Αφοσιωμένη στο ευεργετικό χάδι του θεάτρου σε κοινωνικές ομάδες που το έχουν ανάγκη και με μια ενέργεια που την ωθεί αδιάκοπα προς τα εμπρός και σε νέες συνεργασίες, η ταλαντούχα σκηνοθέτης Αικατερίνη Παπαγεωργίου (αναφέρουμε ενδεικτικά τη μεγάλη της σκηνοθετική επιτυχία με την ομάδα The Young Quill Η Λέξη Πρόοδος στο Στόμα της Μητέρας μου Ηχούσε Πολύ Φάλτσα του Ματέι Βίζνιεκ) παρουσιάζει για τρίτη χρονιά με τη Θεατρική Ομάδα Κρατουμένων του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού Ι, ένα αρχαίο ελληνικό θεατρικό έργο – φέτος, την κωμωδία Όρνιθες του Αριστοφάνη (η πρώτη παρουσίαση της παράστασης είναι στις 25 Ιουνίου).
Παράλληλα, μέσω του Θεάτρου Μπέλλος του οποίου έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση και σε συνεργασία με τη Defence for Children International Greece, επιμελείται το πρόγραμμα Voices in Motion, μια πρωτοβουλία που αξιοποιεί τη δύναμη της τέχνης για να ενδυναμώσει παιδιά και νέους που έχουν έρθει σε επαφή με τη δικαιοσύνη ως μάρτυρες, θύματα ή παιδιά σε σύγκρουση με τον νόμο, καθώς και σε παιδιά πρόσφυγες και μετανάστες που έχουν αλληλεπιδράσει με αρχές, υπηρεσίες ασύλου και συστήματα προστασίας κατά τη διάρκεια του προσφυγικού τους ταξιδιού και της ζωής τους στην Ελλάδα. Οι συμμετέχοντες παραπέμπονται στο πρόγραμμα μέσω της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων του Δικαστηρίου Ανηλίκων Αθηνών και του Τμήματος Υποστήριξης και Κοινωνικής Ένταξης Ασυνόδευτων Ανηλίκων της Γενικής Γραμματείας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Μάλιστα, αύριο Τετάρτη 24 Ιουνίου, παρουσιάζεται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, η ταινία μικρού μήκους που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Voices in Motion.
Από το Σωφρονιστικό Κατάστημα Κορυδαλλού και το πρόγραμμα Voices in Motion μέχρι τη συνυφασμένη με την κοινωνική διάσταση της δουλειάς της παράσταση που παρουσιάζει στο Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός, αλλά και το Δεσποινίς Διευθυντής που θα σκηνοθετήσει στο Εθνικό Θέατρο, η Αικατερίνη Παπαγεωργίου εξηγεί γιατί εργάζεται για ένα θέατρο φωτεινό και συμπεριληπτικό, δημιουργώντας ένα πλαίσιο ισότητας, ελευθερίας και έκφρασης, για αυτούς που το έχουν ανάγκη.
Είστε υπεύθυνη του θεατρικού εργαστηρίου στις ανδρικές φυλακές Κορυδαλλού. Φέτος έχετε επιλέξει να παρουσιάσετε τους Όρνιθες του Αριστοφάνη. Μπορείτε να μας εξηγήσετε πώς γίνεται η επιλογή του έργου και πώς δουλεύετε με τους κρατούμενους μέσα στη συνθήκη των φυλακών;
Το θεατρικό εργαστήριο είναι ένα πρόγραμμα μακράς διάρκειας που ξεκινά τον Οκτώβριο και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο με την παρουσίαση της παράστασης. Το πρώτο διάστημα δεν ασχολούμαστε καθόλου με συγκεκριμένο έργο. Προσπαθούμε πρώτα να συσπειρώσουμε την ομάδα και να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης και συνεργασίας, κάτι που, δεδομένου του περιβάλλοντος, δεν είναι ούτε αυτονόητο ούτε εύκολο.
