Όσο κι αν ψάξει κανείς δε θα καταφέρει να βρει κάποια ελληνική ρίζα στο γενεαλογικό δέντρο του Harlan Coben.
Πράγμα εξόχως περίεργο για έναν συγγραφέα που κατάφερε να αποτυπώσει μέχρι κεραίας στα βιβλία του αλλά και στις τηλεοπτικές μεταφορές τους, στις οποίες εκτελεί χρέη executive producer, την ελληνική θυμοσοφία που θέλει τη μάνα να χάνει το παιδί και το παιδί τη μάνα.
Μπορεί ο Αμερικανός συγγραφέας να μην έχει το φλέγμα του πατέρα του Σέρλοκ Χολμς, Σερ Άρθρουρ Κόναν Ντόιλ, να μη διαθέτει την κομψότητα της μητέρας του Ηρακλή Πουαρό, Άγκαθα Κρίστι, και να μη φέρει το πηχτό έρεβος του δημιουργού του ντετέκτιβ Χάρι Χόλε, Τζο Νέσμπο, όμως τα θεωρητικά μειονεκτήματά του ουδόλως λειτουργούν ως ανάχωμα στην επιτυχία του.
Ειδικά μάλιστα από τη στιγμή που ο Harlan Coben κατάφερε να υπερβεί τα πεπερασμένα όρια της προθήκης των βιβλιοπωλείων και να κατακυριεύσει τον αλγόριθμο του Netflix.
Για του λόγου το ασφαλές, η νέα –βασισμένη σε βιβλίο του– σειρά με τον τίτλο «I Will Find You» έχει στρογγυλοκαθίσει τις τελευταίες ημέρες στην κορυφή του εγχώριου Top 10 της on-demand πλατφόρμας. Παλιά του τέχνη, θα έλεγε κανείς, αφού το ίδιο συνέβη και με τις 12 προηγούμενες τηλεοπτικές μεταφορές έργων του, οι οποίες έχουν προφανώς αποκρυπτογραφήσει τον κώδικα του binge-watching.
Το πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι ο Harlan Coben, που έχει γράψει 35 βιβλία, έχει μεταφραστεί σε 46 γλώσσες και έχει πωλήσεις άνω των 100 εκ. αντιτύπων, καταφέρνει να σαγηνεύει τα τηλεοπτικά πλήθη ακολουθώντας την ίδια, σταθερή και απαράλλακτη συνταγή.
Αποδομώντας την ψευδαίσθηση της ασφάλειας της μεσοαστικής τάξης και διαρρηγνύοντας με συνοπτικές διαδικασίες εκείνο που ένας μέσος τηλεθεατής θεωρεί και αντιλαμβάνεται ως κανονικότητα.
Από το Νιου Τζέρσεϊ στην κορυφή των best sellers
Γεννημένος το 1962 στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ, ο Harlan Coben μεγάλωσε σε ένα φιλήσυχο, προαστιακό περιβάλλον που έμελλε να αποτελέσει το μόνιμο σκηνικό των μετέπειτα λογοτεχνικών του εμμονών.
Σπούδασε Πολιτικές Επιστημές στο διάσημο Amherst College, όπου υπήρξε συμφοιτητής και αδελφικός φίλος με έναν άλλον μελλοντικό συγγραφέα παγκόσμιων best sellers, τον Dan Brown. Ήταν μάλιστα μέλη της ίδιας φοιτητικής αδελφότητας και μοιράζονταν κοινό πάθος για το μπάσκετ.
Παρά το νεανικό του ενδιαφέρον για τη συγγραφή, ο Coben δεν ξεκίνησε αμέσως τη συγγραφική του καριέρα. Για αρκετά χρόνια εργάστηκε στο πατρογονικό πρακτορείο ταξιδιών, την «Club ABC Tours». Αυτή η τριβή με πολίτες της διπλανής πόρτας λέει πως του έμαθε να παρατηρεί τους ανθρώπους, να ερμηνεύει τις καθημερινές συμπεριφορές τους και, κυρίως, να αντιλαμβάνεται τις κρυφές τους επιθυμίες.
Η είσοδός του στον κόσμο των εκδόσεων έγινε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Όχημα για την επιτυχία του έγινε ο πρώτος του ήρωας ονόματι Myron Bolitar. Επρόκειτο για έναν πρώην μπασκετμπολίστα που έγινε αθλητικός μάνατζερ για να καταλήξει ερασιτέχνης ντετέκτιβ. Η εν λόγω σειρά βιβλίων καθιέρωσε τον Coben ως έναν συγγραφέα με εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ, γρήγορο ρυθμό και βαθιά γνώση των παρασκηνίων του αθλητισμού αλλά και του θεάματος.
