Η νέα άνοδος του πληθωρισμού στην ευρωζώνη επαναφέρει στο προσκήνιο τους φόβους για ένα παρατεταμένο κύμα ακρίβειας και οδηγεί την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις. Η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας εξαιτίας της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή και του πολέμου στο Ιράν ανατρέπει τις προσδοκίες για σταθεροποίηση των τιμών, ενώ η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη αυξήθηκε τον Μάιο στο 3,2% από 3% τον Απρίλιο, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2023. Παράλληλα, ο δομικός πληθωρισμός, που εξαιρεί τις ευμετάβλητες κατηγορίες της ενέργειας και των τροφίμων, διαμορφώθηκε στο 2,5%, ένδειξη ότι οι ανατιμήσεις διαχέονται πλέον σε ευρύτερα τμήματα της οικονομίας.
Η Ελλάδα στις πιο ακριβές χώρες της ευρωζώνης
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα για την Ελλάδα, όπου ο ετήσιος πληθωρισμός ανήλθε στο 5%, κατατάσσοντας τη χώρα στην τρίτη χειρότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ευρωζώνης.
Μόνο η Βουλγαρία με 6,3% και η Λιθουανία με 5,1% κατέγραψαν υψηλότερα ποσοστά. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη πίεση που δέχονται τα ελληνικά νοικοκυριά από το αυξημένο κόστος διαβίωσης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.
Οι υπηρεσίες ανατιμήθηκαν κατά 3,5%, ενώ τα τρόφιμα, το αλκοόλ και ο καπνός κατέγραψαν αύξηση 2%. Ωστόσο, ο βασικός παράγοντας που τροφοδοτεί την άνοδο του γενικού δείκτη παραμένει η ενέργεια.
Το πετρέλαιο πυροδοτεί νέο κύμα ακρίβειας
Σύμφωνα με τους αναλυτές, η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή έχει ήδη αρχίσει να μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομία.
Οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν κατά 10,9% σε σχέση με τον Μάιο του 2025, μετατρέποντας το ενεργειακό κόστος στον βασικό μοχλό της νέας πληθωριστικής ανόδου.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Commerzbank, Γιεργκ Κράμερ, εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει πάνω από το όριο του 3% για αρκετούς μήνες ακόμη, εκτός εάν υπάρξει ταχεία αποκλιμάκωση της κρίσης και αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας πετρελαϊκής παραγωγής.
Σχεδόν βέβαιη η αύξηση επιτοκίων στις 11 Ιουνίου
Η νέα άνοδος του πληθωρισμού φαίνεται να κλείνει οριστικά τη συζήτηση για διατήρηση των επιτοκίων στα σημερινά επίπεδα.
Η ΕΚΤ, η οποία θεωρεί ως ιδανικό στόχο τον πληθωρισμό κοντά στο 2%, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με επίπεδα σημαντικά υψηλότερα του στόχου της. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συγκλίνουν στην πρόβλεψη ότι το επιτόκιο καταθέσεων θα αυξηθεί κατά 25 μονάδες βάσης, από το 2% στο 2,25%, στη συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου.
Η HSBC εκτιμά ότι η απόφαση έχει ήδη ουσιαστικά προεξοφληθεί τόσο από τις αγορές όσο και από την ίδια την κεντρική τράπεζα. Τα πρακτικά της συνεδρίασης του Απριλίου έδειξαν ότι τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου θεωρούσαν όλο και λιγότερο πιθανή τη διατήρηση στάσης αναμονής απέναντι στις νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, έχει αφήσει σαφή μηνύματα ότι η τράπεζα είναι έτοιμη να δράσει εφόσον τα οικονομικά δεδομένα το απαιτήσουν, ενώ η Ιζαμπέλ Σνάμπελ προειδοποίησε πρόσφατα για τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης των πληθωριστικών προσδοκιών.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα γίνει μετά τον Ιούνιο
Παρότι η αύξηση του Ιουνίου θεωρείται σχεδόν δεδομένη, η μεγάλη συζήτηση αφορά τη συνέχεια της νομισματικής πολιτικής.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές προεξοφλούν επιπλέον αυξήσεις συνολικού ύψους περίπου 65 μονάδων βάσης έως το τέλος του 2026. Η HSBC προβλέπει τρεις αυξήσεις των 25 μονάδων βάσης εντός του έτους, υπό την προϋπόθεση ότι οι τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Λιθουανίας, Γκεντιμίνας Σίμκους, έχει δηλώσει ότι ένα δεύτερο βήμα αύξησης μετά τον Ιούνιο είναι «περισσότερο πιθανό παρά απίθανο».