Αυτό γίνεται μέσα από θεατρικές ασκήσεις, αυτοσχεδιασμούς και μια διαδικασία μύησης στο θέατρο. Οι περισσότεροι από τους κρατούμενους δεν είναι θεατρόφιλοι, κάποιοι δεν έχουν δει ποτέ θέατρο, πόσο μάλλον να έχουν παίξει. Όταν κατακτηθεί ένα πρώτο επίπεδο συνοχής, συνήθως γύρω στις γιορτές των Χριστουγέννων, προτείνω κάποια έργα αρχαίου δράματος. Τα συζητάμε και στο τέλος ψηφίζουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι ποιο θέλουν να παρουσιάσουμε.
Από πέρσι, που κάναμε τις Σφήκες του Αριστοφάνη, έχει διαμορφωθεί μια σαφής προτίμηση προς την κωμωδία. Παρότι κάθε χρόνο η ομάδα αποτελείται κυρίως από νέα πρόσωπα, οι παλιοί μεταφέρουν αυτή την εμπειρία και έτσι φέτος προέκυψαν οι Όρνιθες.
Από την παράσταση «Σφήκες». @Elina Giounanli
Τι είναι αυτό που κάνει την κωμωδία πιο προτιμητέα στους κρατούμενους;
Σίγουρα όχι το ότι είναι «ελαφριά». Οι κωμωδίες καταπιάνονται με πολύ σοβαρά ζητήματα. Όμως έχουν το στοιχείο της σάτιρας, μια παιχνιδιάρικη πλευρά που βοηθά πολύ. Για εμάς είναι σημαντικό οι συμμετέχοντες να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον, να μη νιώθουν ότι εκτίθενται και να μπορέσουν να απολαύσουν τη διαδικασία.
Στους Όρνιθες, για παράδειγμα, μόνο το γεγονός ότι ο χορός είναι πουλιά δημιουργεί αμέσως μια άλλη φαντασιακή συνθήκη. Σε βάζει σε μια πιο ανοιχτή, πιο παιχνιδιάρικη διάθεση από ό,τι μια τραγωδία. Η Αντιγόνη, που είχαμε ανεβάσει παλαιότερα, είναι ένα εξαιρετικό κείμενο για ένα τέτοιο περιβάλλον, αλλά είναι ταυτόχρονα πολύ βαρύ. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη όχι απαραίτητα το «ελαφρύ», αλλά μια ανάσα.
«Μέσα από την πράξη του θεάτρου δημιουργείται ένας χώρος ελευθερίας, έκφρασης, φαντασίας και διαλόγου, που κινητοποιεί κάποιον να δει τον εαυτό του διαφορετικά: ως μέλος μιας ομάδας που έβαλε έναν στόχο και τον πέτυχε, παρότι μπορεί να βρίσκεται στην πιο ηττημένη και ματαιωμένη στιγμή της ζωής του».
Πώς βιώνετε εσείς αυτή την εμπειρία;
Είναι μια αποκαλυπτική εμπειρία. Το θέατρο φυσικά δεν μπορεί να αλλάξει το παρελθόν κανενός, μπορεί όμως να ανοίξει έναν διαφορετικό τρόπο να φανταστεί κανείς το μέλλον.
Σε μια συνθήκη εγκλεισμού, αν κάτι βιώνει κανείς έντονα, είναι η ματαιότητα και η αγωνία για το αύριο. Μέσα από την πράξη του θεάτρου δημιουργείται ένας χώρος ελευθερίας, έκφρασης, φαντασίας και διαλόγου, που κινητοποιεί κάποιον να δει τον εαυτό του διαφορετικά: ως μέλος μιας ομάδας που έβαλε έναν στόχο και τον πέτυχε, παρότι μπορεί να βρίσκεται στην πιο ηττημένη και ματαιωμένη στιγμή της ζωής του.
Υπάρχει, λοιπόν, μια διαδικασία που λειτουργεί αντιστικτικά, ως αντίβαρο στον ζόφο του περιβάλλοντος. Και όταν λέω «ζόφος», εννοώ κάτι που δεν ξεπερνιέται εύκολα — είναι κάτι με το οποίο καλούμαι κι εγώ να έρθω αντιμέτωπη. Παρ’ όλα αυτά, πρόκειται για έναν τόπο συνάντησης, όπου λειτουργούμε σε ένα πλαίσιο ισότητας.
