Στις 10 Ιουνίου 1967 ο Πόλεμος των Έξι Ημερών έφθανε στο τέλος του, αφήνοντας πίσω του μια Μέση Ανατολή ριζικά αλλαγμένη. Μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα, το Ισραήλ είχε επικρατήσει στρατιωτικά απέναντι στην Αίγυπτο, την Ιορδανία και τη Συρία, καταλαμβάνοντας τη Χερσόνησο του Σινά, τη Λωρίδα της Γάζας, τη Δυτική Όχθη, την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τα Υψίπεδα του Γκολάν. Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, τα εδάφη, τα σύνορα και οι διεκδικήσεις που αναδείχθηκαν τότε εξακολουθούν να βαραίνουν την πολιτική πραγματικότητα της περιοχής.
Ο Πόλεμος των Έξι Ημερών είχε ξεκινήσει στις 5 Ιουνίου, μετά από μια περίοδο διαρκούς όξυνσης στη Μέση Ανατολή. Η αποχώρηση των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ από το Σινά, το κλείσιμο των Στενών του Τιράν από την Αίγυπτο και η συγκέντρωση αραβικών δυνάμεων γύρω από το Ισραήλ διαμόρφωσαν το υπόβαθρο της σύγκρουσης. Το πρωί της 5ης Ιουνίου, η ισραηλινή αεροπορία εξαπέλυσε αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον αραβικών αεροδρομίων, εξασφαλίζοντας από τις πρώτες ώρες την υπεροχή στον αέρα.
Λίγες ημέρες αργότερα, «TO BHMA» της 15ης Ιουνίου 1967, αναδημοσιεύοντας ανταποκρίσεις της «The Washington Post», επιχειρούσε να αποτυπώσει τόσο το στρατιωτικό μέγεθος της ισραηλινής νίκης όσο και το διπλωματικό παρασκήνιο που εκτυλισσόταν ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις του Ψυχρού Πολέμου.
Οι απώλειες
Οι ανταποκριτές Bernard Nossiter και Alfred Friendly έγραφαν από το Τελ Αβίβ:
«Αι απώλειαι των Ισραηλινών κατά τον εξαήμερον πόλεμον με τα αραβικάς κράτη ανήλθον μόνον εις 679 νεκρούς και 2.563 τραυματίας, εκ των οποίων μόνον 255 υπέστησαν τραύματα που δύνανται να χαρακτηρισθού από μέσα εις σοβαρά, ανηγγέλθη την νύκτα της 11ης Ιουνίου.
»Τα τραύματα των υπολοίπων εχαρακτηρίσθησαν ως ελαφρά. Πολλοί τραυματίαι εγκατέλειψαν ήδη τα νοσοκομεία. Αι απώλειαι του εχθρού υπελογίσθησαν επισήμως ως εικοσάκις μεγαλύτεραι, αλλά αι στατιστικαί αρχαί δεν διέθεσαν ακόμη αριθμούς.
»Ο αριθμός των νεκρών του πολέμου αυτού, κατά την διάρκειαν του οποίου το Ισραήλ αντιμετώπισε τας δυνάμεις της Η.Α.Δ., της Ιορδανίας και της Συρίας, και εν τινί μέτρω και του Ιράκ εις τον αέρα, είναι σημαντικώς μεγαλύτερος εκείνου του πρό ένδεκα ετών εξαημέρου πολέμου με μόνην την Αίγυπτον, οπότε εφονεύθησαν 186 ισραηλινοί στρατιώται».
Ωστόσο, όπως σημείωνε το δημοσίευμα οι απώλειες θεωρήθηκαν πολύ μικρότερες από αυτές που αναμένονταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης:
«Κατά τας προηγηθείσας του πολέμου εβδομάδας, οι Ισραηλινοί ήκουαν πάντα περί του πόσον αξιολογώτεραι ήσαν αι αιγυπτιακαί δυνάμεις τώρα και πόσον αιματηροτέρα θα ήτο η σύγκρουσις».
Η ανάγνωση της νίκης
Κεντρικό πρόσωπο της ανταπόκρισης ήταν ο τότε αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του Ισραήλ, υποστράτηγος Ιτζάκ Ραμπίν, ο οποίος χαρακτηριζόταν ως «ο αρχιτέκτων της Ισραηλινής νίκης». Σε αποκλειστική συνέντευξη στην «The Washington Post», απέδιδε τις σχετικά περιορισμένες απώλειες σε τρεις παράγοντες:
- Το γεγονός ότι έκαστος στρατιώτης εγνώριζεν ότι εμάχετο δια την ζωήν του και την ύπαρξιν της χώρας.
