Ο Ροντρίνγκο ντα Κόστα, εκτελεστικός διευθυντής του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα (EUSPA), αναλύει τα οφέλη από τα δορυφορικά προγράμματα της ΕΕ, την ελληνική συμμετοχή σε αυτά και τι πρόκειται να δούμε στο άμεσο μέλλον. Δεν είναι αμελητέο ότι «η Ελλάδα συμμετέχει πλήρως ως κράτος-μέλος της ΕΕ και εκπροσωπείται στο Διοικητικό Συμβούλιο του EUSPA» λέει μιλώντας στο «Βήμα».
Ποια είναι τα πρακτικά οφέλη για τους ευρωπαίους πολίτες από την ύπαρξη ενός οργανισμού όπως ο EUSPA;
«Οι δορυφόροι υποστηρίζουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών – από τη γεωργία και την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών μέχρι την πλοήγηση και τις πλατφόρμες διανομής. Χωρίς αυτούς, οι αεροπορικές μεταφορές θα αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα, η ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ δεν θα ήταν εφικτή, ενώ ακόμη και η καθημερινή μετακίνηση και η πλοήγηση θα γίνονταν πολύ πιο απαιτητικές.
Ο EUSPA καταγράφει 17 διαφορετικούς τομείς της αγοράς που επωφελούνται από τις διαστημικές τεχνολογίες της ΕΕ, όπως η ναυτιλία, οι υποδομές, οι μεταφορές, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες. Οι εφαρμογές GNSS (δηλ. πλοήγησης όπως το GPS και το Galileo) χρησιμοποιούνται κυρίως σε λύσεις για καταναλωτές, στον τουρισμό και στην υγεία, ενώ οι εφαρμογές στην αυτοκινητοβιομηχανία παρουσιάζουν αξιοσημείωτη ανάπτυξη. Στον τομέα της παρατήρησης της γης, στην πρώτη γραμμή βρίσκονται η γεωργία, η ενέργεια και οι κλάδοι που σχετίζονται με το κλίμα.
Στις δορυφορικές επικοινωνίες, η ζήτηση σήμερα προέρχεται κυρίως από τη θαλάσσια επιτήρηση, αν και αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό εφαρμογές που σχετίζονται με την επιβολή του νόμου, την πολιτική προστασία και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι όσο αυξάνεται η εξάρτησή μας από ψηφιακά και διασυνδεδεμένα συστήματα τόσο πιο κρίσιμη γίνεται η κυβερνοασφάλεια. Πλέον αναδεικνύεται σε μια από τις βασικές προκλήσεις του διαστημικού οικοσυστήματος και αποτελεί κρίσιμο μέρος της αποστολής μας».
Ποια είναι η παρουσία της Ελλάδας στον EUSPA;
«Η Ελλάδα συμμετέχει πλήρως ως κράτος-μέλος της ΕΕ και εκπροσωπείται στο Διοικητικό Συμβούλιο του EUSPA. Με αυτόν τον τρόπο συμμετέχει στη λήψη σημαντικών στρατηγικών και επιχειρησιακών αποφάσεων. Παράλληλα, η ελληνική βιομηχανία έχει ενεργή παρουσία στα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ για το Διάστημα και σε αρκετά έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη συμμετέχουν έλληνες εταίροι».
Το δορυφορικό σύστημα πλοήγησης Galileo έχει μειώσει την εξάρτηση της ΕΕ από το αμερικανικό GPS. Σε ποιους τομείς παρέχει τις υπηρεσίες του;
«Επί μία δεκαετία το Galileo παρέχει υπηρεσίες GNSS σε περισσότερους από 4,5 δισεκατομμύρια δέκτες παγκοσμίως. Αυτό δείχνει τόσο την αξιοπιστία του συστήματος όσο και την ευρεία υιοθέτησή του. Τελευταία, οι προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος και στην επέκταση των υπηρεσιών του, τόσο για τις ανάγκες των Αρχών όσο και για τους πολίτες. Το Galileo επίσης – μέσω κρυπτογραφικών υπογραφών και συνεχούς παρακολούθησης του συστήματος – συμβάλλει στον περιορισμό των κινδύνων πλαστογράφησης (spoofing) που αυξάνονται συνεχώς.
