Ανταπόκριση Λονδίνο
Ο Άντι Μπέρναμ επέλεξε το People’s History Museum στο Μάντσεστερ για να εκφωνήσει την πρώτη μεγάλη προγραμματική ομιλία του, διάρκειας 36 λεπτών, ως υποψήφιος ηγέτης των Εργατικών και ουσιαστικά ως ο άνθρωπος που θεωρείται το φαβορί για να διαδεχθεί τον Κιρ Στάρμερ στην πρωθυπουργία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις ο Αντι Μπέρναμ είναι ο πιο δημοφιλής πολιτικός αυτή τη στιγμή στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ένας άνθρωπος που πριν τρεις εβδομάδες ήταν δήμαρχος Μάντσεστερ, την προηγούμενη Δευτέρα ορκίστηκε ως βουλευτής Μέικερφιλντ και σε τρεις εβδομάδες θα μπορούσε να είναι ο έβδομος πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας των τελευταίων δέκα ετών.
Η επιλογή της πόλης και του χώρου δεν ήταν τυχαία.
Το μουσείο είναι αφιερωμένο στην ιστορία των λαϊκών αγώνων και της δημοκρατίας στη Βρετανία και αποτέλεσε το ιδανικό σκηνικό για να παρουσιάσει το πολιτικό του αφήγημα: μια ριζική ανακατανομή εξουσιών από το Γουάιτχολ προς τις περιφέρειες.
Η ομιλία, που ξεκίνησε λίγα λεπτά μετά τις 11.30 το πρωί, την οποία στενοί του συνεργάτες χαρακτηρίζουν ως το «θεμελιώδες κείμενο» της μελλοντικής κυβέρνησής του, δεν περιορίστηκε σε εξαγγελίες. Είχε και αυτοκριτική.
«Η δική μου γενιά πολιτικών, συμπεριλαμβανομένου και εμένα, πρέπει να αναλάβει την ευθύνη. Δεν ήμασταν αρκετά καλοί. Όμως αντί να είμαστε ειλικρινείς γι’ αυτό, τα κόμματα συνέχισαν την ίδια πολιτική: κατηγορίες, αντιπαραθέσεις και παιχνίδια εντυπώσεων.
«Χρειαζόμαστε νέα αποφασιστικότητα για να αυξήσουμε το βιοτικό επίπεδο κάθε ανθρώπου σε αυτή τη χώρα. «Και πρέπει να δεχτούμε ότι για να διορθώσουμε την οικονομία και τη χώρα, πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που ασκείται η πολιτική» είπε.
Αποτέλεσε μια προσπάθεια να επαναπροσδιορίσει το μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας, υποστηρίζοντας ότι η Βρετανία δεν χρειάζεται μόνο αλλαγή κυβέρνησης αλλά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο κυβερνάται.
Ο Αντι Μπέρναμ είπε: «Η Βρετανία δεν θα πετύχει την ανάπτυξη που χρειάζεται αν κάθε περιοχή δεν έχει τη δυνατότητα να συμβάλει. Γι’ αυτό πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να επιβληθεί από πάνω προς τα κάτω. Πρέπει να δημιουργηθεί από κάτω προς τα πάνω». Αυτό είναι που ονόμασε «Μαντσεστερισμό».Το «No 10 North» και η αποκέντρωση ως κεντρική πολιτική
Η σημαντικότερη ανακοίνωση αφορά τη δημιουργία ενός νέου «No 10 North», ενός κυβερνητικού κέντρου στο Μάντσεστερ που θα λειτουργεί παράλληλα με τη Ντάουνινγκ Στριτ και θα συντονίζει την αναπτυξιακή πολιτική σε όλες τις περιφέρειες του Ηνωμένου Βασιλείου.
Εξήγησε: «Το Number 10 North δεν θα υπάρχει για να συγκεντρώνει δύναμη στο Μάντσεστερ. «Θα υπάρχει για να κάνει τη δύναμη να ρέει προς τα έξω. «Προς τα Μίντλαντς, τη νοτιοδυτική Αγγλία, την ανατολική Αγγλία, το Λονδίνο, τη βορειοανατολική Αγγλία, το Γιόρκσαϊρ, το Χάμπερ και εδώ, στη βορειοδυτική Αγγλία. «Θα βοηθήσει επίσης τη Σκωτία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία να αποκτήσουν περισσότερη δύναμη μέσω βαθύτερης αποκέντρωσης.»