- Η ικανότης των ιδίων των ανδρών εις τον αέρα, τα τεθωρακισμένα και το πεζικόν και το υψηλότερον ηθικόν των.
- Ολόκληρος η άλυσος της διοικήσεως, με τον μεγάλον βαθμόν ευελιξίας και ικανότητος εκμεταλλεύσεως των στιγμών εκείνων της μάχης που επιτρέπουν εις τους διοικητάς να μεταβάλουν την κατάστασιν και να προκαλέσουν την νίκην.
Ο υποστράτηγος ρωτήθηκε επίσης, αν η μεγάλη διαφορά στις απώλειες οφειλόταν στο ότι οι αραβικοί στρατοί ακολουθούσαν σοβιετικό στρατιωτικό δόγμα: «Απήντησεν αρνητικώς.
“Εις το κάτω της γραφής επολεμήσαμε και εναντίον των Ιορδανών, που εξεπαιδεύθησαν βάσει των δυτικών προτύπων”».
Η αεροπορική υπεροχή και η αποστράτευση
Ο Ραμπίν στάθηκε ιδιαίτερα στην ταχεία εξασφάλιση αεροπορικής υπεροχής. η οποία ήταν αποτέλεσμα «τετραώρων επιθέσεων εναντίον των αραβικών αεροδρομίων, και την οποία ο ίδιος παρουσίαζε ως τον βασικό λόγο για τον περιορισμό των ισραηλινών απωλειών.
Ο Ραμπίν, σύμφωνα με την ανταπόκριση, άφηνε επίσης να εννοηθεί ότι είχε ήδη αρχίσει «μία κάποια» αποστράτευση. Το ζήτημα αυτό είχε ιδιαίτερη σημασία για έναν στρατό πολιτών, καθώς, όπως σημείωνε το δημοσίευμα, «κάθε ανήρ εν στολή σημαίνει ένας άνδρας ολιγώτερος εις την παραγωγήν». Ο ίδιος υποστήριζε ότι το Ισραήλ μπορούσε να προσαρμόζει γρήγορα τις δυνάμεις του:
«Δυνάμεθα να προσαρμοζώμεθα εις τας ανάγκας των καιρών».
Αι ζημίαι πού προεκλήθησαν εις τας αιγυπτιακάς και άλλας αραβικάς δυνάμεις, συνέχισε, είναι τοιαύται, ώστε να χρειασθή πολύς χρόνος πριν αι δυνάμεις αύται δυνηθούν να αποτελέσουν και πάλιν σοβαράν στρατιωτικήν απειλήν εναντίον του Ισραήλ. Συνεπώς, κατέληξε, δεν θα χρειασθή να κρατήσωμεν τόσους πολλούς Ισραηλινούς υπό τα όπλα.
Ο βασικός σκοπός
Στο ίδιο ρεπορτάζ αναφέρεται ότι τέσσερις ισραηλινοί στρατηγοί «που συνέτριψαν τον στρατόν της Αιγύπτου εις το Σινά εντός τεσσάρων και μόνον ημερών, αποδίδουν την νίκην των εις την ταχύτητα, το ηθικόν και την ευφυΐαν των στρατιωτικών των τμημάτων.
Βασικός σκοπός, όπως είπε ο ταξίαρχος Γκάβις «ήτο η καταστροφή του αιγυπτιακού στρατού και όχι η κατάληψις εδαφών».
Ένας δεύτερος στόχος ήταν η κατάληψη του Σαρμ ελ Σέιχ, ώστε να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Τιράν, ζήτημα που είχε αποτελέσει μία από τις βασικές εστίες έντασης πριν από την έναρξη του πολέμου.:
«Εις το Σινά οι Ισραηλινοί κατέστρεψαν 500 έως 600 αιγυπτιακά τάνκς, 100 περιήλθον εις χείρας των, ενώ οι ίδιοι έχασαν μόνον 61. Εφόνευσαν περί τους 7 – 10 χιλιάδας Αιγυπτίων ενώ οι απώλειαι των ιδίων ανήλθον εις 275 νεκρούς και 800 τραυματίας. Επί πλέον οι Ισραηλινοί ισχυρίζονται ότι συνάλεβον 3.000 αιχμαλώτους».