Παράλληλα, εξελίσσεται η υπηρεσία του Galileo που απευθύνεται σε αρμόδιες δημόσιες αρχές που χρειάζονται ασφαλείς και κρυπτογραφημένες υπηρεσίες εντοπισμού θέσης. Η ασφάλεια παραμένει βασική προτεραιότητα για το σύνολο των υπηρεσιών του Galileo, το οποίο συμπληρώνεται από το EGNOS, το ευρωπαϊκό σύστημα ενίσχυσης της δορυφορικής πλοήγησης. Το EGNOS λειτουργεί επιχειρησιακά από το 2009 και παρέχει – από το 2011 – υπηρεσία “προστασίας της ζωής” για την αεροπλοΐα. Μέσω ενός δικτύου επίγειων σταθμών, βελτιώνει την ακρίβεια και την αξιοπιστία των σημάτων GNSS. Στο δίκτυο αυτό περιλαμβάνεται και ένας σταθμός RIMS στην Αθήνα, ο οποίος λειτουργεί περισσότερα από 10 χρόνια».
Τι είναι το GOVSATCOM που τέθηκε πριν από λίγους μήνες σε λειτουργία;
«Το GOVSATCOM (δηλ. το πρόγραμμα ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών της ΕΕ που παρέχει υπηρεσίες σε τομείς όπως η εθνική ασφάλεια και η πολιτική προστασία) βρίσκεται σε επιχειρησιακή λειτουργία από τον περασμένο Ιανουάριο και παρέχει στα κράτη-μέλη και στα θεσμικά όργανα της ΕΕ ασφαλείς, ανθεκτικές και οικονομικά αποδοτικές δυνατότητες δορυφορικών επικοινωνιών. Οι δυνατότητες αυτές υποστηρίζουν κρίσιμους τομείς, όπως η εθνική ασφάλεια, η αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών και η διαχείριση κρίσεων, εξασφαλίζοντας έγκαιρη πρόσβαση σε αξιόπιστες επικοινωνίες όταν η ανάγκη είναι πιο επιτακτική».
Διαχειρίζεστε και το πρόγραμμα Copernicus, το οποίο υποστηρίζει την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών ακόμη και σε περιπτώσεις όπου υπηρεσίες όπως το «112» δεν είναι διαθέσιμες, σωστά;
«Ο EUSPA διασφαλίζει ότι το Copernicus παραμένει ασφαλές, ανθεκτικό και ευθυγραμμισμένο με τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρώπης. Στον τομέα της αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, οι χρήστες επωφελούνται από τις υπηρεσίες του Διαστημικού Προγράμματος της ΕΕ, οι οποίες συνδυάζουν τις δυνατότητες του Copernicus με τον ακριβή εντοπισμό θέσης που παρέχει το Galileo. Επιπλέον, το Galileo προσφέρει ειδική υπηρεσία Έρευνας και Διάσωσης που περιλαμβάνει τη Return Link Service, μέσω της οποίας οι χρήστες λαμβάνουν επιβεβαίωση ότι το σήμα κινδύνου τους έχει παραληφθεί από τις ομάδες διάσωσης».
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για τον EUSPA; Ασφαλείς στρατιωτικές επικοινωνίες, το σύστημα IRIS², τι άλλο να περιμένουμε;
«Οι διαστημικές υποδομές της ΕE αποδίδουν πλήρως μόνο όταν αξιοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να επιταχυνθεί η χρήση υπηρεσιών όπως το Galileo και το Copernicus σε όλους τους τομείς, αλλά και να ενισχυθεί ένα δυναμικό και καινοτόμο οικοσύστημα. Η βασική πρόκληση είναι η επίτευξη της σωστής ισορροπίας. Ο EUSPA καλείται να διευρύνει τις επιχειρησιακές του δραστηριότητες, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα.
Για το IRIS², την πρωτοβουλία έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το προτεινόμενο κανονιστικό πλαίσιο, που βρίσκεται υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προβλέπει διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της EUSPA στην εξυπηρέτηση κυβερνητικών χρηστών. Ενισχύεται ο ρόλος της EUSPA ως φορέα λειτουργίας των διαστημικών υποδομών της ΕΕ και ως παρόχου ασφαλών διαστημικών υπηρεσιών. Σταδιακά, κινούμαστε προς ένα μοντέλο στο οποίο η EUSPA αναλαμβάνει ισχυρό επιχειρησιακό ρόλο σε ολόκληρο το Διαστημικό Πρόγραμμα της ΕΕ. Στην πράξη, αυτό σημαίνει επέκταση: περισσότερες υπηρεσίες, περισσότεροι χρήστες και υψηλότερες απαιτήσεις απόδοσης, ιδίως σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και την αξιοπιστία».