Ο Μπέρναμ δεσμεύθηκε ότι θα περνά σημαντικό μέρος του χρόνου του εκεί, στέλνοντας το μήνυμα πως η πολιτική εξουσία δεν θα βρίσκεται αποκλειστικά στο Λονδίνο.
Παράλληλα, εξήγγειλε τη μεγαλύτερη μεταφορά αρμοδιοτήτων από το Γουάιτχολ προς τις τοπικές αρχές στη σύγχρονη βρετανική ιστορία. Δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια αναμένεται να αποκτήσουν αυξημένες εξουσίες σε τομείς όπως:
- η κοινωνική κατοικία,
- η επαγγελματική εκπαίδευση μετά τα 16,
- η τοπική ανάπτυξη,
- οι μεταφορές,
- η στήριξη των ανέργων,
- και η πολιτική απασχόλησης των νέων.
Για τον ίδιο, η αποκέντρωση δεν αποτελεί διοικητική μεταρρύθμιση αλλά βασικό εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης.
Άνθρωποι της ομάδας Μπέρναμ είπαν στο ΒΗΜΑ: «Γνωρίζουμε ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου αντιμετωπίζει πρόβλημα ανάπτυξης. Αυτή τη στιγμή, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στο Λονδίνο, όμως το Λονδίνο δεν μπορεί να προσφέρει από μόνο του όλη την ανάπτυξη που χρειάζεται η χώρα.
Αυτό που ακούσαμε σήμερα είναι μια πρόταση που βασίζεται σε όσα έχουν ήδη αποδώσει στο Μάντσεστερ: τη ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία, την αύξηση της παραγωγικότητας και μια πραγματικά συνεργατική, «από τα κάτω προς τα πάνω» προσέγγιση στη χάραξη πολιτικής.»
Η πρόκληση είναι αυτό που περιέγραψε, αυτό το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί σε εθνικό επίπεδο, μεταφέροντας τη λήψη αποφάσεων πιο κοντά στις τοπικές κοινωνίες, εκεί όπου μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα των ανθρώπων – στη στέγαση, την εκπαίδευση, τις μεταφορές και τις υπηρεσίες που χρειάζονται για να προοδεύσουν.
Το μεγάλο στοίχημα της «χαμένης γενιάς»
Ένα από τα βασικά σημεία της ομιλίας αφορά τους σχεδόν ένα εκατομμύριο νέους που βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης.
Ο Μπέρναμ υποστηρίζει ότι το σημερινό σύστημα είναι κατακερματισμένο. Σχολεία, κολέγια, υπηρεσίες απασχόλησης, δήμοι και υπηρεσίες υγείας λειτουργούν χωρίς συντονισμό, με αποτέλεσμα κανείς να μην αναλαμβάνει πραγματική ευθύνη για την επανένταξη των νέων στην αγορά εργασίας.
Η πρότασή του προβλέπει ότι οι περιφερειακοί δήμαρχοι θα αποκτήσουν την ευθύνη αλλά και τους απαραίτητους πόρους ώστε να σχεδιάζουν τοπικά προγράμματα απασχόλησης, προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε περιοχής.
Πρόκειται για μια προσέγγιση που βασίζεται περισσότερο στην πρόληψη παρά στις περικοπές κοινωνικών δαπανών.
Ανώτατα στελέχη κόμματος των Εργατικών είπαν στο ΒΗΜΑ ότι «αυτή η κατεύθυνση – από τα σχολεία, τα κολέγια και τα πανεπιστήμια έως τις τοπικές αγορές εργασίας και τους εργοδότες – έχει τη δυνατότητα να αποδειχθεί ιδιαίτερα παραγωγική. Ωστόσο, πρέπει επίσης να διασφαλίσουμε ότι δεν θα οδηγήσει σε μεγάλες ανισότητες και ότι ορισμένες περιοχές δεν θα μείνουν πίσω. Επομένως, υπάρχουν σημαντικές προοπτικές, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ως προς το τι μπορεί να προκύψει».
