Προφυλακτική μαστεκτομή και αφαίρεση ωοθηκών πριν τα 30: Η ιστορία της Ελένης

Όταν η Ελένη Θεοδοσοπούλου, στα 28 της, μπήκε στο χειρουργείο για διπλή μαστεκτομή, ήταν απολύτως υγιής. Μία εβδομάδα νωρίτερα η μητέρα της είχε υποβληθεί σε επέμβαση δέκα ωρών στον εγκέφαλο για την αφαίρεση μεταστατικού όγκου, ο οποίος είχε ξεκινήσει από καρκίνο του μαστού περίπου 6 χρόνια πριν. Ή νεαρή ηθοποιός και ζαχαροπλάστρια, που μέχρι τότε έκανε άλλα σχέδια για το μέλλον, έπρεπε να διαχειριστεί μια πραγματικότητα που είχε εισβάλει πολύ βίαια στη ζωή της οικογένειάς της. 

Γνώριζε από μικρή ότι η προγιαγιά της είχε πεθάνει από καρκίνο του μαστού, ότι η γιαγιά της εμφάνισε καρκίνο στις ωοθήκες σε μεγάλη ηλικία και ότι χρόνια μετά, το 2015, η μητέρα της διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού. Εκείνη την εποχή όμως, καμιά τους δεν είχε συνδέσει ακόμη τα περιστατικά μεταξύ τους.

«Ήταν μια πληροφορία με την οποία είχα μεγαλώσει», μας λέει, «τότε όμως δε μιλούσαμε όσο σήμερα για την κληρονομικότητα». Η μητέρα της υποβλήθηκε σε χημειοθεραπείες, ακτινοθεραπείες και μαστεκτομή. Ήταν η εποχή που, η απόφαση της Αντζελίνας Τζολί δύο χρόνια πριν να προβεί σε προφυλακτικά χειρουργεία μαστεκτομής και σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής είχε φέρει, παγκοσμίως, τη συζήτηση περί των μεταλλαγμένων γονιδίων στο επίκεντρο.

Στη διάρκεια της πανδημίας, και έπειτα από παρότρυνση των γιατρών της, η Ελένη έπεισε τη μητέρα της να κάνει γενετικό έλεγχο. Τα αποτελέσματα έδειξαν μετάλλαξη στο γονίδιο BRCA2. «Εξετάστηκα μόνο για το συγκεκριμένο καθώς μπορούσα να κληρονομήσω μόνο κάποιο γονίδιο που είχε η μητέρα μου και όχι, για παράδειγμα, η γιαγιά μου. Από την πλευρά του πατέρα μου δεν υπήρχε ανάλογο κρούσμα. Οι πιθανότητες λοιπόν, ήταν 50-50.

Σύμφωνα με τη δρα Φλωρεντία Φωστήρα, κλινική εργαστηριακή γενετίστρια/ γενετική σύμβουλο – συνεργάτιδα Β΄ κλινικής μαστού και ερευνήτρια στο ΕΚΕΦΕ Δημόκριτου, από τα 14 γονίδια που εξετάζονται για τον καρκίνο του μαστού, κάποια προσδίδουν ήπια προδιάθεση, κάποια μέτρια, ενώ τα BRCA1 και BRCA2 θεωρούνται τα πιο επικίνδυνα, καθώς η προδιάθεσή τους για νόσηση μπορεί να φτάσει έως και το 70% στη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας.

Η διαφορά μεταξύ τους, μας λέει η Ελένη είναι ότι το BRCA2 εκδηλώνεται συνήθως λίγο αργότερα, οπότε έχεις παραπάνω χρόνο να αποφασίσεις τι θέλεις να κάνεις και πώς να κινηθείς γύρω από αυτό».

«Δεν είμαστε άρρωστες. Δεν είναι εύκολο να ξυπνήσεις μια μέρα και ενώ νιώθεις απολύτως καλά να πας να σου κάνουν ακρωτηριασμό».

