Το Κρεμλίνο φέρεται να οργάνωσε και να εκτέλεσε συντονισμένη εκστρατεία κατασκοπείας με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), τα οποία εκτοξεύονταν από πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», με στόχο πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία, σύμφωνα με ανάλυση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS).
Η έκθεση, σύμφωνα με την εφημερίδα Guardian, εξέτασε 144 περιστατικά σε περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες από τα τέλη του 2024 και για διάστημα 18 μηνών και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες έδρασαν με «ουσιαστική ατιμωρησία», πιάνοντας απροετοίμαστες τις ευρωπαϊκές Αρχές.
Τα drones εντοπίζονταν για καιρό και επανειλημμένα να πετούν πάνω από στρατιωτικές αεροπορικές βάσεις και αεροδρόμια, χωρίς ωστόσο κανένα να καταρριφθεί ή να κατασχεθεί από τις ένοπλες δυνάμεις των δυτικών χωρών. Σύμφωνα με το IISS, το γεγονός αυτό ανέδειξε ένα σοβαρό στρατηγικό κενό στην αεράμυνα του ΝΑΤΟ απέναντι σε μικρά, χαμηλής πτήσης μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Μεταξύ των στόχων ήταν η βρετανική αεροπορική βάση RAF Lakenheath στο Σάφολκ, η οποία ετοιμαζόταν να φιλοξενήσει αμερικανικά πυρηνικά όπλα, καθώς και η γαλλική ναυτική βάση πυρηνικών υποβρυχίων στο Île Longue της Βρετάνης. Τα drones, τα οποία δεν έφεραν οπλισμό, εκτιμάται ότι εκτοξεύονταν από πλοία που βρίσκονταν στη θάλασσα.
Παρότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέφυγαν να κατονομάσουν επισήμως τη Ρωσία ως υπεύθυνη, ο ανώτερος ερευνητής του IISS, Τσάρλι Έντουαρντς, δήλωσε ότι όλες οι κυβερνήσεις με τις οποίες συνομίλησαν οι συντάκτες της έκθεσης υποδέχθηκαν θετικά τη δημοσιοποίησή της.
Τα πιο «χτυπητά» περιστατικά
Τον Νοέμβριο του 2024, drones αγνώστου προέλευσης πραγματοποίησαν χαμηλές πτήσεις πάνω από τις βρετανικές αεροπορικές βάσεις RAF Lakenheath, RAF Fairford στο Γκλόστερσαϊρ και από τουλάχιστον ακόμη δύο βάσεις της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας στην Αγγλία. Στη βάση Lakenheath αναπτύχθηκαν αμερικανικά πυρηνικά όπλα τον Ιούλιο του 2025.
Σύμφωνα με την έκθεση, τα drones ενδέχεται να ελέγχονταν από το δεξαμενόπλοιο Seasons 1, το οποίο βρισκόταν στη Βόρεια Θάλασσα κοντά στο Έσσεξ, ή από το φορτηγό πλοίο Hav Dolphin, που εκείνη την περίοδο κατευθυνόταν προς το λιμάνι του Χαλ. Το ίδιο πλοίο θεωρείται ύποπτο και για αντίστοιχες πτήσεις drones πάνω από γερμανική βάση υποβρυχίων λίγους μήνες αργότερα.
Σε μία περίπτωση, ελικόπτερο της βρετανικής αστυνομίας επιχείρησε να παρακολουθήσει drones που εισήλθαν στον βρετανικό εναέριο χώρο, αλλά αναγκάστηκε να αποχωρήσει για λόγους ασφαλείας. Η χρήση αντι-drone λέιζερ εξετάστηκε, ωστόσο τελικά δεν εγκρίθηκε.
Τον Δεκέμβριο του 2025, πέντε drones εντοπίστηκαν πάνω από τη γαλλική βάση Île Longue, όπου εδρεύει το θαλάσσιο πυρηνικό οπλοστάσιο της Γαλλίας. Εκείνη την περίοδο τρία πλοία του ρωσικού «σκιώδους στόλου» βρίσκονταν σε απόσταση 100 έως 200 χιλιομέτρων από τις γαλλικές ακτές, ενώ το Hav Dolphin έπλεε κοντά στη νήσο Γουάιτ.
Ανάλογες παραβιάσεις του εναέριου χώρου καταγράφηκαν τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2025 πάνω από τις αεροπορικές βάσεις Kleine-Brogel στο Βέλγιο και Volkel στην Ολλανδία, όπου φυλάσσονται αμερικανικά πυρηνικά όπλα.