Η οικονομική στρατηγική: συνέχεια στη δημοσιονομική πειθαρχία
Παρά τις μεγάλες εξαγγελίες, ο Μπέρναμ δεν έστειλε μήνυμα δημοσιονομικής χαλάρωσης. Αντίθετα, ξεκαθαρίζει ότι θα διατηρήσει τους δημοσιονομικούς κανόνες που είχε θεσπίσει η Ρέιτσελ Ριβς.
Αυτό σημαίνει ότι οι καθημερινές δημόσιες δαπάνες θα συνεχίσουν να καλύπτονται από φορολογικά έσοδα και όχι από νέο δανεισμό, ενώ το δημόσιο χρέος θα πρέπει να συνεχίσει να μειώνεται ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Με άλλα λόγια, ο Μπέρναμ δεν επιχειρεί μια επιστροφή στις πολιτικές μεγάλων δημοσίων δαπανών της προηγούμενης δεκαετίας των Εργατικών.
Αντίθετα, επιδιώκει να αξιοποιήσει καλύτερα τους υπάρχοντες πόρους μέσω αποκέντρωσης και μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας.
Λίγα λεπτά πριν την ομιλία του, η Κέμι Μπειντενοκ αρχηγός των Συντηρητικών είχε προειδοποιήσει ότι η Βρετανία οδεύει «προς ένα καλοκαίρι χάους και μια σκληρή οικονομική πραγματικότητα μπροστά, με τις δημόσιες δαπάνες να ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο”»
Περισσότερη εξουσία στις περιφέρειες
Η ομιλία αντικατοπτρίζει τη δική του πολιτική διαδρομή. Ως δήμαρχος του Greater Manchester απέκτησε τη φήμη πολιτικού που διεκδίκησε μεγαλύτερη αυτονομία από το Λονδίνο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Τώρα επιχειρεί να μεταφέρει αυτό το μοντέλο σε ολόκληρη τη χώρα. Η φιλοσοφία του συνοψίζεται στη φράση «good growth in every postcode» – ανάπτυξη για κάθε ταχυδρομικό κώδικα.
Αυτό σημαίνει ότι οι τοπικές κοινωνίες θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν οι ίδιες για επενδύσεις, μεταφορές, εκπαίδευση και ανάπτυξη, αντί να περιμένουν αποφάσεις από το κεντρικό κράτος.
Ο Αντι Μπέρναμ είπε: «Με αυτή την προσέγγιση στη στέγαση, με περισσότερες δημοτικές κατοικίες σε όλη τη χώρα, θα κάνουμε μια αποφασιστική στροφή προς ένα κράτος που προλαμβάνει τα προβλήματα αντί απλώς να τα αντιμετωπίζει όταν έχουν ήδη συμβεί. «Θα υιοθετήσουμε μια εθνική στρατηγική «πρώτα η κατοικία», όπως έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στη Φινλανδία. «Γιατί αν δεν δώσεις στους ανθρώπους ένα καλό σπίτι, τι πιθανότητες έχουν να έχουν μια καλή ζωή;».
Τι μπορεί να σημαίνει αυτή η στρατηγική για τις πολιτικές που θα ακολουθήσουν
Η σημερινή ομιλία δίνει αρκετές ενδείξεις για το μοντέλο διακυβέρνησης που πιθανόν θα εφαρμόσει ο Μπέρναμ εάν αναλάβει την πρωθυπουργία.
Πρώτον, φαίνεται ότι η αποκέντρωση θα αποτελέσει την κυρίαρχη μεταρρύθμιση της κυβέρνησής του. Αντί για ένα ισχυρό κεντρικό κράτος, προκρίνει ένα μοντέλο στο οποίο οι περιφέρειες θα διαχειρίζονται σημαντικό μέρος των δημόσιων πολιτικών.
Δεύτερον, η οικονομική του πολιτική δείχνει να παραμένει κοντά στη γραμμή των Εργατικών του 2024. Δεν προτείνει ριζικές αλλαγές στη φορολογία ούτε εγκατάλειψη της δημοσιονομικής πειθαρχίας, γεγονός που πιθανότατα αποσκοπεί στη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών.