Για να απογειώσει βεβαίως την καριέρα του, ο 64χρονος σήμερα συγγραφέας χρειάστηκε να «σκοτώσει» (ή έστω να εγκαταλείψει προσωρινά) τον χαρακτήρα που είχε πλάσει και να στραφεί στις αυτοτελείς αστυνομικές ιστορίες. Το μυθιστόρημα «Tell No One» το 2001 τον ανέδειξε σε εκείνο που τα media αρέσκονται να βαφτίζουν παγκόσμιο φαινόμενο, ενώ η μεταφορά του βιβλίου στον κινηματογράφο από τον Guillaume Canet απέδειξε ότι οι ιστορίες του μπορούν να σταθούν με αξιώσεις και στη μεγάλη οθόνη.
Πριν πάρει το βάφτισμα του πυρός στην on-demand τηλεόραση, ο Αμερικανός συγγραφέας είχε προλάβει να γράψει ιστορία στον κόσμο του βιβλίου, συγκεντρώνοντας στο παλμαρέ του και τα τρία μεγάλα αμερικανικά βραβεία θρίλερ (Edgar Award, Shamus Award και Anthony Award) – είναι ο μόνος συγγραφέας που το έχει πετύχει.
Ένας φιλήσυχος Αμερικανός
Το παραπάνω ακούγεται σχεδόν ειρωνικό για έναν άνθρωπο, η προσωπική ζωή του οποίου δεν έχει σε τίποτα να κάνει με δολοφονίες, συνωμοσίες και plot twists που κόβουν τη χολή. Αντιθέτως, μοιάζει τακτοποιημένη, ισορροπημένη, αυτό που λέμε υποδειγματική.
Ο Coben παραμένει εδώ και δεκαετίες το αρχέτυπο του οικογενειάρχη των αμερικανικών προαστίων. Είναι παντρεμένος από το 1988 με την Dr. Anne Armstrong-Coben, μια εξαιρετικά επιτυχημένη παιδίατρο και Κοσμήτορα Εισαγωγών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Columbia, με την οποία έχουν αποκτήσει τέσσερα παιδιά.
Γνωρίστηκαν στη διάρκεια των σπουδών τους στο κολέγιο και ζουν μόνιμα σε μια εντυπωσιακή έπαυλη στο Ρίτζγουντ του Νιου Τζέρσεϊ, μια περιοχή που λειτουργεί ως γεωγραφική μήτρα για τις περισσότερες ιστορίες του.
Στις συνεντεύξεις του, ο Coben περιγράφει με μαύρο χιούμορ την καθημερινότητά του, τονίζοντας ότι στην πραγματική του ζωή είναι ένας απόλυτα κλασικός –σε βαθμό βαρετού– τύπος που οδηγεί το οικογενειακό βαν, μαζεύει τις ακαθαρσίες του σκύλου του από τον κήπο και πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ. Υποστηρίζει ότι κρατά όλη τη διαστροφή, το σκοτάδι και τα ακατέργαστα ένστικτα αποκλειστικά για το πληκτρολόγιο. Αν ζούσε όπως οι ήρωές του, λέει, πιθανότατα θα είχε πεθάνει προ πολλού.
Αυτή η καθημερινή ρουτίνα είναι μάλλον και το μεγαλύτερο συγγραφικό του πλεονέκτημα, αφού, παρατηρώντας τις φαινομενικά τέλειες ζωές των γύρω του, αντλεί υλικό για να αναρωτηθεί τι θα γινόταν εάν αυτή η ιδανική βιτρίνα ράγιζε.
Η σύζυγός του λειτουργεί παράλληλα και ως η πιο αξιόπιστη ιατρική πηγή για τα έργα του. Ακούγεται λογικό. Η πλοκή των βιβλίων του περιλαμβάνει συχνά περίπλοκα ιατρικά μυστικά, πλαστές πιστοποιήσεις θανάτου ή περίεργες ουσίες, με την Dr. Anne Armstrong-Coben να εκτελεί εκούσα άκουσα χρέη μόνιμου επιστημονικού συμβούλου.
Ο συγγραφέας έχει αποκαλύψει ότι τα δείπνα μαζί της συχνά έχουν ως κεντρικό θέμα μακάβριες ερωτήσεις για το πώς μπορεί να πέσει κάποιος σε κώμα ή αναφορικά με το ποιο φάρμακο προκαλεί καρδιακή ανακοπή δίχως να ανιχνεύεται στις τοξικολογικές εξετάσεις.