Στο μεταξύ, η μητέρα της υποβλήθηκε σε υστερεκτομή, και ενώ η επέμβαση ξεκίνησε ως προφυλακτική, η βιοψία έδειξε αρχή καρκίνου των ωοθηκών. Για τη δρα Φωστήρα, αυτό είναι ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία της συζήτησης γύρω από τα BRCA γονίδια. «Οι ωοθήκες, επειδή είναι μικρά και εσωτερικά όργανα είναι εξαιρετικά δύσκολο να απεικονιστούν και να διαγνωστούν έγκαιρα. Για αυτόν τον λόγο, όταν υπάρχει ισχυρή γονιδιακή προδιάθεση, η προληπτική αφαίρεση των οργάνων αυτών αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο πρόληψης που διαθέτουμε».

Στον καρκίνο των ωοθηκών, εξηγεί: «Το BRCA1 είναι ο “βασιλιάς” των γονιδίων, καθώς προσδίδει ένα ποσοστό προδιάθεσης περίπου 45%, ενώ το BRCA2 γύρω στο 18%». Υπάρχουν βέβαια και άλλα γονίδια με μικρότερα ποσοστά, κάποια από τα οποία είναι κοινά και για τις δύο μορφές καρκίνου, ενώ άλλα σχετίζονται αποκλειστικά με τον μαστό ή μόνο με τις ωοθήκες.

Ακολούθησαν συζητήσεις με τους γιατρούς, οι οποίοι εξήγησαν στην Ελένη ότι οι επιλογές της ήταν πολλές. Θα μπορούσε να παρακολουθείται στενά με εξετάσεις, να περιμένει λίγο καθώς ήταν ακόμη πολύ νέα, να κάνει μόνο ένα μέρος των επεμβάσεων. Η ίδια επέλεξε την πιο ριζική λύση.

«Αποφάσισα να τα κάνω όλα στο εξτρίμ. Αν το ένα άκρο είναι να πάρεις την πληροφορία και να μην κάνεις τίποτα και το άλλο να κάνεις προληπτική μαστεκτομή και σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή, εγώ επέλεξα το δεύτερο».

Αν μια γυναίκα προχωρήσει σε προληπτική μαστεκτομή, μας λέει η δρ Φωστήρα, ο κίνδυνος μειώνεται δραματικά και δεν ξεπερνά το 3%-5%. Αντίστοιχα, με την αφαίρεση ωοθηκών και σαλπίγγων, ο κίνδυνος για καρκίνο των ωοθηκών, που στον γενικό πληθυσμό είναι 1,8%, πέφτει στο εντυπωσιακό 0,2%.

Προφυλακτικά χειρουργεία: οι γυναίκες που βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα 

Αν και σχετικά ακόμη σπάνια, ειδικά για τα δεδομένα της Ελλάδας, το δίλημμα μπροστά στο οποίο βρέθηκε η Ελένη τίθεται ολοένα και συχνότερα σε πολλές γυναίκες, ακόμη και νεαρότερης ηλικίας. Όπως λέει χαρακτηριστικά η ίδια: «Δεν είμαστε άρρωστες. Δεν είναι εύκολο να ξυπνήσεις μια μέρα και ενώ νιώθεις απολύτως καλά να πας να σου κάνουν ακρωτηριασμό».

Όπως μας ενημερώνει ο δρ. Γρηγόρης Ξεπαπαδάκης, χειρουργός μαστού και διευθυντής Β΄ κλινικής μαστού του Ιασώ, υπάρχουν τρεις κατηγορίες γυναικών που φτάνουν στο ιατρείο του ζητώντας να μάθουν περισσότερα για τα προφυλακτικά χειρουργεία. «Η μία κατηγορία που σκέφτεται την προφυλακτική αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή, είναι εκείνες οι οποίες έχουν εξακριβωμένη διαπιστωμένη γονιδιακή μετάλλαξη. Αυτές είναι επιλέξιμες για να κάνουν το χειρουργείο», εξηγεί ο δρ. Ξεπαπαδάκης.