Και εκεί βλέπει κανείς ότι η θεατρική διαδικασία, πέρα από την ψυχαγωγία και το τελικό αποτέλεσμα, περνά μέσα από μια πολύ σημαντική διαδρομή: μπορεί να μετακινήσει έναν άνθρωπο συθέμελα, όχι απαραίτητα ως προς το ποινικό του παρελθόν και παρόν, αλλά ως προς το συναισθηματικό και το συμπεριφορικό του πεδίο, και πάντα σε σχέση με την ομάδα.
Γιατί δεν μιλάμε για μια ατομική διαδικασία. Μιλάμε για μια ομάδα 25 ατόμων, που, πέρα από όλα όσα ήδη διαχειρίζονται μέσα στη συνθήκη του εγκλεισμού, έχουν να διαχειριστούν και τις μεταξύ τους σχέσεις — σχέσεις που δεν είναι πάντα εύκολες και που ασφαλώς δεν ορίζονται μόνο από το πλαίσιο του εργαστηρίου. Υπάρχει ένα παρελθόν, υπάρχει ο άγραφος κώδικας της φυλακής, υπάρχουν δυναμικές και διαχωρισμοί που δεν είναι πάντα ορατοί.
Το θέατρο προσπαθεί να τα εξαλείψει όλα αυτά, ώστε να δημιουργηθεί ένα καθαρό πλαίσιο ισότητας, ελευθερίας και έκφρασης, μέσα στο οποίο συνεργαζόμαστε για να φτιάξουμε κάτι φωτεινό.
Υπάρχουν βέβαια και ψυχοθεραπευτικές διαδρομές που μπορεί να κάνει κάποιος μέσα στη φυλακή, αλλά αυτό που κάνετε εσείς είναι και κοινωνικό έργο. Είναι συνειδητή επιλογή σας; Γιατί έχετε και μια άλλη δράση, με παιδιά, πρόσφυγες και μετανάστες.
Είναι σίγουρα μια συνειδητή επιλογή και θα τολμούσα να πω ότι κάνω κι εγώ τη δική μου ψυχοθεραπεία μέσα από αυτό. Με την έννοια ότι, επειδή οι συνθήκες είναι δύσκολες και πολιτικά, διεθνώς, σκέφτεται κανείς πως, μέσα από αυτό που κάνει, μπορεί κάπως να συμβάλει προς μια άλλη κατεύθυνση.
Νομίζω ότι το θέατρο —όχι με την έννοια της τελικής παρουσίασης, αλλά με την έννοια της διαδικασίας— έχει τη δυνατότητα να μετατοπίζει συνθήκες και ανθρώπους συθέμελα. Αυτός είναι, κατά κάποιον τρόπο, ο δικός μου τρόπος να πω ότι, μέσα σε έναν κόσμο με συνεχή εμπόλεμη συνθήκη και διαρκή ένταση, μπορώ να προσπαθήσω να συμβάλω προς μια κατεύθυνση που θεωρώ πιο ανθρώπινη.
«Όταν οι ιστορίες βρίσκουν φωνή» – Voices in Motion
Επομένως, έχετε βρεθεί και με παιδιά που προέρχονται από εμπόλεμες συνθήκες.
Ναι, από εμπόλεμες και βαθιά τραυματικές συνθήκες. Και επ’ ουδενί δεν μπορεί κανείς να πει ότι το θέατρο, από μόνο του, θεραπεύει ένα τέτοιο τραύμα ή έναν τέτοιο ανείπωτο πόνο. Δεν μιλάμε μόνο για το κομμάτι της προσφυγιάς και του ξεριζωμού. Μιλάμε για το ότι αφήνεις πίσω ανθρώπους που ενδεχομένως δεν θα ξανασυναντήσεις ποτέ — όχι επειδή δεν το θέλεις, αλλά επειδή ίσως να μην επιζήσουν. Και μιλάμε επίσης για έναν τόπο που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς σου και που ξέρεις ότι, σιγά-σιγά, μπορεί να παύει να υπάρχει.
