Ο πόνος δεν έχει ακόμα μιλήσει στη δίκη. Αλλά είναι εκεί. Μέσα στο μυαλό όλων μας και πάνω στους γονείς των νεκρών παιδιών. Δεν νομίζω ότι θα βγάλουν ποτέ τα μαύρα.
Και καθώς πλησιάζουμε προς την ημέρα που θα αρχίσουμε να ακούμε μαρτυρίες από εκείνο το βράδυ, για τα διαμελισμένα πτώματα και τις παραμορφωμένες μάζες σιδήρου που αντίκρισαν οι πρώτοι άνθρωποι που έφτασαν στο σημείο της σύγκρουσης, για τη νεαρή γυναίκα που κατάφερε να σωθεί σπάζοντας τα τζάμια του βαγονιού πριν αυτό πιάσει φωτιά, για τους γονείς που παρέλαβαν τον γιο τους σε κλειστό φέρετρο με την εντολή να μην ανοιχτεί, το κλίμα γίνεται όλο και πιο βαρύ.
Αλλά αυτή την εβδομάδα ακούσαμε για πρώτη φορά την άλλη μεριά της αίθουσας. Ήρθε η ώρα των κατηγορούμενων.
Μετά τα αιτήματα και τις ενστάσεις της πλευράς της υποστήριξης της κατηγορίας με τα οποία ασχολήθηκε το δικαστήριο τους προηγούμενους τρεις μήνες, τον λόγο παίρνουν πλέον οι συνήγοροι υπεράσπισης που θα αναπτύξουν τη δική τους νομική επιχειρηματολογία.
Η διαδικασία μπαίνει σε μια νέα φάση και ο τόνος της δίκης αλλάζει.
Οι συνήγοροι της υπεράσπισης δεν επικαλούνται το συναίσθημα, όπως συχνά έχουμε δει να κάνουν οι δικηγόροι των συγγενών. Η γλώσσα τους είναι πολύ πιο νομική. Απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά προς την έδρα και όχι προς το ακροατήριο. Γνωρίζουν ότι δεν θα βρουν συμπάθεια στο κοινό.
Επίσης, προσπαθούν να μην προκαλούν. Ακόμα και όταν από κάτω δεν τους αφήνουν να μιλήσουν.
«Στέκομαι με απόλυτο σεβασμό απέναντί σας», τόνισε σε μία τέτοια στιγμή ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου Αριστομένης Τζαννετής, «αλλά ορισμένα πράγματα είναι δύσκολες νομικές έννοιες». Ο καθηγητής προσπαθούσε να αναπτύξει τις θέσεις του κατά της αναβάθμισης των κατηγοριών, που είχαν ζητήσει οι συγγενείς, και ο Νίκος Πλακιάς, πατέρας των διδύμων Χρυσής και Θωμαής και θείος της Αναστασίας Μαρίας, παρενέβαινε συνεχώς.
«Κύριε Πλακά, με την κατανόηση που δείχνω στον πόνο σας, παρακαλώ να μη με διακόπτετε, πρόσθεσε, χωρίς η φωνή του να προδίδει ίχνος εκνευρισμού. «Σας μιλάω με απόλυτη ειλικρίνεια και το γνωρίζετε.»
«Το γνωρίζω», απάντησε ο Πλακιάς. Και το επεισόδιο έληξε εκεί.
Λίγο αργότερα είδα τους δυο τους να συνομιλούν σε μία διακοπή της συνεδρίασης. Μιλούσαν για αρκετή ώρα. Από ό,τι έμαθα, γνωρίζονται από την επεισοδιακή δίκη για τα βίντεο που τινάχτηκε στον αέρα. Ένα αταίριαστο δίδυμο: ο πατέρας που αναζητά την αλήθεια και ο καθηγητής που υπηρετεί έναν διαφορετικό σκοπό. Να υπερασπιστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον εντολέα του, ένα από τα δεκατέσσερα στελέχη του ΟΣΕ που βρίσκονται στο εδώλιο.
Οι κατηγορούμενοι έχουν παραπεμφθεί για ανθρωποκτονία και σωματικές βλάβες από αμέλεια, αλλά δεν είναι αυτό το βαρύτερο αδίκημα.
Η βασικότερη κατηγορία που αντιμετωπίζουν είναι για επικίνδυνη παρέμβαση στη συγκοινωνία με ενδεχόμενο δόλο.
Το κλειδί εδώ είναι ο ενδεχόμενος δόλος: σημαίνει ότι κάποιος προβλέπει το αποτέλεσμα ως πιθανό – σε αυτή την περίπτωση να σκοτωθούν 57 άνθρωποι και να τραυματιστούν δεκάδες – και αποδέχεται ότι μπορεί να συμβεί.
