Το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου 2023, ο Βασίλης Σαμαράς έφτασε στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λάρισας στις 21:20, σαράντα λεπτά νωρίτερα. Ήταν η πέμπτη φορά που θα έκανε υπηρεσία, μόνος του, νύχτα. Η εκπαίδευση του είχε ολοκληρωθεί μόλις πριν από έναν μήνα.
Στον σταθμό βρήκε τους δύο απογευματινούς σταθμάρχες, τον Κωνσταντίνο Παυλόπουλο και τον Παναγιώτη Χαμηλό. Αυτοί οι δύο κατηγορούνται σήμερα ότι αποχώρησαν πριν από τη λήξη της βάρδιας τους, ενώ η κυκλοφορία των τρένων γύρω από τη Λάρισα ήταν ακόμη αυξημένη.
Το ημερολόγιο κίνησης του σταθμού δείχνει ότι ο Χαμηλός έφυγε στις 22.15 και ο Παυλόπουλος πέντε λεπτά αργότερα, στις 22.20.
Ήταν μία δύσκολη μέρα από το πρωί. Αλυσιδωτά τεχνικά προβλήματα, όπως η πτώση καλωδίου ηλεκτροκίνησης στον γειτονικό Παλαιοφάρσαλο και η ακινητοποίηση μιας αμαξοστοιχίας στη γραμμή ανόδου λίγο μετά τη Λάρισα, είχαν προκαλέσει μονοδρομήσεις και μεγάλες καθυστερήσεις. Ο Σαμαράς δεν είχε την εμπειρία να διαχειριστεί μία τόσο απαιτητική βάρδια. Σύμφωνα με το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ – του εθνικού οργανισμού που διερευνά αεροπορικά και σιδηροδρομικά ατυχήματα, το οποίο όμως συντάχθηκε έναν χρόνο μετά το δυστύχημα – στη μιάμιση ώρα πριν από τη σύγκρουση καταγράφηκαν σχεδόν 100 επικοινωνίες μέσω VHF και σταθερών τηλεφώνων από και προς τον σταθμό της Λάρισας.
Μέσα στην πίεση, ο Σαμαράς άρχισε να κάνει λάθη. Ένα από αυτά, το τελευταίο ήταν θανατηφόρο.
Κατά την αναχώρηση της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC-62 στις 23.04, δεν ρύθμισε σε ευθεία γραμμή τα κλειδιά 118Β και 118Α. Αντί να στείλει το τρένο στη γραμμή ανόδου προς Θεσσαλονίκη, το εξέτρεψε στη γραμμή καθόδου με αποτέλεσμα να συγκρουστεί μετωπικά λίγα λεπτά αργότερα με την εμπορική αμαξοστοιχία 63503 που κατέβαινε από τη Θεσσαλονίκη.
Ο ένας δείχνει τον άλλον
Τα γεγονότα δεν αμφισβητούνται. Αλλά, σε μία δίκη, μπορεί να αλλάξει η ερμηνεία τους.
Την περασμένη εβδομάδα παρακολουθήσαμε να ξετυλίγεται ένα γαϊτανάκι ευθυνών. Ο συνήγορος του Βασίλη Σαμαρά απέδωσε ευθύνες σε εκείνον που τον τοποθέτησε στη νυχτερινή βάρδια και τους δύο σταθμάρχες που τον άφησαν μόνο του. Στη συνέχεια, ο συνήγορος του ανθρώπου που τον τοποθέτησε στη βάρδια έδειξε τους δύο σταθμάρχες: τον Κωνσταντίνο Παυλόπουλο και τον Παναγιώτη Χαμηλό.
Ο Παυλόπουλος και ο Χαμηλός έχουν τον ίδιο Λαρισαίο δικηγόρο. Δεν έχουν εμφανιστεί ακόμα στο εδώλιο, αλλά ο συνήγορος τους Νικόλαος Νάνος δεν έχει λείψει ούτε μία ώρα από την αρχή της δίκης. Φοράει κοστούμια σε διάφορες αποχρώσεις του γαλάζιου και κάθεται πάντα στην ίδια θέση, στα έξτρα έδρανα που έχουν τοποθετηθεί για τους δικηγόρους στη μέση της αίθουσας, αντικριστά από την έδρα – και όχι στα δεξιά που προτιμούν οι περισσότεροι δικηγόροι υπεράσπισης. Άλλωστε δεν θα έχει συμμάχους σε αυτή τη δίκη. Οι δικηγόροι των άλλων δύο σταθμαρχών είναι φυσικοί αντίπαλοι. Οι υπόλοιποι δεν έχουν κοινό συμφέρον μαζί του.
