Η Τουρκία δεν έγινε επικυρίαρχος της Συρίας μέσα σε μια μέρα, ούτε μέσα σε ένα χρόνο. Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μεσολάβησαν από το ξέσπασμα του συριακού εμφυλίου μέχρι την πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα που επιβεβαίωσε τον αναβαθμισμένο ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή με τα εύσημα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στον Τούρκο ομόλογό του Ταγίπ Ερντογάν. Επενδύοντας στρατιωτικό και πολιτικό κεφάλαιο στους ισλαμιστές αντικαθεστωτικούς αντάρτες που ανέτρεψαν τον Μπασάρ αλ Άσαντ, η Άγκυρα πέτυχε τον έλεγχο του διάδοχου καθεστώτος υπό τον Αχμέντ αλ Σαράα ενώ εκπαιδεύει το νέο πολιτικό και στρατιωτικό προσωπικό της χώρας.
Ο ρόλος των τουρκικών πανεπιστημίων
Ο πρώην τζιχαντιστής πολέμαρχος αλ Τζολάνι πρώτα έγινε συνδαιτημόνας του Ερντογάν, κατόπιν ομοτράπεζος των ηγετών της φιλελεύθερης Δύσης, ως ο αναγκαίος «σταθεροποιητής» της Συρίας. Όμως, εκεί που άλλες κυβερνήσεις πάνε με τη λογική βλέποντας και κάνοντας, η κυβέρνηση Ερντογάν βλέπει νέες ευκαιρίες για περαιτέρω διείσδυση παραμένοντας ταυτόχρονα προσηλωμένη στην αποτροπή δημιουργίας κουρδικού κράτους. Σε αυτό το πλαίσιο, τα τουρκικά πανεπιστήμια έχουν αναδειχθεί ως ένα πολύτιμο εργαλείο ήπιας ισχύος προκειμένου να αυξηθεί η επιρροή της Τουρκίας στη μεταβατική κυβέρνηση και στις άλλες δομές εξουσίας της Δαμασκού.
Πρώτος πρόεδρος της μεταβατικής βουλής αναδείχθηκε προ δεκαημέρου ο νομικός Αμπντουλχαμίντ αλ Αουάκ, ο οποίος είχε διαφύγει στην Τουρκία το 2014 και δίδασκε από το 2016 στο δημόσιο πανεπιστήμιο της πόλης Μαρντίν (Mardin Artuklu University), μερικά χιλιόμετρα από τα σύνορα με τη Συρία. Ο αλ Αουάκ είχε υπηρετήσει στο δημόσιο επί καθεστώτος Άσαντ, αλλά στη συνέχεια συνεργάστηκε με τους αντικαθεστωτικούς ενώ ανέλαβε ηγετικό ρόλο στη συγγραφή της νέας συνταγματικής διακήρυξης.
Τα master των τζιχαντιστών
Ο υπουργός Εξωτερικών, Ασάντ αλ Σαϊμπάνι, ιδρυτικό μέλος της τζιχαντικής οργάνωσης Μέτωπο Αλ Νούσρα (παρακλάδι της Αλ Κάιντα) και δεξί χέρι του προέδρου Σαράα, πέρασε από το ιδιωτικό πανεπιστήμιο Sabahattin Zaim της Κωνσταντινούπολης, πήρε master στις Πολιτικές Επιστήμες και στις Διεθνείς Σχέσεις αλλά δεν ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στη Φιλοσοφία. Ένας άλλος πολέμαρχος, ο Αζάμ αλ Γκαρίμπ, που διορίστηκε από τον αλ Σαράα κυβερνήτης στο Χαλέπι, έχει στο βιογραφικό του ένα master στην ερμηνεία του Κορανίου από το δημόσιο Πανεπιστήμιο του Μπινγκιόλ της ανατολικής Τουρκίας. Βέβαια, οι τζιχαντιστές πολέμαρχοι δεν κυβερνούν τη Συρία χάρις στους τίτλους σπουδών που απέκτησαν στην Τουρκία με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.