Το θέατρο και η δημιουργική διαδικασία δεν μπορούν να διαχειριστούν το τραύμα στην ουσία του. Μπορούν, όμως, να δημιουργήσουν ένα άλλο βίωμα — ένα θετικό βίωμα. Μπορούν να φτιάξουν ένα πλαίσιο που λειτουργεί σαν καταφύγιο, όπου όλα τα μαύρα, τα βίαια και τα οδυνηρά μένουν για λίγο απ’ έξω, και μέσα δημιουργείται ένα άλλο αποτύπωμα εμπειρίας.
Σας έχουν τύχει δύσκολες καταστάσεις;
Προφανώς, ναι. Δεν είναι εύκολο. Αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να έχω εμπιστοσύνη στον τρόπο με τον οποίο έχουν διαμορφωθεί αυτές οι ομάδες. Μέχρι στιγμής, όλες οι δύσκολες καταστάσεις που έχουν προκύψει —όχι φυσικά τη στιγμή της κρίσης, γιατί εκεί χρειάζεται άμεση διαχείριση και ειδικά σε ένα κατάστημα κράτησης δεν την κάνεις ποτέ μόνη σου— προσπαθούμε αργότερα να τις επεξεργαζόμαστε μέσα στην ομάδα.
Όταν η ένταση κοπάσει, βάζουμε όλους τους συμμετέχοντες στη διαδικασία να σκεφτούν, να τοποθετηθούν απέναντι σε αυτό που συνέβη και να εκφράσουν μια θέση. Σκοπός είναι να αποφασίσουμε συλλογικά πού στεκόμαστε ως ομάδα απέναντι σε αυτό που έγινε και αν μπορεί ή δεν μπορεί να επαναληφθεί.
Και όταν οι δύσκολες καταστάσεις δεν αφορούν άμεσα την ίδια την ομάδα, αλλά συμβαίνουν κάπου αλλού μέσα στη φυλακή —σε μια πτέρυγα, για παράδειγμα— και επηρεάζουν τους συμμετέχοντες, τότε προσπαθούμε ξανά να δούμε πώς η ομάδα μπορεί να δημιουργήσει μια συνθήκη ώστε αυτό είτε να συζητηθεί είτε να μετασχηματιστεί σε κάτι δημιουργικό: σε μια άσκηση, σε έναν αυτοσχεδιασμό, σε μια αφετηρία έκφρασης. Με άλλα λόγια, να μετατραπεί ένα πολύ αρνητικό βίωμα σε κάτι δημιουργικό.
«Βλέπεις ανθρώπους που στην αρχή είναι καχύποπτοι, εριστικοί ή «κλειστοί» και, μήνες μετά, συμμετέχουν με αγωνία στην πρόβα, ενδιαφέρονται για το αποτέλεσμα, συνδέονται με τους άλλους, χαμογελούν, χαιρετούν».
Βλέπετε αλλαγές στους ανθρώπους που συμμετέχουν;
Ναι, και αυτό είναι από τα πιο σημαντικά κομμάτια αυτής της δουλειάς. Στους εφήβους είναι ίσως πιο εμφανές, γιατί η ηλικία τους αφήνει περισσότερο χώρο στην ελπίδα. Στους ενήλικες κρατουμένους είναι πιο σύνθετο, γιατί το παρελθόν είναι πολύ βαρύ.
Ωστόσο, παρατηρείται μετατόπιση. Βλέπεις ανθρώπους που στην αρχή είναι καχύποπτοι, εριστικοί ή «κλειστοί» και, μήνες μετά, συμμετέχουν με αγωνία στην πρόβα, ενδιαφέρονται για το αποτέλεσμα, συνδέονται με τους άλλους, χαμογελούν, χαιρετούν. Δεν μπορείς να πεις αν αυτό αλλάζει ριζικά τη ζωή τους. Μπορείς όμως να δεις ότι έχουν αρχίσει να τοποθετούνται αλλιώς απέναντι στον εαυτό τους και στους άλλους.