Ακόμα και η μέθοδος συγγραφής του παραμένει αντισυμβατική. Αντί να απομονώνεται, ο Coben γράφει τα βιβλία του σε δημόσιους χώρους, μετακινούμενος από καφετέρια σε καφετέρια, σε τρένα, αεροπλάνα ή ακόμα και στο πίσω κάθισμα ενός Uber, υποστηρίζοντας ότι ο θόρυβος του περιβάλλοντος οξύνει τη συγκέντρωσή του.
Υπάρχει βεβαίως και κάτι που ο Coben αντιγράφει ανερυθρίαστα από προπάτορές του, όπως ο Alfred Hitchcock: ο λόγος για τα αναπάντεχα cameo σε μικρούς ρόλους που εξασφαλίζει για τον εαυτό του σε κάθε του σειρά.
Τρόμος της διπλανής πόρτας
Η επιτυχία του πρόσφατου «I Will Find You» αλλά και των προηγούμενων τηλεοπτικών μεταφορών του Harlan Coben δε βασίζεται στην πολυπλοκότητα ή τα τεχνάσματα, αλλά έχει ως θεμέλιο την αναπάντεχη διάρρηξη της –συχνά βαρετής και επαναλαμβανόμενης– καθημερινότητας.
Ο τρόμος είναι προφανώς πιο αποτελεσματικός όταν εισβάλλει σε μια οικογενειακή εστία παρά όταν συμβαίνει σε ένα σκοτεινό, απόκοσμο σοκάκι. Ένα μικρό αλλά καταλυτικό γεγονός, όπως ο εντοπισμός μιας φωτογραφίας, πυροδοτεί ένα ντόμινο ερωτήσεων, όπου κάθε απάντηση γεννά νέα ερωτήματα και η μία ανατροπή διαδέχεται την άλλη.
Στο «I Will Find You», για παράδειγμα, ένας πατέρας εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης για τη βάναυση δολοφονία του τρίχρονου γιου του. Αν και ο ίδιος είναι βυθισμένος στις ενοχές, μια ξαφνική επίσκεψη έρχεται να ανατρέψει τα πάντα.
Η πρώην κουνιάδα του και δημοσιογράφος εμφανίζεται στη φυλακή κρατώντας μια πρόσφατη, τυχαία φωτογραφία από ένα θεματικό πάρκο, όπου στο βάθος του πλάνου διακρίνεται ένα αγόρι με το χαρακτηριστικό σημάδι του χαμένου του γιου. Από εκείνη τη στιγμή, η σειρά μετατρέπεται σε ένα καταιγιστικό, κλασικό για το σύμπαν του Coben ανθρωποκυνηγητό.
Ο συγγραφέας που έγινε ο κυρίαρχος του παιχνιδιού
Ένα από τα διαχρονικά προβλήματα στη μεταφορά λογοτεχνικών έργων στην οθόνη είναι η σύγκρουση ανάμεσα στο όραμα του συγγραφέα και τις απαιτήσεις των παραγωγών. Πρόκειται για μια παγίδα την οποία ο Coben απέφυγε υπογράφοντας ένα συμβόλαιο (για 14 συνολικά παραγωγές) που του δίνει τον ρόλο του executive producer με δικαίωμα βέτο στο κάστινγκ, στην επιλογή των σκηνοθετών και στην εξέλιξη του σεναρίου.
Ο ίδιος έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι δεν τον ενδιαφέρει μια πιστή, λέξη προς λέξη μεταφορά των βιβλίων του, αλλά η διατήρηση της έντασης, πράγμα που σημαίνει ότι αν πρέπει να αναθεωρηθούν βασικά στοιχεία της πλοκής για χάρη της τηλεοπτικής ροής, δε διστάζει να το κάνει.
Η σαρωτική επιτυχία (και αυτής) της σειράς αποδεικνύει ότι η ανάγκη του κοινού για ένα καλοκουρδισμένο, γρήγορο μυστήριο –ακόμα κι αν δεν είναι το πιο σοφιστικέ του κόσμου– παραμένει ακλόνητη.
Ο Harlan Coben δεν υπόσχεται υψηλή φιλοσοφία, είναι όμως ένας μάστορας της πλοκής, ένας μηχανικός της αγωνίας που ξέρει ακριβώς πότε πρέπει να τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια του τηλεθεατή, κρατώντας τον καθηλωμένο μπροστά στην οθόνη μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.
Άλλωστε, ο ίδιος ο συγγραφέας έχει θέσει το ξενύχτι ως πήχη της επιτυχίας των βιβλίων και των τηλεοπτικών αναγνώσεών τους: «Αν δε σε κρατήσω ξύπνιο μέχρι τις 3 ή τις 4 το πρωί, τότε δεν έχω κάνει σωστά τη δουλειά μου».