Απόφοιτοι τουρκικών πανεπιστημίων σε θέσεις κλειδιά
Όμως οι πρόσφυγες από τη Συρία που σπούδασαν σε τουρκικά πανεπιστήμια ανέρχονται σε δεκάδες χιλιάδες. Αρκετοί από αυτούς επιστρέφουν στην πατρίδα τους και αναλαμβάνουν θέσεις-κλειδιά στο δημόσιο. «Αν πας στο υπουργείο Οικονομικών, στο υπουργείο Άμυνας, στο Εξωτερικών, στο Εσωτερικών, θα βρεις πολλούς απόφοιτους τουρκικών πανεπιστημίων» δήλωσε o Τούρκος αναλυτής Omer Ozkizilcik στον ειδησεογραφικό ιστότοπο The New Arab.
Το πανεπιστήμιο του Γκαζίαντεπ, που βρίσκεται κοντά στα σύνορα, έχει επεκταθεί εντός της Συρίας, δημιουργώντας τέσσερα παραρτήματα στις «ζώνες ασφαλείας» που έφτιαξε με διαδοχικές εισβολές ο τουρκικός στρατός. Στην επαρχία Ιντλίμπ και στο Χαλέπι τα παραρτήματα λειτουργούν παράλληλα με εκπαιδευτικά προγράμματα τουρκικών ΜΚΟ. «Η λειτουργία παρατημάτων του πανεπιστημίου του Γκαζιάντεπ μέσα στη βόρεια Συρία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της κυβερνητικής πολιτικής για την εκπαίδευση των νέων ελίτ της Συρίας», είπε ο Omer Ozkizilcik, ο οποίος είναι στέλεχος της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Atlantic Council. «Η μόρφωση και η εκπαίδευση της νέας ελίτ μιας χώρας είναι ένα εργαλείο που εγγυάται τη μακροχρόνια επιρροή», πρόσθεσε ο αναλυτής.
Οι σχεδιασμοί του Ερντογάν
Επισήμως, ο τουρκικός στρατός έχει αποσυρθεί από το μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Συρίας, εκτός από την επαρχία του Αφρίν όπου παραμένουν χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες. Σε αυτές τις περιοχές η τουρκική λίρα είναι το βασικό νόμισμα για τις συναλλαγές. Τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες διεκδικούν τη μερίδα του λέοντος στην ανοικοδόμηση της χώρας .
Πέρυσι τον Αύγουστο η Άγκυρα υπέγραψε με τη Δαμασκό συμφωνία αμυντικής συνεργασίας που προβλέπει κεντρικό ρόλο για την Τουρκία στην εκπαίδευση και στον εξοπλισμό του νέου συριακού στρατού. Η συμφωνία εξυπηρετεί τα νεοοθωμανικά σχέδια του Ερντογάν για την προβολή ισχύος στην ανατολική Μεσόγειο τη στιγμή που η Τουρκία επιδιώκει την οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Συρία και την υπογραφή ενός συμφώνου στα πρότυπα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Τις τουρκικές δραστηριότητες παρακολουθεί με αυξημένη προσοχή το Ισραήλ που έχει θέσει ως κόκκινη γραμμή την ανάπτυξη των Τούρκων στη νότια Συρία
Στις 13 Ιουλίου, μερικές ημέρες μετά από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η τουρκική φρεγάτα Istanbul κατέπλευσε στη Λαττάκεια. Ήταν η πρώτη επίσκεψη τουρκικού πολεμικού πλοίου σε συριακή ναυτική βάση από το 2011 που ξέσπασε ο εμφύλιος. Στη φρεγάτα επέβαινε ο αρχηγός του τουρκικού πολεμικού ναυτικού ναύαρχος Ερτζουμέντ Τατλίογλου. Είχε προηγηθεί, τον Μάιο, η συμμετοχή στρατιωτών από τη Συρία στη νατοϊκή πολυεθνική άσκηση EFES στη Σμύρνη.
Ακόμα και αν δεν υλοποιηθούν γρήγορα οι σχεδιασμοί της Άγκυρας, η εκπαίδευση της νέας συριακής ελίτ ίσως αποδειχθεί, μακροπρόθεσμα, το πιο ισχυρό ατού της Τουρκίας.