«Τα γονίδια αυτά κληρονομούνται εξίσου από τη μητέρα και από τον πατέρα».

Οι άλλες δύο κατηγορίες, αποτελούνται από εκείνες που έχουν μεν κληρονομικότητα, δηλαδή κάποια γυναίκα στο στενό οικογενειακό του κύκλο έχει νοσήσει, αλλά οι ίδιες δεν έχουν εξακριβωμένη γονιδιακή μετάλλαξη με εξέταση αίματος και η άλλη κατηγορία είναι γυναίκες που έχουν νοσήσει στον έναν μαστό και θέλουν να αφαιρέσουν και τον άλλον.

«Τα ποσοστά νόσησης αυτών των δύο κατηγοριών δεν είναι αυξημένα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Προσπαθούμε να τις καθησυχάσουμε, να τους εξηγήσουμε την κατάσταση και να τις θέσουμε υπό στενή παρακολούθηση για έγκαιρη διάγνωση», μας λέει ο χειρουργός. 

Μας ενημερώνει μάλιστα πως από το τέλος του 2025 οι προληπτικές αυτές επεμβάσεις μπορούν να γίνουν εντελώς δωρεάν μέσα στο δημόσιο σύστημα υγείας, όπου το κόστος του χειρουργείου καλύπτεται εξολοκλήρου από το κράτος. Αλλά και στις επεμβάσεις σε ιδιωτικά νοσοκομεία καλύπτονται αρκετά από τα έξοδα.

Τα επικίνδυνα γονίδια δεν είναι καταδίκη

Η ύπαρξη μιας γονιδιακής μετάλλαξης αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο νόσησης, δεν ισοδυναμεί όμως με βεβαιότητα. «Τα πιο ήπια γονίδια μπορεί να προσδίδουν κίνδυνο 20%, 25% ή 30%», εξηγεί η δρ. Φωστήρα. «Ας μην ξεχνάμε ότι και η γυναίκα του γενικού πληθυσμού έχει περίπου 12% πιθανότητα να νοσήσει από καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της. Δεν ξεκινάμε δηλαδή με μηδέν».

Η ειδικός επιμένει και σε μια παρανόηση που συναντά συχνά. «Τα ποσοστά δεν ανεβαίνουν επειδή η μητέρα ή η γιαγιά μιας γυναίκας νόσησαν. Η επικινδυνότητα καθορίζεται από το γονίδιο και όχι από τον αριθμό των περιστατικών στην οικογένεια».

Υπάρχουν επίσης παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον συνολικό κίνδυνο. Η παχυσαρκία, η έλλειψη άσκησης, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η κακή διατροφή λειτουργούν επιβαρυντικά. Αντίθετα, η τεκνοποίηση σε νεαρή ηλικία, μέχρι τα 25, φαίνεται να έχει προστατευτική δράση.

Η δρ. Φωστήρα επιχειρεί επίσης να καταρρίψει έναν ακόμη διαδεδομένο μύθο. «Τα γονίδια αυτά κληρονομούνται εξίσου από τη μητέρα και από τον πατέρα. Πολλοί πιστεύουν λανθασμένα ότι αφορούν αποκλειστικά τη γυναικεία γραμμή της οικογένειας». Οι άνδρες που φέρουν τις μεταλλάξεις μπορεί να μη νοσήσουν ποτέ ή να εμφανίσουν άλλες μορφές καρκίνου σε μικρότερα ποσοστά. Παρ’ όλα αυτά μπορούν να μεταβιβάσουν το γονίδιο στις κόρες τους.

Σήμερα τα περισσότερα εργαστήρια πραγματοποιούν διευρυμένους γενετικούς ελέγχους που εξετάζουν ταυτόχρονα την προδιάθεση για καρκίνο του μαστού, των ωοθηκών, του παχέος εντέρου και των νεφρών. Το κόστος έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καλύπτεται μέσω συνταγογράφησης όταν υπάρχει γνωστή μετάλλαξη στην οικογένεια.