Οι τακτικές των Ισραηλινών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο οι Ισραηλινοί διοικητές περιέγραφαν την τακτική τους. Ο στρατηγός Αριέλ Σαρόν έλεγε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις «ηγνόησαν τα στρατιωτικά εγχειρίδια», ενώ ο στρατηγός Ισραέλ Ταλ αναφερόταν σε εγκατάλειψη της συμβατικής τακτικής των τεθωρακισμένων και σε μεθόδους με «πρωτοφανή αποτελέσματα».
Το δημοσίευμα, βέβαια, δεν αποτύπωνε απλά τα γεγονότα, αλλά και το κλίμα, τη γλώσσα και τις προπαγανδιστικές αντανακλάσεις. Προέβαλε σε μεγάλο βαθμό την ισραηλινή οπτική της νίκης. Ακόμη και οι αναφορές σε αιχμαλώτους και σε πράξεις βίας αποδίδονταν στους Ισραηλινούς στρατηγούς και παρουσιάζονταν ως ισχυρισμοί που προέκυπταν από ανακρίσεις ή από μαρτυρίες των ίδιων των στρατιωτών τους.
Στο ίδιο φύλλο, «ΤΟ ΒΗΜΑ» δημοσίευε και «Τα παρασκήνια του Εξαημέρου Πολέμου», εστιάζοντας στη στάση της Σοβιετικής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η βασική θέση του άρθρου ήταν ότι η Μόσχα απέφυγε να διακινδυνεύσει μια γενικότερη σύρραξη για χάρη των Αράβων συμμάχων της:
«Σοβιετικοί πολιτικοί άνδρες δεν ήσαν και δεν είναι έτοιμοι να δια κινδυνεύσουν ένα παγκόσμιον πόλεμον προς χάριν του αραβικού εθνικισμού.
»Οι Ρώσοι εγνώριζον πολύ καλώς, ότι οποιαδήποτε απόπειρα στρατιωτικής επεμβάσεως εις την σύγκρουσιν της Μέσης Ανατολής θα επροκάλει την αντίρροπον απάντησιν των Ηνωμένων Πολιτειών».
Το ψυχροπολεμικό παρασκήνιο
Παρά τη δημόσια ρητορική υπέρ των Αράβων, η Μόσχα φέρεται να διατηρούσε επαφές με τη Δύση, επιδιώκοντας τον περιορισμό της σύγκρουσης.
Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι ο πρωθυπουργός Κοσύγκιν χρησιμοποίησε την «ερυθράν γραμμήν» για να επικοινωνήσει με τον πρόεδρο Τζόνσον. Ταυτόχρονα, οι Ρώσοι αντιπρόσωποι στα Ηνωμένα Έθνη «έλαβον οδηγίας μάλλον να εγκρίνουν παρά να ασκήσουν βέτο επί των αποφάσεων περί άνευ όρων καταπαύσεως του πυρός».
Παρά την έντονη ιδεολογική σύγκρουση της εποχής, το Συμβούλιο Ασφαλείας λειτούργησε τότε «εν πνεύματι ομοφωνίας μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων». Για τη Μόσχα, η επιλογή αυτή είχε κόστος στο κύρος της στον αραβικό κόσμο, αλλά απέτρεπε τον κίνδυνο μιας ευρύτερης, ενδεχομένως παγκόσμιας, ανάφλεξης.
Το άρθρο έκλεινε με μια εικόνα από τη Μόσχα, μπροστά από την ισραηλινή πρεσβεία, που αποτύπωνε το αίσθημα ενός λαού που είχε ακόμη ζωντανή τη μνήμη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν επιθυμούσε νέα πολεμική εμπλοκή:
«Ισως το αίσθημα της στυγνής πραγματικότητας να εξεφράσθη εδώ, κατά την διάρκειαν μιας τελευταίας μαζικής εκδηλώσεως έμπροσθεν της εδώ Ισραηλινής πρεσβείας, από μίαν γηραιάν Ρωσίδα που εξεδήλωσε την ιδικήν της προσωπικήν διάθεσιν λέγουσα: “Γιατί δεν πηγαίνετε σπίτια σας και να αφήσετε τους ανθρώπους ήσυχους; […] Μήπως θέλετε να ανακατωθούμε στον πόλεμο αυτόν; Η μήπως υποφέραμε λίγα από τον τελευταίον πόλεμο;”».
