Οι γεωπολιτικές εξελίξεις την παρούσα περίοδο, η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, αλλά και η πανδημία πιο πριν, έχουν επηρεάσει στο έπακρο την καθημερινή λειτουργία της ναυτιλίας δημιουργώντας νέες συνθήκες, που τείνουν να γίνουν κανονικότητα πλέον, αλλά και προβληματισμούς πέραν των καθαυτών γνωστών, όπως είναι η περιβαλλοντική κρίση και η αγωνιώδης αναζήτηση βιώσιμων λύσεων απανθρακοποίησης. Ειδικότερα, οι υφιστάμενες γεωπολιτικές εξελίξεις τοποθετούν τη ναυτιλία στο επίκεντρο των επιπτώσεων από τις πολεμικές συρράξεις και τις διαταραχές στις ροές του διεθνούς εμπορίου.
Ειδικότερα, όσον αφορά τη shortsea ναυτιλία, η νέα κανονικότητα έχει δύο οπτικές: τη διεθνή και κυρίως την ευρωπαϊκή, αλλά και την εθνική για κάθε χώρα, η οποία έχει τη συγκεκριμένη επιχειρηματική δραστηριότητα στο ΑΕΠ της, όπως η Ελλάδα. Ο διεθνής χαρακτήρας της shortsea ναυτιλίας είναι έξω από το πλαίσιο της παρούσας αναφοράς, οπότε θα επικεντρωθούμε στην ευρωπαϊκή και την εθνική της διάσταση.
Για την Ευρώπη, η shortsea ναυτιλία είναι ένας εξαιρετικής σημασίας επιχειρηματικός κλάδος αποτελώντας τον «κρίσιμο» κρίκο των διατροπικών μεταφορών και έναν από τους πυλώνες δράσης για την επίτευξη του στόχου της περιβαλλοντικής προστασίας. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία για τις θαλάσσιες μεταφορές εμπορευμάτων μέσω shortsea, που ανακοίνωσε τον περασμένο Απρίλιο η Eurostat, με έτος αναφοράς το 2024, στα 20 μεγαλύτερα ευρωπαϊκά λιμάνια διακινήθηκε το 42,1% του συνολικού όγκου εμπορευμάτων.
Η ΕΕ διακηρύσσει με έμφαση τη σημαντικότητα της shortsea ναυτιλίας προχωρώντας στη χάραξη σχετικών πολιτικών για την εύρυθμη λειτουργία της, λαμβάνοντας υπόψη την ανταγωνιστικότητά της.
Κάτι που αποτυπώνεται με σαφήνεια στην προσφάτως ανακοινωθείσα (4 Μαρτίου 2026) ολοκληρωμένη στρατηγική για τη ναυτιλιακή βιομηχανία με στόχο να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, να θωρακίσει την καινοτομία και να διασφαλίσει την τεχνολογική υπεροχή της Ευρώπης ευρύτερα στις πλωτές μεταφορές και πιο συγκεκριμένα στον ναυπηγικό κλάδο, έχοντας ως έναυσμα την επιταγή για απανθρακοποίηση, την αναγκαιότητα για ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για την ασφάλεια.
Η στρατηγική δεν απεικονίζει απλώς ένα όραμα, αλλά ορίζει συγκεκριμένες δράσεις – κάτι που δημιουργεί βάσιμες ελπίδες ότι δεν είναι «ασκήσεις επί χάρτου», αλλά ότι σηματοδοτούν την έναρξη σημαντικών προσπαθειών για πιο πρόσφορο μέλλον σε όλους τους τομείς της ναυτιλίας.
Συγκεκριμένα, βασίστηκαν σε μια σειρά στρατηγικών διαλόγων υψηλού επιπέδου με εκπροσώπους όλων των τομέων της ναυτιλίας, υπό την προεδρία του Ευρωπαίου Επιτρόπου για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολου Τζιτζικώστα, που είχαν ως στόχο ακριβώς να καταγράψουν την υπάρχουσα κατάσταση μέσα από την προσέγγιση των άμεσα ενδιαφερομένων.
Η Ενωση Εφοπλιστών Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων και το European Shortsea Network συμμετείχαν στη σχετική διαβούλευση και με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι οι περισσότερες θέσεις που είχε καταθέσει η Ενωση είχαν συμπεριληφθεί στο τελικό κείμενο. Πιο συγκεκριμένα, η σαφής αναγνώριση της στρατηγικής σημασίας της shortsea ναυτιλίας για την Ευρώπη, η εμφανής ανάγκη πλέον για τη σύσταση χρηματοδοτικών εργαλείων αξιοποιώντας ιδιωτικά κεφάλαια και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τον εκσυγχρονισμό του shortsea στόλου, η προστασία ανταγωνιστικότητας του κλάδου, η ανάγκη εναρμόνισης του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου με τις αποφάσεις του ΙΜΟ ήταν μεταξύ αυτών.
Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε με βεβαιότητα να πούμε ότι το υφιστάμενο περιβάλλον λειτουργίας της ναυτιλίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο για τον κλάδο μας, αλλά και για τους οικονομικούς και πολιτικούς αναλυτές, καθώς η ναυτιλία εξυπηρετεί με συνέπεια το διεθνές εμπόριο, εξελισσόμενη συγχρόνως σε επίπεδα τεχνολογίας, καινοτομίας και κανόνων διαχείρισης.
Είναι ίσως ο μοναδικός επιχειρηματικός κλάδος που δεν έχει σταματήσει ποτέ τη λειτουργία του για να «αφουγκραστεί» ή να «αφομοιώσει» παγκόσμιες ταραχές, γεωπολιτικές εξάρσεις ή πολεμικές συρράξεις. Καταγράφει τα δεδομένα, χαράσσει νέες στρατηγικές και ανασυγκροτείται διατηρώντας πάντα την εικόνα της εύρυθμης λειτουργίας. Οι παρατηρητές της Ιστορίας σίγουρα έχουν καταγράψει ότι η ναυτιλία δεν είναι απλός παρατηρητής της γεωπολιτικής, είναι ένας από τους παράγοντες που τη συνδιαμορφώνουν.
Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό, αλλά και αποδεκτό, σε ευρύτερο πλαίσιο και κυρίως από θεσμούς και φορείς είναι ότι η shortsea ναυτιλία δεν είναι ούτε εθνική ούτε περιφερειακή δραστηριότητα. Είναι βασικός κρίκος της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας, πυλώνας συνοχής για τα νησιά μας και εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης για τις εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές.
Σε εθνικό επίπεδο και σε αυτό το πλαίσιο με τα υπάρχοντα δεδομένα, η Ελλάδα έχει μία μοναδική ευκαιρία να ενισχύσει τους κλάδους που έχουν μεγάλη ανταλλακτική αξία για να ενισχύσει ακόμη την επιρροή της. Η ναυτιλία είναι μεταξύ των παραγόντων που συμβάλλουν στη «μέτρηση» ισχύος της χώρας μας. Είναι ένας από τους κλάδους που μπορεί να φέρει τη χώρα μας στα φόρα συζητήσεων με μεγάλες δυνάμεις, στις αίθουσες ισχυρών συμμαχιών και να ενισχύσει το δικαίωμα της πατρίδας μας για μια θέση στον νέο κόσμο που διαμορφώνεται.
Ο κύριος Χαράλαμπος Σημαντώνης είναι πρόεδρος του European Shortsea Network και πρόεδρος της Ενωσης Εφοπλιστών Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων.