Ένα επίπονο, μεγάλο δώρο στον εαυτό σου

Με αυτά τα ποσοστά, τις πιθανότητες και τα διλήμματα βρέθηκε αντιμέτωπη η Ελένη προτού πάρει την απόφαση να κάνει αυτό το επίπονο αλλά μεγάλο δώρο, όπως το αποκαλεί, στον εαυτό της και να προβεί στα χειρουργεία. Η επόμενη μέρα της απόφασης κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν, καθώς η διαδικασία της μαστεκτομής και της αποκατάστασης απέχει πολύ από μια απλή επέμβαση ρουτίνας. «Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι όταν μπαίνεις σε όλο αυτό είσαι ένας άνθρωπος που για περίπου δύο χρόνια βιώνει τη διαδικασία ενεργά στην καθημερινότητά του. Είναι ένα πολύ επίπονο χειρουργείο. Για ένα μήνα μετά το πρώτο χειρουργείο έχεις 4 παροχετεύσεις τις οποίες αδειάζεις κάθε πρωί και στην ουσία ζεις με σωληνάκια στο σώμα σου.

Πρέπει να κάνεις πολύ συγκεκριμένες ασκήσεις, δεν μπορείς να σηκώνεις τα χέρια σου, ούτε βάρος. Δεν μπορούσα να ζήσω μόνη μου και να κάνω βασικά πράγματα. Είχα τους δικούς μου ανθρώπους και ειδικά τον πατέρα μου και σε μεγάλο βαθμό την τότε σύντροφό μου που με βοηθούσαν». Περιγράφει μια καθημερινότητα που περιλάμβανε επισκέψεις ανά δύο εβδομάδες στο γιατρό ο οποίος με σύριγγα έβαζε φυσιολογικό ορό για να φουσκώνουν οι στατήρες σιγά σιγά και να συνηθίσει το σώμα το βάρος. Η αφαίρεση των ωοθηκών και των σαλπίγγων ήταν σαφώς πιο εύκολη γιατί γίνεται λαπαροσκοπικά και έχει λιγότερο πόνο.

Ως προς τις δυσκολίες, την αφοσίωση και την επιμέλεια που απαιτείται συνηγορεί με την Ελένη ο δρ. Σταύρος Παρασκευόπουλος, πλαστικός και επανορθωτικός χειρουργός μαστού. «Αυτές οι επεμβάσεις είναι ένα είδος συνεταιρισμού. Συνεργαζόμαστε για το καλό μας. Αν κάποιος από τους συνεταίρους δεν τηρεί τα προβλεπόμενα ή τα συμφωνημένα, η επιχείρηση δε θα πάει καλά, εν προκειμένω το χειρουργείο», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

«Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι αν θελήσω να αποκτήσω ένα παιδί, θα υιοθετήσω».

Ο ίδιος είναι ιδιαίτερα αυστηρός με το κομμάτι της αποθεραπείας. Η πειθαρχία αυτή είναι απαραίτητη διότι, όπως ξεκαθαρίζει, δεν πρόκειται για αισθητικές επεμβάσεις, αλλά αποτελούν μια σοβαρή επανορθωτική χειρουργική.

«Δεν πάμε να κάνουμε μια αυξητική, όπου έχουμε ένα μικρό μαστό και βάζουμε δυο σιλικόνες, που είναι μια πολύ ευκολότερη διαδικασία. Στην επανορθωτική χειρουργική, εγώ παίρνω το μηδέν για να το κάνω έναν αξιοπρεπή μαστό. Βάλτε με το μυαλό σας τι απόσταση υπάρχει ανάμεσα στις δύο επεμβάσεις».

