Σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2021-2025, συνολικού προϋπολογισμού σχεδόν 10 δισ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Με την έκδοση του Οδηγού Εφαρμογής και του Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ), καθορίζονται οι διαδικασίες, τα κριτήρια και οι προϋποθέσεις για την ένταξη έργων από υπουργεία και περιφέρειες, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός νέου αναπτυξιακού εργαλείου για τη χώρα.
Το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα
Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και φιλοδοξεί να αποτελέσει τον βασικό μηχανισμό μακροχρόνιου σχεδιασμού δημοσίων επενδύσεων που χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους.
Στόχος του είναι η υλοποίηση έργων υποδομής, η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, η αναβάθμιση του δημόσιου τομέα και η στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης, καλύπτοντας τομείς που δεν μπορούν πάντοτε να χρηματοδοτηθούν από ευρωπαϊκά προγράμματα.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του ΕΠΑ ανέρχεται σε περίπου 10 δισ. ευρώ και κατανέμεται ως εξής:
6,845 δισ. ευρώ για τα Τομεακά Προγράμματα των υπουργείων.
2,25 δισ. ευρώ για τα Περιφερειακά Προγράμματα.
750 εκατ. ευρώ για το Αποθεματικό του ΕΠΑ.
155 εκατ. ευρώ για τα Ειδικά Προγράμματα Ανάπτυξης.
Ο οδηγός εφαρμογής και το νέο Σύστημα Διαχείρισης
Με απόφαση του υφυπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Γιάννη Τσακίρη, θεσπίστηκε το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου του ΕΠΑ, το οποίο αποτελεί το ενιαίο πλαίσιο εφαρμογής όλων των Προγραμμάτων Ανάπτυξης της περιόδου 2021-2025.
Το σύστημα περιλαμβάνει όλες τις διαδικασίες που θα εφαρμόζουν οι αρμόδιες υπηρεσίες για τη διαχείριση, την αξιολόγηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των έργων, διασφαλίζοντας τη χρηστή διαχείριση των πόρων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων.
Παράλληλα, το ίδιο πλαίσιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στα Ειδικά Προγράμματα Ανάπτυξης, όπου αυτό προβλέπεται από τις σχετικές αποφάσεις έγκρισης.
Πώς θα γίνεται η υποβολή των προτάσεων
Οι δυνητικοί δικαιούχοι θα υποβάλλουν ηλεκτρονικά τα Τεχνικά Δελτία Έργου (ΤΔΕ), συνοδευόμενα από όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά που θα προβλέπονται στις σχετικές προσκλήσεις.
Η αξιολόγηση θα πραγματοποιείται από τις αρμόδιες Υπηρεσίες Διαχείρισης, οι οποίες θα έχουν τη δυνατότητα να ζητούν συμπληρωματικά στοιχεία ή διευκρινίσεις πριν από την τελική κρίση.
Η διαδικασία μπορεί να πραγματοποιείται είτε με άμεση αξιολόγηση είτε με συγκριτική αξιολόγηση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε πρόσκλησης.
Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης
Οι προτάσεις θα εξετάζονται με βάση τέσσερις βασικές ομάδες κριτηρίων:
- την πληρότητα και τη σαφήνεια της πρότασης και την τήρηση του θεσμικού πλαισίου,
- τη σκοπιμότητα και την αναπτυξιακή αξία του έργου,
- την ωριμότητα της πρότασης,
- την επιχειρησιακή ικανότητα του δικαιούχου να υλοποιήσει το έργο.
Οι Υπηρεσίες Διαχείρισης θα μπορούν να εξειδικεύουν περαιτέρω τα παραπάνω κριτήρια ή να προσθέτουν επιπλέον προϋποθέσεις, ανάλογα με τη φύση κάθε δράσης.
Τι προβλέπεται όταν εξαντλείται ο διαθέσιμος προϋπολογισμός
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες εξαντλείται ο διαθέσιμος προϋπολογισμός μιας πρόσκλησης.
Έργα που αξιολογούνται θετικά αλλά δεν μπορούν να ενταχθούν λόγω έλλειψης διαθέσιμων πόρων δεν απορρίπτονται. Παραμένουν σε αναμονή και μπορούν να χρηματοδοτηθούν σε δεύτερο χρόνο, εφόσον προκύψουν διαθέσιμα κονδύλια ή ακυρωθούν άλλα έργα.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι, για λόγους αποτελεσματικής διαχείρισης, οι εντάξεις μπορούν να υπερβαίνουν το ύψος της δημόσιας δαπάνης κάθε πρόσκλησης μέχρι συγκεκριμένο ποσοστό. Ωστόσο, το συνολικό ύψος των εντάξεων κάθε Προγράμματος Ανάπτυξης δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το 130% της εγκεκριμένης δημόσιας δαπάνης, εκτός εάν οριστεί διαφορετικά με υπουργική απόφαση.
Ποιες δαπάνες μπορούν να χρηματοδοτηθούν
Το εύρος των επιλέξιμων δαπανών του ΕΠΑ είναι ιδιαίτερα μεγάλο και καλύπτει τόσο δημόσιες επενδύσεις όσο και δράσεις ενίσχυσης της οικονομίας.
Μεταξύ άλλων, χρηματοδοτούνται:
- έργα που εντάσσονται στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων,
- δράσεις ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας επιχειρήσεων, ελεύθερων επαγγελματιών και επιστημόνων,
- μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση και προγράμματα εκπαίδευσης προσωπικού,
- δράσεις για την ενίσχυση της παραγωγικότητας του πρωτογενούς τομέα,
- επιχορηγήσεις για Υπηρεσίες Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος,
- μελέτες, απαλλοτριώσεις, αρχαιολογικές εργασίες και κάθε πρόδρομη ενέργεια που απαιτείται για την ωρίμανση έργων,
- έργα τεχνικής βοήθειας,
- δράσεις για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών,
- προγράμματα απασχόλησης, κατάρτισης και συμβουλευτικής για εργαζόμενους και ανέργους,
- χρηματοδοτικά εργαλεία, επενδυτικά ταμεία, δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις,
- έργα που μεταφέρονται από συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα,
- αποζημιώσεις που επιδικάζονται με δικαστικές ή διαιτητικές αποφάσεις,
- δαπάνες αξιολογητών,
- λειτουργικές δαπάνες και υπερωρίες των υπηρεσιών διαχείρισης,
μετακινήσεις στελεχών που εμπλέκονται στην εφαρμογή του προγράμματος, - δαπάνες διοίκησης κρατικών αναπτυξιακών εταιρειών, όπως η Εγνατία Οδός Α.Ε., η Αττικό Μετρό, η ΕΡΓΟΣΕ, η Κτιριακές Υποδομές, ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης, η Κοινωνία της Πληροφορίας και η ΕΕΤΑΑ.
Αναπτυξιακό εργαλείο αποκλειστικά με εθνικούς πόρους
Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης αποτελεί μια σημαντική θεσμική καινοτομία, καθώς δημιουργεί έναν μόνιμο μηχανισμό χρηματοδότησης έργων αποκλειστικά με εθνικούς πόρους, ανεξάρτητα από τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα.
Με τη λειτουργία του επιδιώκεται η ταχύτερη ωρίμανση έργων, η καλύτερη αξιοποίηση των δημόσιων επενδύσεων και η ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής τόσο των περιφερειών όσο και των υπουργείων, δημιουργώντας ένα σταθερό πλαίσιο σχεδιασμού για έργα στρατηγικής σημασίας.