Ο Νάνος μιλάει ήρεμα και χαμηλόφωνα. Δεν προκαλεί τους συγγενείς. Κανείς στο ακροατήριο δεν αντέδρασε όταν τον άκουσαν να αμφισβητεί τη βασική παραδοχή του κατηγορητηρίου: ότι οι Παυλόπουλος και Χαμηλός αποχώρησαν πριν από τη λήξη του ωραρίου τους. «Αυτό δεν ισχύει», είπε. «Από τη στιγμή που έγινε η παράδοση – παραλαβή ήταν ελεύθεροι να φύγουν.»
Γύρισα και κοίταξα και προς τη μεριά των άλλων δικηγόρων. Ο Θεμιστοκλής Σοφός, συνήγορος του προϊσταμένου του ΟΣΕ Λάρισας, παρακολουθούσε, προσηλωμένος, από τα δεξιά έδρανα. Μετά μάζεψε τα χαρτιά του και έφυγε, φαντάζομαι για να επιστρέψει στην Αθήνα. Οι περισσότεροι Αθηναίοι δικηγόροι έρχονται πλέον μόνο τις ημέρες που δικονομικά έχουν τον λόγο και ο Σοφός είχε παραμείνει μόνο για να ακούσει το Νάνο.
Οι τέσσερις σταθμάρχες αποτελούν ένα ξεχωριστό υποσύνολο στο σύνολο των 36 κατηγορουμένων. Είναι οι μόνοι που μένουν ή εργάζονται στη Λάρισα και οι μόνοι που κατηγορούνται για όσα συνέβησαν επιχειρησιακά εκείνη τη νύχτα.
Βασίλης Σαμαράς: Το 1990 είχε προσληφθεί στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λάρισας ως φορτωτής, αλλά μετατάχθηκε υποχρεωτικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση όταν το τμήμα αποσκευών του ΟΣΕ καταργήθηκε. Τον Μάιο του 2022 υπέβαλε αίτηση για να επιστρέψει, με καλύτερες απολαβές και συνθήκες. Έγινε σταθμάρχης, αλλά, για τους συναδέλφους του παρέμενε ο «αχθοφόρος».
Δημήτρης Νικολάου: Περιγράφεται ως έμπειρο στέλεχος του ΟΣΕ με πολυετή θητεία ως σταθμάρχης και πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων στον ΟΣΕ Βόλου και της Ένωσης Σιδηροδρομικών Θεσσαλίας. Ήταν συνδικαλιστής του ΠΑΣΟΚ. Προφυλακίστηκε και αυτός, μαζί με τον Σαμαρά. Μετά το δυστύχημα βγήκε στη σύνταξη.
Κωνσταντίνος Παυλόπουλος: Προέρχεται από σιδηροδρομική οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν κλειδούχος στον ΟΣΕ και έχασε τη ζωή του σε σιδηροδρομικό ατύχημα το 1978 όταν εκείνος ήταν πέντε ετών. Σήμερα εξακολουθεί να εργάζεται στον σταθμό Λάρισας.
Παναγιώτης Χαμηλός: Προσλήφθηκε τον Ιούλιο του 2022 και πραγματοποίησε την ίδια πρακτική μαθητεία με τον Σαμαρά. Επειδή ήταν συμβασιούχος, ο ρόλος του ήταν βοηθητικός. Αντίθετα με τον Σαμαρά δεν θα αναλάμβανε ποτέ βάρδια μόνος του. Στον σταθμό τον έλεγαν «ο πιτσιρικάς».
Η ουσία μπαίνει από την πίσω πόρτα
Βρισκόμαστε ακόμα στο στάδιο των αυτοτελών ισχυρισμών. Δηλαδή στα νομικά επιχειρήματα με τα οποία η υπεράσπιση αντικρούει το κλητήριο θέσπισμα.
Η διαδικασία αυτή δεν αφορά στην ουσία της υπόθεσης· οι δικηγόροι δεν επιτρέπεται να αγορεύσουν υπέρ της αθωότητας του πελάτη τους. Φυσικά, στην πράξη, πολλοί κάνουν ακριβώς αυτό.
