Βερολίνο, Ειρήνη Αναστασοπούλου
«Μερικές φορές αυτή η χώρα δίνει την εντύπωση ότι στρέφει τις δυνάμεις της εναντίον του ίδιου του εαυτού της. Σαν να πάσχει από ένα αυτοάνοσο νόσημα». Πιο εύστοχα δεν θα μπορούσε να περιγράψει κανείς τα όσα εκτυλίσσονται τελευταίως στην πρώτη οικονομία της Ευρώπης. Βέβαια ο Κάρστεν Βίλντμπεργκερ, ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής και Εκσυγχρονισμού της Γερμανίας, που κατέληξε σε αυτήν τη διαπίστωση σε οικονομικό φόρουμ, δεν είναι κατ’ επάγγελμα πολιτικός, όπως οι περισσότεροι στην κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς, και μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα.
Από τα τέλη Μαΐου ο κομματικός περίγυρος του καγκελάριου, δηλαδή άνθρωποι μέσα από το ίδιο του το κόμμα, πριονίζουν την καρέκλα όπου κάθεται. Άρχισαν να σκέφτονται δυνατά το ενδεχόμενο ενός λεγόμενου Kanzlerwechsel, δηλαδή αλλαγής προσώπου στην κορυφή της καγκελαρίας χωρίς προσφυγή στις κάλπες. Το γερμανικό Σύνταγμα προβλέπει μια τέτοια διαδικασία σε έκτακτες περιπτώσεις.
Φόβος για την AfD
Το σενάριο που διακινήθηκε στον Τύπο ήταν ότι δύο πρωθυπουργοί κρατιδίων θα ταξίδευαν στο Βερολίνο για καταστήσουν σαφές στον Μερτς ότι η κατάσταση, αν συνεχιστεί έτσι, δεν πάει άλλο. Πρόκειται αναμφισβήτητα για έκφραση βαθιάς αγωνίας ενόψει της ενδεχόμενης D-Day στη γερμανική πολιτική, της 6ης Σεπτεμβρίου, ημέρα τοπικών εκλογών στο ανατολικογερμανικό κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις προβλέπουν θρίαμβο για την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), με ποσοστό που θα μπορούσε να της χαρίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, την πρώτη κυβέρνηση ενός κόμματος στη Γερμανία που έχει χαρακτηριστεί από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος ως επιβεβαιωμένα ακροδεξιό εξτρεμιστικό. Θα ισοδυναμούσε με σοκ και με πολλαπλές συνέπειες εκτός Γερμανίας, αντίστοιχες με το Brexit ή την εκλογική νίκη Τραμπ το 2016.
Αλλά ποιος θα μπορούσε να διαδεχθεί τον Μερτς για να σταματήσει την επέλαση της AfD; Το σχετικό ρεπορτάζ με το όνομα έγινε πρωτοσέλιδο στην εφημερίδα Bild. Πρόκειται για τον Χένρικ Βιστ, πρωθυπουργό στο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, το πολυπληθέστερο γερμανικό κρατίδιο. Δεν είναι γνωστός εκτός γερμανικών συνόρων αλλά θεωρείται το ισχυρό χαρτί των Χριστιανοδημοκρατικών μελλοντικά για την καγκελαρία.
Πενήντα ενός ετών, φωτογενής, χαμηλών τόνων, πραγματιστής με καλές διασυνδέσεις στο κόμμα και λιγότερο πολωτικός από τον καγκελάριο, ο Βιστ διαθέτει εμπειρία στη διοίκηση σε αντίθεση με τον Μερτς πριν αναλάβει το αξίωμά του. Το γεγονός ότι άφησε χρόνο προτού διαψεύσει τις εικασίες για βλέψεις στην καγκελαρία έκανε τους συνεργάτες του Μερτς να εξοργιστούν ακόμη περισσότερο.
“Βάρος ο Μερτς για την κυβέρνηση”
“Πρόκειται για αβάσιμες εικασίες με αξιοσημείωτη άγνοια του Συντάγματος και της πολιτικής πραγματικότητας” σχολίασαν κύκλοι της καγκελαρίας παραπέμποντας στις εντατικές διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης συνασπισμού για το μεγάλο πακέτο μεταρρυθμίσεων που ετοιμάζει, μετά από δύο δεκαετίες με τη χώρα στον αυτόματο πιλότο. «Οι φήμες είναι εντελώς αβάσιμες», ανέφεραν πηγές και από το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU).
Ο Όλιβερ Λέμπκε, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Ρουρ στο Μπόχουμ, θεωρεί τη συζήτηση εντελώς υπερβολική. «Για τον Βιστ είναι επικίνδυνη, γιατί του χρόνου έχει εκλογές στο κρατίδιό του και σε ομοσπονδιακό επίπεδο, η ιδέα αλλαγής καγκελαρίου είναι απλά μη ρεαλιστική».
