Όταν τελικά ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ, η Σαουδική Αραβία και οι γειτονικές χώρες του Κόλπου θα σπεύσουν να χαιρετίσουν την εξέλιξη αυτή, όμως η επακόλουθη πλημμύρα πετρελαίου στην αγορά κινδυνεύει να διαβρώσει τον ήδη εύθραυστο έλεγχο του ΟΠΕΚ στην αγορά, υποστηρίζει το Reuters σε ανάλυση του. Ο πόλεμος στο Ιράν και το κλείσιμο του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος —μέσω του οποίου διέρχεται σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν από τη σύγκρουση— έχουν μειώσει σημαντικά την παραγωγή του ΟΠΕΚ και έχουν μετατοπίσει το κέντρο βάρους της ενεργειακής βιομηχανίας μακριά από τη Μέση Ανατολή.
Οι επιλογές του Ριάντ για την αντιμετώπιση αυτών των αλλαγών είναι περιορισμένες. Παραμένει ασαφές τόσο το πότε θα ανοίξουν ξανά τα Στενά, όσο και το υπό ποιες συνθήκες. Ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι η ναυσιπλοΐα πρέπει να επιστρέψει στα επίπεδα που βρισκόταν πριν από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει κάποιον βαθμό ελέγχου στο πέρασμα, γεγονός που δείχνει ότι η ανάκαμψη θα είναι σταδιακή, αμφίβολη και δύσκολη.
Ωστόσο, παρά τη γενική αβεβαιότητα, ένα αποτέλεσμα μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτο: η Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Ιράκ και το Ιράν θα προσπαθήσουν να μεγιστοποιήσουν τις εξαγωγές πετρελαίου για να καλύψουν τα τεράστια δημοσιονομικά κενά που προκάλεσε η σύγκρουση. Η απώλεια περίπου 13 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή —περίπου το 13% της παγκόσμιας προσφοράς— από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου αντιστοιχεί σε περισσότερα από 80 δισ. δολάρια χαμένων εσόδων, σύμφωνα με υπολογισμούς. Οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων διυλιστηρίων, εγκαταστάσεων αποθήκευσης, δεξαμενόπλοιων και μονάδων LNG, ανέρχονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Τα κίνητρα για ταχεία επαναφορά της παραγωγής είναι τεράστια, λόγω της συσσωρευμένης ζήτησης από μεγάλους εισαγωγείς ενέργειας, ιδιαίτερα στην Ασία. Οι ασιατικές κυβερνήσεις και τα διυλιστήρια έχουν περιορίσει σημαντικά την κατανάλωση κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης και έχουν αντλήσει από τα αποθέματά τους. Πολλοί θα επιδιώξουν να τα αναπληρώσουν. Ωστόσο, προσφορά και ζήτηση είναι απίθανο να αποκατασταθούν ταυτόχρονα.
Αρχικά, μπορεί να χρειαστούν μήνες για να επανεκκινήσουν οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής την εξόρυξη μεγάλου μέρους των περίπου 11 εκατ. βαρελιών ημερησίως που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας. Επίσης δεν είναι σαφές πόση ζήτηση έχει πραγματικά χαθεί και πόση απλώς έχει μετατεθεί. Σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές ανησυχίες, το πιθανότερο είναι μια άνιση ανάκαμψη που θα προκαλέσει νέες διακυμάνσεις στις τιμές.
Ιστορικά, τέτοιες συνθήκες θα ενίσχυαν τον ρόλο του ΟΠΕΚ. Ο οργανισμός και οι σύμμαχοί του, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, έχουν επανειλημμένα παρέμβει για τη σταθεροποίηση των αγορών σε προηγούμενες κρίσεις, όπως κατά την πανδημία COVID-19. Αυτή τη φορά, όμως, ο οργανισμός φαίνεται πολύ πιο αδύναμος.
Ένας αποδυναμωμένος ΟΠΕΚ
Ο πόλεμος έχει αφήσει τον ΟΠΕΚ κατακερματισμένο και αποδυναμωμένο. Η παραγωγή του κατέρρευσε κατά μέσο όρο στα 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο από 31 εκατ. τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενέργειας (EIA). Το μερίδιο του ΟΠΕΚ στην παγκόσμια παραγωγή έχει πέσει σε ιστορικό χαμηλό, περίπου 22%.
Πιο σημαντικά, η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων τον Απρίλιο να αποχωρήσουν από τον οργανισμό για να ακολουθήσουν δική τους στρατηγική αύξησης παραγωγής, έπληξε σοβαρά τη συνοχή του ΟΠΕΚ και την επιρροή της Σαουδικής Αραβίας.
Επιπλέον, η αδυναμία της Ρωσίας να αυξήσει τις εξαγωγές λόγω ουκρανικών επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές περιορίζει τον ρόλο της ως «ρυθμιστή» στην ευρύτερη συμμαχία ΟΠΕΚ+.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας του Ορμούζ μπορεί να φέρει τη Σαουδική Αραβία σε δύσκολη θέση, καθώς οι χώρες του ΟΠΕΚ θα ανταγωνίζονται έντονα για μερίδια αγοράς, αυξάνοντας την προσφορά και πιέζοντας τις τιμές προς τα κάτω.
Η Σαουδική Αραβία ίσως δυσκολευτεί να πείσει άλλους παραγωγούς να περιορίσουν την παραγωγή για να στηρίξουν τις τιμές.
Πορεία προς υπερπροσφορά
Παρότι η ανάκαμψη της προσφοράς δε θα είναι άμεση, οι κίνδυνοι δείχνουν προς υπερπροσφορά. Η επιστροφή των ποσοτήτων του ΟΠΕΚ, μαζί με υψηλή παραγωγή από τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία και τη Βενεζουέλα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλεόνασμα περίπου 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως μετά την πλήρη επαναλειτουργία του Ορμούζ, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών.
Οι παραγωγοί εκτός Κόλπου έχουν ενισχύσει τις θέσεις τους κατά τη διάρκεια της κρίσης, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την ανάκτηση μεριδίου αγοράς από τις χώρες του Κόλπου χωρίς επιθετική πολιτική τιμών.
Αν και ιστορικά ο ΟΠΕΚ έχει εμπλακεί σε «πολέμους τιμών», μια τέτοια κίνηση τώρα, μετά από μια από τις μεγαλύτερες διαταραχές προσφοράς των τελευταίων δεκαετιών, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες εξελίξεις και να επιταχύνει το τέλος της εποχής του οργανισμού, τονίζει το Reuters.
