του κοινού νομίσματος – του ευρώ – σηματοδότησε μια εντελώς νέα εποχή για τις συναλλαγές εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης, ωστόσο με την πάροδο των ετών το ευρώ έδειχνε να μην ακολουθεί τις εξελίξεις της εποχής του.
Ετσι η Ευρωπαϊκή Ενωση παρέμενε για δεκαετίες χωρίς ένα δικό της ολοκληρωμένο σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών. Η εξάρτηση από τα συστήματα των Visa και Mastercard είναι σήμερα σχεδόν απόλυτη, ενώ οποιοδήποτε ανεξάρτητο σύστημα σε επιμέρους κράτη-μέλη εξαγοράζεται άμεσα από τους δύο μεγάλους κολοσσούς.
Αυτή η κατάσταση καθιστά το ευρώ ένα «κουτσό» νόμισμα καθώς από τη μία οι ευρωπαίοι καταναλωτές πλήρωναν σε ευρώ, αλλά από την άλλη στοιχεία και κέρδη μαζεύονται στις ΗΠΑ, μέσα από τις χρεώσεις για τη χρήση των καρτών. Visa και Mastercard έχουν μετατραπεί σε οικονομικά υπερόπλα στα χέρια οποιουδήποτε αμερικανού Προέδρου για την εξυπηρέτηση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Κανείς δεν θα μπορούσε να αποκλείσει το «κλείδωμα» των συγκεκριμένων υπηρεσιών για μια ολόκληρη χώρα, όταν ήδη αυτό έχει γίνει για ομάδες ατόμων, όπως οι δικαστές του Διεθνούς Δικαστηρίου Εγκλημάτων.
Αυτή όμως η νομισματική αναπηρία τελείωσε το μεσημέρι της Τρίτης. H Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής ενέκρινε τις προτάσεις των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών για τη δημιουργία του ψηφιακού ευρώ.
Η πορεία δεν ήταν εύκολη. Πολλές φορές θύμιζε το μαρτύριο του Σίσυφου, μόνο που αντί για βράχο, εμείς σπρώχναμε προς την κορυφή της παγκόσμιας οικονομίας, ένα κέρμα που συχνά κατρακυλούσε προς τα πίσω. Και φυσικά η αντίσταση δεν ήταν από τους νόμους της φυσικής αλλά από ισχυρά συμφέροντα που κατά καιρούς αντιστάθηκαν – όπως οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες.
Μεταξύ των επιχειρημάτων τους ήταν πως δεν χρειάζεται παρέμβαση στην ιδιωτική αγορά με το ψηφιακό ευρώ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας: αφήστε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μόνα τους να δημιουργήσουν ένα τέτοιο σύστημα. Δώστε μας και άλλον χρόνο. Η απάντηση όμως είναι απλή και ισχυρή. Είχαν χρόνο – περίπου 30 χρόνια τώρα. Απέτυχαν να ξεπεράσουν εθνικά στεγανά. Κανένας ιδιωτικός φορέας δεν ζήτησε να αναλάβει το κόστος της δημιουργίας αυτού του συστήματος. Και όσες ευρωπαϊκές προσπάθειες για ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών μπήκαν μπρος, εξαγοράστηκαν σε λίγο χρόνο από τους κολοσσούς, διώχνοντας τον ανταγωνισμό με μια χαψιά.
Την Τρίτη γεννήθηκε όμως το ψηφιακό ευρώ, που δεν καταργεί τα μετρητά – όπως πολλοί πολέμιοί του αναφέρουν – αλλά αντιθέτως προωθεί τη χρήση τους. Το ψηφιακό ευρώ, θα είναι δημόσιο, κυρίαρχο, προσβάσιμο σε όλους και με τους ίδιους όρους για κάθε κράτος-μέλος της Ευρωζώνης. Το ψηφιακό ευρώ, που στην πλήρη λειτουργία του θα εξανεμίσει κάθε χρέωση προς τους εμπόρους.
Σήμερα δεν έχουν σχεδόν καμία άλλη εναλλακτική εκτός από τα υπάρχοντα συστήματα πληρωμών. Το ψηφιακό ευρώ ενισχύει την ιδιωτικότητα των συναλλαγών καθώς οι συναλλαγές δεν θα καταγράφονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία εγγυάται τη λειτουργία όλου του συστήματος. Το ψηφιακό ευρώ έρχεται για να συνυπάρξει με ιδιωτικά συστήματα πληρωμών. Τέλος, ενισχύει την ευρωπαϊκή κυριαρχία στο σύνθετο παζλ των ηλεκτρονικών πληρωμών.
* Ο κ. Νίκος Παπανδρέου είναι ευρωβουλευτής του ΠαΣοΚ.