Παρότι η προληπτική μαστεκτομή διαφέρει από τη θεραπευτική στο ότι δεν απαιτείται έλεγχος των λεμφαδένων, η ίδια η αφαίρεση του μαστού παραμένει απαράλλαχτη και ριζική, χωρίς εκπτώσεις, προκειμένου να μην απομείνει καθόλου αδένας που θα μπορούσε να νοσήσει στο μέλλον.

Η αποκατάσταση προτιμάται να γίνεται άμεσα, ώστε η γυναίκα να ξυπνά από το χειρουργείο έχοντας μαστό. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί είτε σε ένα στάδιο, με την τοποθέτηση του τελικού ενθέματος την ίδια στιγμή, είτε σε δύο στάδια, όπου τοποθετείται αρχικά ένας στατήρας (ένα ενδιάμεσο στάδιο) και ακολουθεί το τελικό χειρουργείο μερικούς μήνες ή έναν χρόνο αργότερα.

Οι περισσότερες νέες γυναίκες που κάνουν την επέμβαση προληπτικά αγωνιούν κυρίως για το αισθητικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, ο γιατρός οφείλει να τους εξηγήσει ότι, παρά τα πολύ καλά αποτελέσματα που μπορεί να αποδώσει η επέμβαση, υπάρχουν πάντα και πιθανά πισωγυρίσματα.

Ο δρ. Παρασκευόπουλος, ο οποίος επέλεξε πριν από 28 χρόνια να αφήσει πίσω του τις αισθητικές επεμβάσεις όπως τα λίφτινγκ ή τις ρινοπλαστικές για να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην επανορθωτική χειρουργική μαστού, νιώθοντας ότι έτσι προσφέρει περισσότερα στην κοινωνία, εκφράζει τον βαθύ θαυμασμό του για αυτές τις γυναίκες.

«Σκέφτεσαι: “πόσο γυναίκα είμαι τώρα που ούτε περίοδο έχω, ούτε το δικό μου στήθος;”».

«Σίγουρα αυτό που έχω διαπιστώσει είναι η γενναιότητα αυτών των νεαρών κοριτσιών. Ναι, μιλάμε για γενναιότητα. Καθίστε να το σκεφτείτε. Νοσεί η μητέρα σου και ξαφνικά όλοι σου λένε να κάνεις τον έλεγχο του μεταλλαγμένου γονιδίου. Το κάνεις, βγαίνει θετικό και πρέπει να υποβληθείς σε μια σειρά από επεμβάσεις, ενώ είσαι μια χαρά στην υγεία σου. Αυτές οι γυναίκες είναι ηρωίδες. Θέλω να είναι πάντα καλά ενημερωμένες, να κάνουν την επέμβαση τους και να φεύγουν με δύο μαστούς αξιοπρεπείς, που θα έχουν δια βίου επάνω τους».

«Αποφάσισα να μην κάνω κατάψυξη ωαρίων»

Αν και η προφυλακτική σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή δε γίνεται σε γυναίκες κάτω των 35 ετών, η Ελένη την έκανε στα 30 της για συναισθηματικούς λόγους: «Προτιμούσα το κάνω αργότερα, κυρίως για να μην μπω πρόωρα στην εμμηνόπαυση, η οποία ενέχει άλλους κινδύνους, αλλά ήθελα να “φύγει” η μητέρα μου ήσυχη», εξομολογείται.

Ως νεαρή γυναίκα, έπρεπε να πάρει επίσης αποφάσεις για το θέμα της μητρότητας: «Για πολύ καιρό έκανα “ντιμπέιτ” με τον εαυτό μου για το αν θα έκανα κατάψυξη ωαρίων. Επειδή και για πολλά χρόνια, και όσο έκανα τα χειρουργεία, ήμουν σε σχέση με μία κοπέλα που με βοήθησε πάρα πολύ σε όλο αυτό, σκεφτόμουν ότι μπορεί στη ζωή μου αργότερα πάλι να είμαι με γυναίκα και να θελήσει εκείνη να κυοφορήσει. 

«Έχω μια ιστορία να αφηγηθώ. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ένα συνεχές coming out».