Πάνω σε αυτό θα περιστραφεί η δίκη των Τεμπών από εδώ και πέρα.
Εάν οι κατηγορούμενοι ενήργησαν με δόλο ή από αμέλεια.
Η διαφορά έχει τεράστια σημασία. Στην πρώτη περίπτωση μπορεί να σημαίνει και ισόβια κάθειρξη.
Τρεις ημέρες σταθμάρχης
Είμαστε στην ώρα των αυτοτελών ισχυρισμών. Οι δικηγόροι των 36 κατηγορούμενων ανεβαίνουν με τη σειρά, ένας ένας, στο μικρόφωνο και αναπτύσσουν τα νομικά τους επιχειρήματα για απαλλαγή ή για ελαφρύτερη κατηγορία.
Είναι η πρώτη φορά που ακούμε την υπερασπιστική τους τακτική και κάτι έχει αλλάξει μέσα στον χώρο. Ακόμα και η Πρόεδρος, την οποία έχω θαυμάσει όλες αυτές τις εβδομάδες για το πόσο ανέκφραστη καταφέρνει να παραμένει επί ώρες, έσκυψε και σημείωσε γρήγορα στα χαρτιά της μόλις ξεκίνησε να μιλάει ο συνήγορος του νούμερο «1» κατηγορούμενου: του σταθμάρχη της Λάρισας Βασίλη Σαμαρά που έστειλε την επιβατική αμαξοστοιχία σε λάθος πορεία.
«Είχε ο Βασίλης Σαμαράς δόλο;» αναρωτήθηκε ο δικηγόρος Στέφανος Παντζαρτζίδης για να δώσει αμέσως την απάντηση: «Αυτό δεν προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά.»
Ο Σαμαράς δεν ήταν στο εδώλιο. Δεν τον έχουμε δει ποτέ στο δικαστήριο. Δεν βγαίνει από το σπίτι του.
Αλλά ο Παντζαρτζίδης που, εξ΄αιτίας του ύψους του αναγκαζόταν να σκύβει προς το μικρόφωνο όλη την ώρα, αλλιώς η φωνή του χανόταν, μας τον περιέγραψε ως έναν άνθρωπο που αδυνατούσε να συλλάβει αυτό που έγινε. «Ήταν μόλις τρεις μέρες σταθμάρχης, τον τοποθέτησαν σε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς σε νυχτερινή βάρδια και τον άφησαν μόνο του, χωρίς να γνωρίζει το πλέγμα των ελλείψεων», μας είπε και μας ζήτησε να διαχωρίσουμε την ατομική ευθύνη από τη συστημική αποτυχία.
Στη συνέχεια απαρίθμησε όλα όσα έλειπαν τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023 και ήταν καθοριστικά για την πρόκληση του δυστυχήματος: τηλεδιοίκηση, φωτεινή σηματοδότηση, ραδιοεπικοινωνία, σύστημα αυτόματης ακινητοποίησης των τρένων. Τίποτα δεν λειτουργούσε που να μπορούσε να διορθώσει το ανθρώπινο λάθος.
Όλα αυτά έχουν, βέβαια, ακουστεί μέσα στην αίθουσα δεκάδες φορές. Όλοι όσοι παρακολουθούμε αυτή τη δίκη τα γνωρίζουμε.
Και νομίζω ότι όλοι σκεφτόμαστε το ίδιο όταν ο δικηγόρος του Σαμαρά ολοκλήρωσε την αγόρευση του: Ο ίδιος είχε συνείδηση των ορίων του;
Η ευθύνη ανεβαίνει ψηλότερα
Ο προϊστάμενος του τμήματος επιθεώρησης Λάρισας Δημήτρης Νικολάου ήταν παρών στο δικαστήριο αυτή την εβδομάδα. Ευθυτενής, γκριζομάλλης, έδειχνε να παρακολουθεί τη διαδικασία με ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι στο εδώλιο κοιτούν κάτω ή μπροστά. Εκείνος έστριβε το κεφάλι του προς τους ομιλητές, όπως θα έκανε σε κάποια κοινωνική περίσταση.
Κατηγορείται ότι όρισε για τη νυχτερινή βάρδια ως μοναδικό σταθμάρχη τον Βασίλη Σαμαρά, που δεν είχε εμπειρία. Αλλά, εάν ο Σαμαράς λέει «δεν ήξερα», ο Νικολάου λέει «τα ήξερα όλα και είχα προειδοποιήσει».