Ωστόσο, στο εσωτερικό της ΕΚΤ δεν επικρατεί απόλυτη συμφωνία. Πολλά στελέχη εκφράζουν ανησυχίες ότι μια επιθετική πολιτική αυξήσεων θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω μια οικονομία που ήδη εμφανίζει σημάδια κόπωσης.
Ο φόβος επανάληψης των λαθών του παρελθόντος
Η συζήτηση στο εσωτερικό της ΕΚΤ θυμίζει έντονα προηγούμενες κρίσιμες περιόδους της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ορισμένοι αξιωματούχοι φοβούνται την επανάληψη του 2011, όταν οι αυξήσεις επιτοκίων με αφορμή την άνοδο των ενεργειακών τιμών συνέβαλαν στην επιδείνωση της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη.
Άλλοι, αντίθετα, θεωρούν μεγαλύτερο κίνδυνο την επανάληψη της περιόδου 2022-2023, όταν η καθυστέρηση στην αντίδραση της νομισματικής πολιτικής επέτρεψε στο ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε επίμονο πληθωριστικό φαινόμενο.
Οι δείκτες οικονομικής δραστηριότητας δεν διευκολύνουν τις αποφάσεις. Ο σύνθετος δείκτης PMI της ευρωζώνης υποχώρησε τον Μάιο στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 2023, εντείνοντας τις ανησυχίες για επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Πιο ακριβά δάνεια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Η αύξηση των επιτοκίων μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Τα στεγαστικά, καταναλωτικά και επιχειρηματικά δάνεια αναμένεται να γίνουν ακριβότερα, περιορίζοντας τη ζήτηση και λειτουργώντας ως μηχανισμός ανάσχεσης του πληθωρισμού. Η ίδια πολιτική, όμως, ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας σε μια περίοδο που η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη.
Ο Γιεργκ Κράμερ εκτιμά ότι η αύξηση του Ιουνίου δύσκολα θα είναι η τελευταία για το 2026, προβλέποντας νέα κίνηση μετά το καλοκαίρι.
Οι κεντρικές τράπεζες στρέφονται στον χρυσό
Η αβεβαιότητα που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις αποτυπώνεται και στη στρατηγική διαχείρισης αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών.
Σύμφωνα με έκθεση της ΕΚΤ, ο χρυσός αντιστοιχούσε στο τέλος του 2025 στο 27% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, των οποίων το μερίδιο υποχώρησε στο 22%.
Με περισσότερους από 36.000 τόνους χρυσού στα θησαυροφυλάκιά τους, οι κεντρικές τράπεζες πλησιάζουν τα επίπεδα της εποχής του συστήματος του Μπρέτον Γουντς. Κίνα, Πολωνία, Ινδία και Τουρκία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους αγοραστές τα τελευταία χρόνια.
Το ευρώ ενισχύει τον διεθνή ρόλο του
Παρά τις οικονομικές προκλήσεις, το ευρώ συνεχίζει να ενισχύει τη διεθνή του θέση.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της ΕΚΤ για τον διεθνή ρόλο του ευρωπαϊκού νομίσματος, το μερίδιο του ευρώ στην παγκόσμια οικονομία ανέρχεται πλέον περίπου στο 20%, ακολουθώντας σταθερά ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια.
Ιδιαίτερα ισχυρή είναι η παρουσία του στην αγορά πράσινων και βιώσιμων ομολόγων, όπου για πρώτη φορά κατέκτησε την πρώτη θέση διεθνώς. Παράλληλα, οι εισροές ξένων κεφαλαίων προς την ευρωζώνη κινούνται κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενισχύοντας περαιτέρω τη διεθνή βαρύτητα του ενιαίου νομίσματος.