Πλοία χωρίς σήμα εντοπισμού
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα drones εκτοξεύονταν από πλοία που κινούνταν με απενεργοποιημένους τους πομποδέκτες εντοπισμού (AIS), ενώ άλλα πλοία λειτουργούσαν ως σταθμοί αναμετάδοσης σήματος ή περισυλλογής των drones, αξιοποιώντας τεχνικές που αναπτύχθηκαν κατά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
«Η εκτίμησή μας είναι ότι είναι εξαιρετικά πιθανό το Κρεμλίνο να οργάνωσε μια συντονισμένη εκστρατεία μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε περισσότερες από δώδεκα χώρες του ΝΑΤΟ και την Ιρλανδία», δήλωσε ο Έντουαρντς.
Κατά τον ίδιο, η επιχείρηση συνιστά «σειρά τακτικών επιτυχιών για το Κρεμλίνο» αλλά και «στρατηγική αποτυχία των συμμαχικών αμυνών», οι οποίες είχαν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση συμβατικών στρατιωτικών απειλών και όχι φθηνών, μικρών και χαμηλής πτήσης drones.
Οι πιθανές επιδιώξεις της Μόσχας περιλάμβαναν την επιτήρηση πυρηνικών εγκαταστάσεων, τη συλλογή πληροφοριών, τη χαρτογράφηση στρατιωτικών εφοδιαστικών αλυσίδων, αλλά και την άσκηση οικονομικής και ψυχολογικής πίεσης στις ευρωπαϊκές χώρες.
Κορύφωση το 2025
Οι καταγεγραμμένες εμφανίσεις drones κορυφώθηκαν το 2025, με περισσότερα από 30 περιστατικά τον Σεπτέμβριο και ακόμη περισσότερα τον Νοέμβριο, κυρίως στη Γερμανία. Σύμφωνα με την έκθεση, τα περιστατικά μειώθηκαν μετά την έναρξη κατασχέσεων πλοίων του «σκιώδους στόλου» από τις ναυτικές δυνάμεις των ευρωπαϊκών χωρών το 2026.
Μεταξύ των σημαντικότερων περιστατικών περιλαμβάνονται και οι πτήσεις drones τον Σεπτέμβριο του 2025 πάνω από τη Δανία, οι οποίες οδήγησαν στο προσωρινό κλείσιμο του αεροδρομίου της Κοπεγχάγης. Εκείνη την περίοδο τέσσερα δεξαμενόπλοια του «σκιώδους στόλου» βρίσκονταν στην περιοχή, μεταξύ αυτών και το Boracay, το οποίο καταλήφθηκε από Γάλλους κομάντος τέσσερις ημέρες αργότερα.
Αν και το πλοίο αφέθηκε ελεύθερο λίγες ημέρες μετά, η επιβίβαση αποκάλυψε ότι κυβερνήτης ήταν Κινέζος υπήκοος, ενώ στο πλήρωμα συμμετείχαν δύο Ρώσοι που εργάζονταν για τη Moran Security Group, ρωσική ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η παρουσία ιδιωτών στρατιωτικών εργολάβων επιβεβαιώνει πως ο «σκιώδης στόλος» χρησιμοποιείται πλέον επιχειρησιακά για στρατιωτικές αποστολές και όχι μόνο για την παράκαμψη των κυρώσεων, εκτιμώντας ότι πίσω από την εκστρατεία βρισκόταν πιθανότατα η GRU, η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ρωσίας.
Τέλος, οι ερευνητές αναφέρουν ότι τέσσερα drones εντοπίστηκαν να πετούν πάνω από ιρλανδικό πολεμικό πλοίο τον Δεκέμβριο του 2025, μία ημέρα μετά την επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στην Ιρλανδία.
Αν και δεν έχει ταυτοποιηθεί ο τύπος των drones που χρησιμοποιήθηκαν, μεταξύ των πιθανών μοντέλων περιλαμβάνεται το ρωσικό Orlan-10, ένα αναγνωριστικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος με επιχειρησιακή εμβέλεια περίπου 480 χιλιομέτρων και αυτονομία πτήσης έως 12 ώρες, χαρακτηριστικά που του επιτρέπουν να εκτοξεύεται από μεγάλη απόσταση από τον στόχο.