Μίλησα με πολλά κέντρα εξωσωματικής για το πώς είναι η διαδικασία και αποφάσισα να μην το κάνω. Πρώτον, γιατί δεν άντεχα να ταλαιπωρήσω άλλο το σώμα μου, δεύτερον, γιατί δεν είμαι ακόμα σίγουρη για το αν θέλω να κάνω παιδιά και τρίτον, γιατί μπορεί στη σχέση που θα είμαι, όταν και αν θα θελήσω να κάνω παιδιά, να είμαι με έναν άντρα και να πρέπει αυτά τα ωάρια να τα δώσω σε μια παρένθετη, το οποίο δε μου αρέσει πολύ σαν σκέψη, το να ταλαιπωρηθεί μια άλλη γυναίκα για μένα. Επίσης, δεν ήθελα να πάρω ορμόνες γιατί φοβόμουν. Κατέληξα λοιπόν στο συμπέρασμα ότι αν θελήσω να αποκτήσω ένα παιδί, θα υιοθετήσω».

«Και πάλι, γυναίκα είμαι!»

«Αν δεν υπήρχε η ιστορία με τη μαμά μου, θα είχα τον χρόνο να σκεφτώ τα πράγματα και να τα επεξεργαστώ μέσα μου καλύτερα», εξομολογείται η Ελένη. «Κάνω δέκα χρόνια ψυχανάλυση, αλλά ακόμα δεν έχω φτάσει επουδενί στο σημείο να πω ότι έχω επεξεργαστεί ψυχολογικά ό,τι έχει συμβεί. Από τη μία νιώθω σαν να ήταν από πάντα η πραγματικότητά μου και από την άλλη σαν να είναι κάτι εντελώς καινούριο».

Η 32χρονη μοιράζεται χωρίς ταμπού τις πιο εσωτερικές της σκέψεις για ένα ζήτημα που έχει να κάνει με όλες τι εκφάνσεις της ζωής της και ειδικά με θέματα που αφορούν στην ταυτότητά της ως γυναίκα, αλλά και τη σεξουαλικότητά της: «Υπάρχει μια ολόκληρη εσωτερική επεξεργασία γύρω από τη φύση σου και το πώς θα επηρεαστεί το ερωτικό κομμάτι μετά την υστερεκτομή, μέχρι να ρυθμιστούν οι ορμόνες. Σκέφτεσαι: “πόσο γυναίκα είμαι τώρα που ούτε περίοδο έχω, ούτε το δικό μου στήθος;” Μου πήρε κάποιο καιρό για να φτάσω να αποδεχθώ ότι και πάλι γυναίκα είμαι!».

Επίσης, μιλάει για τη νέα της πραγματικότητα: «Επειδή πλέον δεν είμαι σε κάποια σχέση, αλλά είμαι ένας άνθρωπος σεξουαλικά ενεργός, πρέπει συνεχώς να εξηγώ. Έχω δηλαδή μια ιστορία να αφηγηθώ. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ένα συνεχές coming out. Έχω δύο ουλές στο στήθος. Προτιμώ να το έχω πει από πριν για να νιώθω πιο ασφαλής, παρά να αισθάνομαι ότι ο άλλος με κοιτάει περίεργα. Είναι ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της πραγματικότητάς μου, οπότε είναι μια διαδικασία κι αυτό».

Τα χειρουργεία μείωσαν δραματικά τους στατιστικούς κινδύνους, όμως το μεταλλαγμένο γονίδιο παραμένει στο DNA της, φέροντας μαζί του έστω και μικρές αυξημένες πιθανότητες για άλλες κακοήθειες, όπως στο πάγκρεας ή το μελάνωμα. «Είμαι πολύ υπερήφανη για τον εαυτό μου, νιώθω πιο δυνατή, αλλά αισθάνομαι και πολύ φόβο», παραδέχεται. «Έχεις πάντα μια έγνοια. Είναι σαν να υπάρχει πάντα στην άκρη του μυαλού σου ένας αστερίσκος. Κάθε χρόνο, για παράδειγμα, έχω τη μαγνητική μου για το πάγκρεας και τις ορμονολογικές μου εξετάσεις».