Αλλά έχει παρόλα αυτά μια πραγματική αφετηρία. Σύμφωνα με νέα σφυγμομέτρηση του Ινστιτούτου Δημοσκοπήσεων Forsa, τα Χριστιανικά κόμματα καταγράφουν το χειρότερο αποτέλεσμα από τον Νοέμβριο του 2021 και το χαμηλότερο ποσοστό αποδοχής του Μερτς. “Ο καγκελάριος έχει μετατραπεί σε βάρος για την κυβέρνηση», εκτιμά ο Λέμπκε, “και σίγουρα δεν είναι αθώος για την απώλεια εμπιστοσύνης».
Όσοι γνωρίζουν καλύτερα τον καγκελάριο θεωρούν ότι δεν είναι μόνο η απειρία του στη διαχείριση κρίσεων, αλλά και η δυσκολία να ελέγξει τον συναισθηματισμό του. “Πρόσφατα μίλησα με κάποιον που γνωρίζει τον Φρίντριχ Μερτς εδώ και πολύ καιρό και το έθεσε ως εξής: ο Μερτς έχει μια τάση να απολαμβάνει την καταστροφή, και αυτό μου φάνηκε ενδιαφέρουσα παρατήρηση”, επισημαίνει ο Φάιτ Μένικ, αρχισυντάκτης στο περιοδικό Stern από όπου ξεκίνησε η φημολογία περί “αντικατάστασης” του Μερτς.
“Αν το κάνεις, θα είναι πολιτική αυτοκτονία”
Όσοι ζουν τον καγκελάριο από μέσα παρατηρούν αποξένωση από το κόμμα και συνεχείς έριδες στη σχέση του με τους εταίρους του Σοσιαλδημοκράτες, που θέλουν να διαφυλάξουν τα κοινωνικά κεκτημένα. Στη διαμάχη για τις συντάξεις στα τέλη του περασμένου έτους, με μεγάλη δυσκολία κατάφεραν να τον πείσουν να μην θέσει ζήτημα ψήφου εμπιστοσύνης. Κάποιοι του είπαν, “πρόσεξε, Φρίντριχ, αν το κάνεις, θα είναι πολιτική αυτοκτονία”.
Εκτός από τη δύσκολη διεθνή συγκυρία, ο Μερτς πρέπει να προχωρήσει σε βαθιές μεταρρυθμίσεις σε οικονομία, υγεία, φορολογία, ανταγωνιστικότητα, στην ουσία σε όλους τους βασικούς τομείς της χώρας. Και θα πρέπει να γίνει άμεσα, ανεξάρτητα εάν ο καγκελάριος ονομάζεται Μερτς ή Βιστ.
Άρα από την 6η Σεπτεμβρίου, ημέρα εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ, θα κριθούν πολλά. Η τύχη του Φρίντριχ Μερτς, της κυβέρνησης συνασπισμού και της ηγεσίας του κόμματός του. Διακυβεύεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, η επιβίωση της τελευταίας – πιθανώς – κυβέρνησης συνασπισμού από το πολιτικό κέντρο, της “τελευταίας σφαίρας της δημοκρατίας”, όπως την αποκάλεσε ο βαυαρός Χριστιανοκοινωνιστής Μάρκους Ζέντερ.
Μια δραματική στιγμή για τη σύγχρονη γερμανική ιστορία. Ένα χρόνο στο τιμόνι μιας ανόμοιας κυβέρνησης, αλλά χωρίς εναλλακτική λόγω του συσχετισμού δυνάμεων στη Βουλή, ο καγκελάριος Μερτς δέχεται πιέσεις από όλες τις πλευρές και πάνω από όλα από την οικονομία – να προχωρήσει τις μεταρρυθμίσεις μέχρι το καλοκαίρι, όσο επώδυνες κι αν είναι.
Μέχρι τότε ίσως αντιληφθούν το διακύβευμα όσοι πριονίζουν την καρέκλα του Μερτς στην καγκελαρία. Γιατί η AfD έρχεται πρώτη στις δημοσκοπήσεις και στην κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση του Σεπτεμβρίου στo Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία. Και αν συμβεί το απευκταίο, ίσως να μπορεί να κυβερνήσει και εκεί χωρίς εταίρο.
Αυτό το καλοκαίρι η Γερμανία θα ζήσει μια εντατική προεκλογική εκστρατεία. Και ίσως με τον χρόνο συνειδητοποιήσουν εκείνοι που εννοεί με το «αυτοάνοσο νόσημα» ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής ότι θα ήταν αυτοκτονικό να «πυροβολήσουν» μια δημοκρατική κυβέρνηση, με όλες τις δυσλειτουργίες και τις αδυναμίες της και χωρίς καμία απολύτως εναλλακτική σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