«Σας παρακαλώ», λέει πού και πού η Πρόεδρος για να τους επαναφέρει στην τάξη. Αλλά κάνει και λίγο τα στραβά μάτια. Γιατί πώς μπορείς, για παράδειγμα, να εξηγήσεις το νομικό επιχείρημα «του αιτιώδους συνδέσμου» – δηλαδή, στην περίπτωση των Τεμπών, αν μία συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψη συνέβαλε στην τραγωδία – χωρίς να μιλήσεις και για τα πραγματικά περιστατικά;
Έτσι, παρότι δεν είναι η ακόμα η ώρα των μαρτυριών, έχουμε αρχίσει να ακούμε για το δυστύχημα. Μία μητέρα, που δεν θα πω το όνομα της γιατί δεν συγκαταλέγεται σε εκείνες που επιθυμούν να μιλούν δημόσια, βγήκε ξαφνικά κλαίγοντας από την αίθουσα. Μετά από λίγο ξαναμπήκε και ξανακάθισε στη θέση της. Η προσπάθειά της να συγκρατηθεί και να συνεχίσει να παρακολουθεί τη συνεδρίαση με χτύπησε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο μέχρι τώρα. Τι θα γίνει σε λίγο καιρό; Πώς θα αντέξει αυτή η μητέρα όταν θα αρχίσουν να ακούγονται οι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες από εκείνη τη νύχτα; Όταν θα καταθέσουν οι διασώστες; Οι επιζώντες;
«Ακόμα και εάν ο κ. Παυλόπουλος και ο κ. Χαμηλός είχαν παραμείνει στον σταθμό μέχρι να λήξει και τυπικά η βάρδια τους, στις 23.00, δεν θα άλλαζε τίποτα αφού η κρίσιμη εντολή για την αναχώρηση της IC 62 δόθηκε στις 23.03,» υποστήριξε ο Νάνος. Με άλλα λόγια, υποστήριξε ότι δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος για να σταθεί η κατηγορία.
Μαθαίνω πολλά παρακολουθώντας αυτή τη δίκη στη Λάρισα και δεν είναι όλα νομικά. Κάποια θα ακουστούν αργότερα και στο ακροατήριο. Όπως ότι το βιβλίο παράδοσης – παραλαβής βρέθηκε με blanco όταν κατασχέθηκε από την Τροχαία στις 3 τα ξημερώματα.
Άλλα ίσως δεν ακουστούν και είναι δύσκολο να επιβεβαιωθούν. Ανήκουν στο ευρύτερο πλαίσιο του πώς λειτουργούσε το σύστημα μέσα από ανθρώπινες σχέσεις, κουμπαριές και κομματικές ταυτότητες.
Δεν μπορώ να ξέρω εάν είναι αλήθεια, αλλά λένε ότι όλη η Λάρισα πήγαινε δωρεάν με τρένο μέχρι τον Πλαταμώνα, όσο υπήρχε εκεί ο σταθμός και ότι οι παλιές πρακτικές συνεχίστηκαν και με τους Ιταλούς αγοραστές που δεν ήθελαν να τα χαλάσουν με τους συνδικαλιστές.
«Τα Τέμπη είναι ο καθρέφτης όλων των παθογενειών της Ελλάδας», μου έλεγε ένας πατέρας καθώς μπαίναμε μαζί στην αίθουσα ένα πρωί και πιάσαμε για λίγο την κουβέντα. Και μετά μου χαμογέλασε: «Για αυτό είμαι εδώ, κάθε μέρα, σε αυτή τη δίκη. Το δικό μου παιδί χάθηκε. Αλλά πρέπει να παλέψουμε να αλλάξουν τα πράγματα.»
-Θα αλλάξουν; τον ρώτησα.
-Δεν πρέπει να δεχτούμε ότι δεν μπορούμε να τα αλλάξουμε.
—————————————————————————————————————————————-
Για όσους θέλουν περισσότερες πληροφορίες:
Η εξέλιξη της δίκης
20η δικάσιμος – 13 Ιουλίου 2026
Η συνεδρίαση επικεντρώθηκε στους αυτοτελείς ισχυρισμούς κατηγορουμένων που εμπλέκονται και στη δικογραφία της σύμβασης 717. Κάποιοι συνήγοροι ζήτησαν την αναβολή της δίκης, επικαλούμενοι τον κίνδυνο παράλληλων ποινικών διαδικασιών, ενώ έθεσαν και ζήτημα δεδικασμένου για όσους είχαν απαλλαγεί από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
21η δικάσιμος – 15 Ιουλίου 2026
Συνήγοροι υπεράσπισης στελεχών της ΕΡΓΟΣΕ επανέφεραν το αίτημα αναβολής της δίκης, επικαλούμενοι το άρθρο 59 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Υποστήριξαν ότι το κλητήριο θέσπισμα της δίκης των Τεμπών ταυτίζεται ουσιαστικά με το κατηγορητήριο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τη σύμβαση 717 και προειδοποίησαν ότι, εάν προχωρήσουν και οι δύο υποθέσεις, θα διεξάγονται παράλληλες δίκες με κοινά πραγματικά περιστατικά, πραγματογνώμονες και μάρτυρες.