Ο συνήγορος του, Θεμιστοκλής Σοφός, ανέβηκε στο βήμα κρατώντας έναν ογκώδη φάκελο – όλοι υποθέσαμε ότι έκρυβε στοιχεία – και άρχισε να διαβάζει με μονότονο ύφος: «Ο κ. Νικολάου όχι μόνο δεν αποδέχθηκε τη διατάραξη των συγκοινωνιών, αλλά την πολέμησε». Και συνέχισε: «Αυτό αποδεικνύεται με πληθώρα επιστολών και εγγράφων προς τον κ. Κώστα Καραμανλή.»
Ο Σοφός έθεσε αμέσως ένα βασικό ερώτημα: «Δεν παραβιάζεται η αρχή της δίκαιης δίκης όταν υπάρχει χωρισμός της δικογραφίας;»
Ήταν η πρώτη φορά που ακουγόταν αυτό στην αίθουσα. Η συζήτηση είχε αλλάξει επίπεδο. Από την αρχή της δίκης, τον περασμένο Μάρτιο, ο ελέφαντας ήταν στο δωμάτιο. Αλλά κανείς δεν τον είχε δείξει ακόμη με το δάχτυλο. Οι αναφορές στον πρώην υπουργό Μεταφορών ή στη Σύμβαση 717 παρέμεναν πολιτικές. Σχεδόν θεωρητικές.
Τώρα ο συνήγορος ενός από τους κατηγορούμενους ζητούσε στην ουσία να συσχετιστούν οι υποθέσεις.
Ο Σοφός υποστήριξε ότι η μη υλοποίηση της σύμβασης 717 (αφορά το έργο για την αναβάθμιση του συστήματος σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης) είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το δυστύχημα και παρέδωσε στην έδρα έγγραφα που, όπως είπε, προκύπτουν πράξεις και παραλείψεις του πρώην υπουργού Κώστα Καραμανλή, η υπόθεση για τον οποίο εκκρεμεί.
«Τα έγγραφα αυτά συνοδεύουν την άρνηση της κατηγορίας», συνέχισε να αγορεύει καθώς προχωρούσε προς την έδρα για να παραδώσει τον ογκώδη φάκελο στα χέρια της Προέδρου. «Ο εντολέας μου θα είναι παρών για να αποδείξει την αθωότητα του και φυσικά την ενοχή όσων κρίνει ότι ευθύνονται», κατέληξε και εκείνη την ώρα δεν ήταν ακριβώς σαφές ποιον εννοούσε.
Τον Κώστα Καραμανλή; Όσους επέλεξαν τον Σαμαρά; Τους άλλους δύο σταθμάρχες που είχαν βάρδια νωρίτερα εκείνη την ημέρα;
Την επόμενη εβδομάδα θα ακούσουμε και άλλες εκδοχές. Ο «πόλεμος» των κατηγορουμένων μόλις άρχισε.
Πριν αρχίσουν οι μαρτυρίες
Τελευταίοι και εκτός σειράς θα τοποθετηθούν οι τρεις νέοι συνήγοροι του κατηγορούμενου «23» που δήλωσε στην προηγούμενη συνεδρίαση αδυναμία να πληρώνει τον δικηγόρο του.
Όχι ένας, ούτε δύο, αλλά τρεις Λαρισαίοι δικηγόροι αποδέχθηκαν αμέσως τον διορισμό τους και έτσι δεν θα σταματήσει η δίκη, παρότι το πράγμα κρεμόταν για λίγο στην κόψη του ξυραφιού. Αλλά φαίνεται ότι η Πρόεδρος είναι αποφασισμένη να προχωρήσει χωρίς άλλες μεγάλες καθυστερήσεις και διέκοψε μόνο για μία μέρα, ώστε οι νέοι συνήγοροι να παραλάβουν την τεράστια δικογραφία σε έναν σκληρό δίσκο που θέλει οκτώ ώρες να φορτώσει.
Στις 9.30 την επομένη το πρωί οι καινούριοι – δύο άντρες και μία γυναίκα – κάθονταν ήδη στην πρώτη θέση στα έδρανα της υπεράσπισης όταν οι δημοσιογράφοι μπήκαμε στην αίθουσα. Σαν τα πρωτάκια στο σχολείο.
Είναι δύσκολο βέβαια να προλάβουν να τα μελετήσουν όλα και για αυτό επιφυλάχθηκαν να ζητήσουν χρόνο στο μέλλον. Αν αυτό συμβεί, θα καθυστερήσουμε και άλλο να μπούμε στην ουσία της υπόθεσης.
Μέχρι την ομιλία του πρωθυπουργού στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου, κανείς δεν θα έχει προλάβει να μιλήσει για ό,τι συνέβη στα Τέμπη. Ο πόνος θα περιμένει να ακουστεί.