«Τους λέω: “Θέλεις να πάμε στο μπάνιο να δεις το στήθος μου για να νιώσεις καλύτερα για το πώς θα είσαι μετά;” Το κάνω πάντα, κι ας έρθει η άλλη σε δύσκολη θέση στην αρχή».

Αυτός ο βουβός φόβος γίνεται συχνά εντονότερος, ιδιαίτερα όταν το περιβάλλον τείνει να υπεραπλουστεύει την κατάσταση, φορτώνοντάς της τον ρόλο της «δυνατής». «Το έχω ακούσει ένα εκατομμύριο φορές: “Η Ελένη είναι πολύ δυνατή”. Είναι δύσκολο να σε καταλάβει πραγματικά ο άλλος που έχεις απέναντί σου, είτε είναι οι φίλοι σου είτε ένας σύντροφος. Σίγουρα πάντως όλο αυτό σε αλλάζει πολύ, νιώθεις ότι είσαι διαφορετική από τις συνομήλικές σου».

Εξηγεί πώς η συναναστροφή με άλλες γυναίκες που έχουν ζήσει με τον καρκίνο ή με την απειλή του, λειτουργεί πολύ ανάποδα από ό,τι νομίζουν όλοι: «Ποιος άλλος θα σε καταλάβει πέρα από έναν άνθρωπο που το ζει; Δε με τρομάζει πια η εικόνα ενός αρρώστου. Είχα και μια μαμά που ποτέ δεν έκρυβε τις λέξεις, έλεγε πάντα με ειλικρίνεια “ναι, έχω καρκίνο” και δε νιώθω άβολα με αυτό».

Όποτε συναντά γυναίκες που βρίσκονται μπροστά στο ίδιο σταυροδρόμι και φοβούνται για το αισθητικό αποτέλεσμα, λειτουργεί με αφοπλιστική αμεσότητα: «Τους λέω: “Θέλεις να πάμε στο μπάνιο να δεις το στήθος μου για να νιώσεις καλύτερα για το πώς θα είσαι μετά;” Το κάνω πάντα, κι ας έρθει η άλλη σε δύσκολη θέση στην αρχή. Τους δείχνω ότι δεν υπάρχει τίποτα να φοβούνται. Αν κάνεις το χειρουργείο, προσφέρεις στον εαυτό σου το καλύτερο δώρο που μπορεί να σκεφτεί κανείς. Είναι μαγικό».

Η ίδια λέει ότι αν έπρεπε να πάρει σήμερα την απόφαση, γνωρίζοντας όλα όσα θα της συμβούν, πάλι το ίδιο θα έκανε. Και προτείνει στις γυναίκες όταν κάνουν αυτά τα χειρουργεία, να πηγαίνουν με ένα μεγάλο χαμόγελο. Σχεδόν πέντε χρόνια μετά το πρώτο χειρουργείο, διάστημα στο οποίο έχει στήσει από το μηδέν δύο επιτυχημένες επιχειρήσεις, έχει αρχίσει ξανά να ονειρεύεται το μέλλον.

Μάλιστα μαζί με μια κοπέλα που μοιράστηκαν την ίδια ακριβώς διαδρομή και πλέον είναι στενές φίλες, σχεδιάζουν να φτιάξουν κάτι για όλες εκείνες που βρίσκονται ακόμη μπροστά στο δίλημμα της απόφασης: «Θέλουμε να κάνουμε κάτι σαν σύλλογο, μια ομάδα στήριξης αποκλειστικά για το κομμάτι της πρόληψης και των αποφάσεων που καλείται να πάρει η κάθε γυναίκα. Νιώθω πολύ έντονα ότι ένα κομμάτι μου ανήκει και θα ανήκει εκεί».