«Όταν οι ιστορίες βρίσκουν φωνή» – Voices in Motion
Παράλληλα δουλεύετε και πάνω στην παράσταση Η Προσευχή της Θάλασσας που θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός. Ποια είναι η αφετηρία αυτού του έργου;
Το περιεχόμενό της, όμως, αφορά ιστορίες παιδιών και προσφύγων, με τις οποίες ήρθα σε επαφή μέσω ενός δημιουργικού εργαστηρίου στο οποίο συμμετέχω, με παιδιά και εφήβους.
Άρα υπάρχει μια συσχέτιση.
Υπάρχει, με την έννοια ότι η παράσταση εμπνέεται από ποιήματα και κείμενα συγγραφέων της Μέσης Ανατολής, τα οποία εστιάζουν πολύ στο κομμάτι του ταξιδιού: στο πώς φεύγουν οι άνθρωποι από τον τόπο τους, μέσα σε μια εμπόλεμη συνθήκη, και έρχονται με βάρκα —κυριολεκτικά με την ελπίδα— στην Ευρώπη για να συναντήσουν κάτι άλλο.
Η παράσταση δεν ασχολείται με το κομμάτι της ένταξης στις χώρες υποδοχής. Οι ιστορίες είναι όλες βιωματικές και ακούγονται και στη μητρική γλώσσα εκείνου ή εκείνης που επέλεξε να τις μοιραστεί μαζί μας.
Και δεν είναι όλες από τη Μέση Ανατολή. Υπάρχει και ένα πολύ μεγάλο κομμάτι που αφορά γυναίκες αφρικανικής καταγωγής και τις δικές τους ιστορίες πόνου, στις οποίες υπάρχουν και ζητήματα ακρωτηριασμών, βιασμών, κακοποίησης. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα άλλο προσφυγικό αφήγημα, με άλλες αφετηρίες.
Μέσα στην παράσταση αυτές οι ιστορίες λέγονται με σεβασμό, μέσα σε ένα εικαστικό πλαίσιο και με μια πιο θεατρική-περφόρμανς προσέγγιση. Περιγράφουν αληθινές εμπειρίες, που αφορούν το ταξίδι ανθρώπων από τη Σομαλία, τη Σιέρα Λεόνε, το Αφγανιστάν, την Παλαιστίνη, προς την Ευρώπη.
Και μετά το Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός, μπορεί η παράσταση να ταξιδέψει και αλλού.
Νομίζω πως ναι, αυτή είναι η πρόθεση. Και έχει σημασία γιατί δεν εστιάζει σε έναν μόνο τόπο καταγωγής. Πιάνει το προσφυγικό ζήτημα ως ένα διαχρονικό τραύμα της ανθρωπότητας, ως μια κατάσταση εξορίας, και ασχολείται με την έννοια του πρόσφυγα καθαυτή και με το βάρος που κουβαλά αυτή η ιδιότητα.
Οι αφηγήσεις μπορεί να προέρχονται από ανθρώπους συγκεκριμένων τόπων, αλλά νομίζω ότι ακόμη κι αν μια γυναίκα από την Ελλάδα του ’22 περιέγραφε την εμπειρία του ταξιδιού, θα αναγνωρίζαμε πολλά κοινά βιώματα. Άρα, τελικά, η παράσταση καταπιάνεται με την έννοια του πρόσφυγα σε ένα πολύ ευρύτερο και πιο διαχρονικό επίπεδο.
Σε αυτό το έργο έχετε επιμεληθεί και τη δραματουργία;
Ναι, με την έννοια ότι έχω κάνει τη σύνθεση όλου αυτού του υλικού —των ποιημάτων, των κειμένων, των βιωματικών αφηγήσεων που μας εμπιστεύτηκαν και τις έχουμε και ηχογραφημένες— ώστε να δημιουργείται ένα σύνολο με αρχή, μέση και τέλος, που να βγάζει δραματουργικό νόημα, χωρίς να χάνει τη γλώσσα και την αλήθεια αυτών των μαρτυριών.
«Ποιες είναι τελικά οι αξίες μας; Μας ενδιαφέρει η ελευθερία; Μας ενδιαφέρει η ανθρωπιά; Είναι έννοιες που φαίνεται να τις έχουμε καταργήσει. Δεν το λέω με κομματικούς όρους. Το λέω με την έννοια μιας βαθύτερης ηθικής και ιδεολογικής αφετηρίας».