Explainer
Σύμφωνα με το παραπεμπτικό έγγραφο, οι 33 από τους 36 κατηγορούμενους (ανάμεσα τους και οι σταθμάρχες της Λάρισας) βαρύνονται με δύο βασικές κατηγορίες:
- Ανθρωποκτονία από αμέλεια (άρθρο 302 ΠΚ): Ειδικότερα, περιγράφεται ως ενσυνείδητη αμέλεια, καθώς αναφέρεται ότι οι κατηγορούμενοι «προέβλεψαν ως δυνατό το αξιόποινο αποτέλεσμα του θανάτου… πίστεψαν όμως ότι αυτό δεν θα επερχόταν».
- Επικίνδυνη Παρέμβαση στη Συγκοινωνία (άρθρο 291 ΠΚ): Αυτή είναι η πράξη που αποδίδεται με ενδεχόμενο δόλο. Στην περίπτωση αυτή, το έγγραφο αναφέρει ότι οι κατηγορούμενοι προέβλεψαν την πιθανότητα διατάραξης της ασφάλειας των συγκοινωνιών και την αποδέχθηκαν προκειμένου να αποφύγουν τον κόπο ή τον χρόνο που απαιτούσαν οι σωστές διαδικασίες, και αποδέχθηκαν το ενδεχόμενο να σκοτωθούν άνθρωποι.
Επομένως, ενώ για την πρόκληση του δυστυχήματος (την παρέμβαση στην ασφάλεια) καταλογίζεται δόλος, για το αποτέλεσμα του θανάτου των 57 ανθρώπων η κατηγορία παραμένει στο επίπεδο της αμέλειας.
Οι συνήγοροι υποστήριξης της κατηγορίας είχαν ζητήσει την αναβάθμιση της κατηγορίας της ανθρωποκτονίας από αμέλεια σε ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο αλλά το δικαστήριο δεν το δέχθηκε.
Η εξέλιξη της δίκης
- 17η δικάσιμος – 6 Ιουλίου 2026
Το δικαστήριο διόρισε αυτεπαγγέλτως τρεις νέους συνηγόρους υπεράσπισης για τον κατηγορούμενο που δήλωσε οικονομική αδυναμία να συνεχίσει να αμείβει τον προηγούμενο δικηγόρο του. Οι νέοι συνήγοροι αποδέχθηκαν τον διορισμό τους και η συνεδρίαση διακόπηκε για μία ημέρα ώστε να λάβουν γνώση της δικογραφίας.
- 18η δικάσιμος – 7 Ιουλίου 2026
Το δικαστήριο απέρριψε, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, τα αιτήματα για αναβάθμιση του κατηγορητηρίου, κρίνοντας ότι δεν συντρέχει λόγος μεταβολής των κατηγοριών πριν από την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας.
Τα κυριότερα αιτήματα που είχαν υποβληθεί από την πλευρά της υποστήριξης της κατηγορίας αφορούσαν τη μεταβολή της κατηγορίας της ανθρωποκτονίας από αμέλεια σε ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο, της απόδοσης της κακουργηματικής πράξης της διατάραξης της ασφάλειας των συγκοινωνιών και στα δύο στελέχη της Hellenic Train που κατηγορούνται μόνο για πλημμελήματα και στην άσκηση διώξεων για τα αδικήματα της έκρηξης και της έκθεσης.
Παράλληλα, επιφυλάχθηκε να αποφασίσει σε μεταγενέστερο στάδιο για τα αιτήματα κλήτευσης πρόσθετων μαρτύρων και προσκόμισης νέων εγγράφων. Με την απόφασή του ακολούθησε την εισαγγελική πρόταση της 30ης Ιουνίου 2026.
- 19η δικάσιμος – 8 Ιουλίου 2026
Η δίκη συνεχίστηκε με τις τοποθετήσεις των συνηγόρων υπεράσπισης επί του κατηγορητηρίου. Για πρώτη φορά τέθηκε από τον συνήγορο υπεράσπισης Θεμιστοκλή Σοφό το ζήτημα παράλληλων δικαστικών διαδικασιών για την ίδια υπόθεση. Ο Σοφός υπέβαλε αίτημα στο δικαστήριο για προδικαστική ερώτηση στο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το αν είναι συμβατός με το Ενωσιακό Δίκαιο ο διαχωρισμός της δικογραφίας, εννοώντας τη δικογραφία για τη Σύμβαση 717 που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Οι συνήγοροι των σταθμαρχών απέδωσαν ιδιαίτερη σημασία στις διαχρονικές ελλείψεις του σιδηροδρόμου, ενώ όλοι όσοι έλαβαν τον λόγο για να διατυπώσουν αυτοτελείς ισχυρισμούς αρνήθηκαν τις κατηγορίες σε βάρος των εντολέων τους, υποστηρίζοντας ότι δεν στοιχειοθετείται ενδεχόμενος δόλος.