Παρόλα αυτά είπε:
«Αντί να βλέπουμε τους εμπορικούς δρόμους μας ως σύμβολο παρακμής, γιατί να μην τους κάνουμε το νέο σύμβολο της αναγέννησης της Βρετανίας;»
Τρίτον, διαφαίνεται μια μετατόπιση προς ένα πιο ενεργητικό κοινωνικό κράτος. Αντί να επικεντρώνεται στις περικοπές επιδομάτων, προτείνει επενδύσεις που θα μειώσουν μακροπρόθεσμα την εξάρτηση από την πρόνοια, κυρίως μέσω της απασχόλησης.
Τέταρτον, αναμένεται να συνεχίσει την πολιτική επαναβιομηχάνισης, επενδύσεων στις υποδομές και επέκτασης της κοινωνικής κατοικίας, στοιχεία που έχουν ήδη αποτελέσει μέρος της δημόσιας ρητορικής του.
Ο Αντι Μπέρναμ δήλωσε: «Φανταστείτε αν όλες οι περιοχές μπορούσαν να χτίσουν σπίτια που οι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν οικονομικά.
«Φανταστείτε αν μπορούσαμε να μειώσουμε το κόστος της ενέργειας για οικογένειες και επιχειρήσεις. «Φανταστείτε καλή ανάπτυξη σε κάθε ταχυδρομικό κώδικα. «Και ελπίδα σε κάθε καρδιά.»
Οι προκλήσεις που παραμένουν
Παρά το ολοκληρωμένο πολιτικό αφήγημα, αρκετά κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.
Δεν έχει ακόμη αποσαφηνίσει ποιος θα αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών, επιλογή που θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την αξιοπιστία της οικονομικής του στρατηγικής.
Παράλληλα, δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο χρηματοδότησης για πολλές από τις εξαγγελίες του, ενώ βρίσκεται ήδη υπό πίεση να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες σε μια περίοδο αυξημένων διεθνών γεωπολιτικών εντάσεων.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Κιρ Σταρμερ θα παρουσιάσει το πολυαναμενόμενο Defence Investment Plan που είχε οδηγήσει σε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις της κυβέρνησης του αύριο Τρίτη.
Την ώρα της ομιλίας Μπέρναμ, ο Βρετανός πρωθυπουργός πραγματοποιεί προγραμματισμένη συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρουτε, στην Ντάουνινγκ Στρίτ.
Επιπλέον, η επιλογή να διατηρήσει τους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια για νέες δημόσιες δαπάνες, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την υλοποίηση ενός τόσο φιλόδοξου προγράμματος αποκέντρωσης.
Η αντιπολίτευση ήδη υποστηρίζει ότι οι προτάσεις του μεταφέρουν απλώς την εξουσία από μια ομάδα πολιτικών σε μια άλλη, χωρίς να αντιμετωπίζουν άμεσα ζητήματα όπως η φορολογία, η παραγωγικότητα ή η άμυνα.
Ένα διαφορετικό μοντέλο ηγεσίας
Η ομιλία στο Μάντσεστερ δείχνει ότι ο Άντι Μπέρναμ επιδιώκει να διαφοροποιηθεί από τον Κιρ Στάρμερ περισσότερο ως προς τον τρόπο διακυβέρνησης παρά ως προς τη συνολική οικονομική κατεύθυνση.
Το βασικό του μήνυμα είναι ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να συνεχίσει να βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο Λονδίνο και στη νοτιοανατολική Αγγλία.
Πιστεύει ότι η αναζωογόνηση των περιφερειών μπορεί να αποτελέσει τον μοχλό για την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Αν τελικά αναλάβει την πρωθυπουργία τις επόμενες εβδομάδες, το πρώτο μεγάλο πολιτικό τεστ δεν θα είναι μόνο αν μπορεί να εφαρμόσει την αποκέντρωση που υπόσχεται, αλλά και αν μπορεί να συνδυάσει αυτή τη φιλοδοξία με τη δημοσιονομική πειθαρχία που επίσης δεσμεύεται να τηρήσει.
Η ισορροπία ανάμεσα στις δύο αυτές επιδιώξεις αναμένεται να αποτελέσει το βασικό χαρακτηριστικό της διακυβέρνησής του και να καθορίσει εάν το όραμά του για μια «νέα Βρετανία» μπορεί να μετατραπεί από πολιτική ρητορική σε κυβερνητική πραγματικότητα.