Εστιάζετε στην κοινωνική και πολιτική διάσταση του θεάτρου.
Πολιτική, ναι, αλλά με την έννοια της ιδεολογίας. Με την έννοια ότι χρειάζεται να θυμόμαστε την ανθρωπιά μας και να επιστρέφουμε σε βασικά πράγματα που, πολλές φορές, είτε λόγω καθημερινότητας είτε λόγω των πολιτικών συνθηκών, τα ξεχνάμε.
Ποιες είναι τελικά οι αξίες μας; Μας ενδιαφέρει η ελευθερία; Μας ενδιαφέρει η ανθρωπιά; Είναι έννοιες που φαίνεται να τις έχουμε καταργήσει. Δεν το λέω με κομματικούς όρους. Το λέω με την έννοια μιας βαθύτερης ηθικής και ιδεολογικής αφετηρίας.
Αικατερίνη Παπαγεωργίου. @Elina Giounanli
Διανύετε μια πολύ πυκνή, δημιουργική περίοδο. Θα σκηνοθετήσετε και το Δεσποινίς Διευθυντής στο Εθνικό Θέατρο την επόμενη σεζόν. Τι σας ενδιαφέρει σε αυτό το έργο σήμερα;
Είναι μια πολύ αγαπημένη ελληνική κωμωδία και νομίζω ότι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε πολλά πράγματα στην Ελλάδα έχει επηρεαστεί βαθιά από τον ελληνικό κινηματογράφο. Είναι ταινίες που οι περισσότεροι, ως παιδιά ή ως νέοι, έχουν δει και ξέρουν. Άρα αυτό το υλικό είναι κομμάτι της ταυτότητάς μας — μπορεί να μην είναι αυτό που μας διατρέχει άμεσα σήμερα, αλλά είναι σίγουρα ένα πολύ οικείο κομμάτι του πρόσφατου παρελθόντος μας.
Η συγκεκριμένη ταινία, όμως, έχει και μια πολύ ιδιαίτερη αντίφαση ήδη από τον τίτλο της: «Δεσποινίς» και «Διευθυντής». Αυτή η αντίφαση νομίζω ότι απασχολεί ακόμα πάρα πολύ τις γυναίκες σήμερα. Δεν είναι ένα ζήτημα λυμένο. Μπορεί να έχει γίνει πρόοδος, αλλά το πώς μια γυναίκα βρίσκεται σε θέση ευθύνης και εξουσίας, και πώς εκεί διαχειρίζεται ή αναγκάζεται να διαχειριστεί το κομμάτι του φύλου της, παραμένει απολύτως σύγχρονο.
Και δεν αφορά μόνο το φύλο. Αφορά γενικότερα το πώς μια πτυχή της ταυτότητάς σου μπορεί να λειτουργήσει ή να εμποδιστεί προκειμένου να εξυπηρετηθεί μια άλλη πτυχή της ζωής σου, εξίσου σημαντική. Πώς το βλέπουν αυτό οι άλλοι, πώς το αποδέχονται ή το αποδοκιμάζουν, πώς σου επιτρέπουν ή σου στερούν το δικαίωμα να φέρεις την ταυτότητά σου — είτε ως γυναίκα είτε ως διευθύντρια — μέσα σε έναν συγκεκριμένο χώρο.
Τον Οκτώβριο σκηνοθετώ τον Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο του Άλντους Χάξλεϊ στο Θέατρο Δίπυλον, ένα πολύ πολιτικό έργο, που ασχολείται με όλα αυτά τα ζητήματα που συζητάμε: την ελευθερία, το πλαίσιο, τον κοινωνικό έλεγχο.
Στις δουλειές που κάνω, η μία τροφοδοτεί την άλλη. Γιατί και το Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός, και τα δύο προγράμματα που ολοκληρώνονται το καλοκαίρι με τα παιδιά και τους κρατούμενους, αλλά και ο Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος, αν κάτι φέρνουν στην επιφάνεια, είναι το ζήτημα της ελευθερίας μέσα σε ένα πλαίσιο απόλυτου κοινωνικού ελέγχου. Όλα υπάγονται κάτω από μια κοινή θεματική ομπρέλα.
Παράλληλα έχετε την ευθύνη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης στο Θέατρο Μπέλλος. Ποια είναι η θέση σας για τον αναβρασμό που επικρατεί στο ελεύθερο θέατρο με διεκδικήσεις για συλλογικές συμβάσεις εργασίες και καλύτερους όρους δουλειάς;
H διαμόρφωση ενός πλαισίου για τους εργαζόμενους στο θέατρο είναι απολύτως απαραίτητη. Από την άλλη, επειδή εμείς είμαστε ένα μικρό θέατρο που προσπαθεί να λειτουργεί με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες —και το έχουμε κάνει κομμάτι-κομμάτι, τόσο στο επίπεδο της μισθοδοσίας όσο και της ασφάλισης και της αμοιβής των προβών— μου φαίνεται αδιανόητο ότι τέτοια ζητήματα στην Ελλάδα δεν είναι ήδη τακτοποιημένα.
Το επάγγελμά μας αντιμετωπίζεται συχνά λίγο σαν χόμπι. Κι όμως, μέσα στη γενικότερη αύξηση του κόστους ζωής, είναι πολύ σημαντικό να μπορεί κανείς να ζήσει από τη δουλειά του. Γι’ αυτό και νομίζω ότι σε όλες αυτές τις συζητήσεις ξεχνάμε συχνά την ίδια την επικαιρότητα: το τι χρειάζεται κανείς για να ζήσει σήμερα δεν είναι ίδιο με αυτό που χρειαζόταν πριν από τρία ή πέντε χρόνια.
Και φυσικά ο κορονοϊός έφερε πάρα πολύ κόσμο στο θέατρο. Πολλοί από εμάς είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτό. Κι εγώ είμαι ένας άνθρωπος που ξεκίνησε να δουλεύει μετά τον κορονοϊό, οπότε γνώρισα το θέατρο σε μια πολύ ενεργητική και δραστήρια φάση. Πολλοί νέοι σκηνοθέτες σταθήκαμε, νομίζω, τυχεροί μέσα σε αυτή τη συγκυρία.
Απλώς τώρα αυτή η συνθήκη, με την ακρίβεια και όλα όσα αλλάζουν, μας αφήνει λίγο μετέωρους. Πώς θα συνεχίσουμε; Θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε; Αλλάζουν οι όροι; Δεν αλλάζουν; Και μέσα σε όλα αυτά, το ότι δεν υπάρχει ένα θεσμικό πλαίσιο που να μας κατοχυρώνει είναι πραγματικά δύσκολο.
Παρ’ όλα αυτά εσείς συνεχίζετε, δεν σταματάτε. Τι κρατάτε από αυτά τα τρία χρόνια εργασίας στο θεατρικό εργαστήρι στις ανδρικές φυλακές Κορυδαλλού;
Ότι αυτοί οι άνθρωποι κάνουν θέατρο για το δικαίωμά τους στη ζωή και στη δεύτερη ευκαιρία. Και, όσο κι αν είναι ερασιτέχνες, η πρόθεση με την οποία βρίσκονται πάνω στη σκηνή, στα δικά μου μάτια, είναι πολλές φορές πιο ισχυρή κι από εκείνη επαγγελματιών. Παίζουν για τη ζωή τους. Παίζουν για τη δεύτερη ευκαιρία. Και θέλω να πιστεύω ότι ο θεατής το εισπράττει αυτό. Γι’ αυτό λέω ότι αξίζει να έρθει κανείς σε μια παράσταση εντός φυλακών από κρατούμενους — όχι μόνο για να δει τη δουλειά τους, αλλά για να ζήσει την εμπειρία: το τι σημαίνει να παίζεις θέατρο για τη ζωή σου.
INFO «Όταν οι ιστορίες βρίσκουν φωνή» – Προβολή ταινίας μικρού μήκους & ανοιχτή συζήτηση με τους συμμετέχοντες του προγράμματος Voices in Motion. Θερινός Κινηματογράφος ΛΑΪΣ – Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Τετάρτη 24 Ιουνίου. Ώρα προσέλευσης: 20:30
