Από τo Mάϊο του 2025 ως σήμερα, το ΠαΣοΚ ήταν σταθερά δεύτερο στις δημοσκοπήσεις (Politico, Poll of Polls). Πλέον όμως η θέση του αμφισβητείται. Σύμφωνα με έρευνα της Alco (29/5, flash.gr), στην πρόθεση ψήφου επί των εγκύρων, τερματίζει τρίτο υποχωρώντας στο 10% – από 12,2% τον προηγούμενο μήνα. Την ίδια στιγμή η «Ελ.Α.Σ» είναι δεύτερη (12,8%), ενώ η «Ελπίδα» οριακά τέταρτη (9,5%). Έχει επίσης ενδιαφέρον ότι οι διαρροές της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι ισόποσες: χάνει μία μονάδα προς το νέο κόμμα Τσίπρα και μία προς το νέο κόμμα Καρυστιανού.
Βεβαίως είναι μια πρώτη καταγραφή. Προφανώς θα ακολουθήσουν και άλλες στις εβδομάδες που έρχονται.
Το ερώτημα που ανακύπτει ωστόσο είναι εάν το ΠαΣοΚ θα αντέξει τελικώς την πίεση.
Για να απαντηθεί χρειάζεται να ληφθούν υπόψη μια σειρά από παράμετροι.
Πρώτον, η σύνθεση της εκλογικής βάσης των νέων κομμάτων. Στην ίδια μέτρηση, το κοινό του Τσίπρα είναι ιδεολογικά και πολιτικά πιο ομοιογενές. Προσελκύει ψηφοφόρους κεντροαριστερούς και αριστερούς καθώς αντλεί δυνάμεις κυρίως από τον ΣΥΡΙΖΑ, την Πλεύση Ελευθερίας, το ΠαΣοΚ, τη Μερα25 και τη Νέα Αριστερά. Εν ολίγοις συσπειρώνει ένα σημαντικό μέρος όσων τον στήριξαν το 2023, επιβεβαιώνοντας τις τάσεις που κατέγραφαν οι έρευνες πριν από την ίδρυσή του.
Από την άλλη πλευρά, η «Ελπίδα» μοιάζει σαφώς πιο πολυσυλλεκτική. Εμφανίζει εισροές τόσο από την Αριστερά (κατά σειρά ΣΥΡΙΖΑ, ΠαΣοΚ, Πλεύση Ελευθερίας, ΚΚΕ, Μέρα25) όσο και τη Δεξιά (ΝΔ, Ελληνική Λύση, Νίκη). Παράλληλα, μέρος των υποστηρικτών της, είτε είχε επιλέξει μικρότερα κόμματα το 2023 είτε απείχε από τις κάλπες. Συνολικά εκφράζει μια «αντισυστημική» ψήφο διαμαρτυρίας.
Δεύτερη παράμετρος είναι τα κριτήρια ψήφου. Κοινός παρονομαστής και των δύο κομμάτων, είναι ο ρόλος των ηγετικών προσώπων. Επτά στους δέκα ψηφοφόρους της Ελ.Α.Σ αθροιστικά, δηλώνουν ως κίνητρο για την επιλογή τους, την εντιμότητα του Τσίπρα (39%) και την εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του (33%). Αντιστοίχως στην περίπτωση της Ελπίδας, το σύνολο σχεδόν των υποστηρικτών της, ταυτίζει την Καρυστιανού με το αίτημα για «κάθαρση» (39%), την εκλαμβάνει ως ένα πρόσωπο «νέο και άφθαρτο» (30%) και εκτιμά ότι αγωνίζεται για την «απόδοση δικαιοσύνης στα Τέμπη» (30%). Συνολικά η ψήφος για την ώρα είναι κυρίως προσωπο-κεντρική.
Αντιθέτως, οι πολιτικές θέσεις των κομμάτων, συνιστούν κριτήριο επιλογής, μόλις για το 8% των υποστηρικτών του Τσίπρα και το 1% εκείνων της Καρυστιανού. Βεβαίως είναι αλήθεια πως τα προγράμματά τους δεν είναι ακόμα γνωστά. Όμως αυτό ακριβώς το γεγονός, είναι που υπογραμμίζει και την αυξανόμενη σημασία των προσώπων έναντι των πολιτικών προτάσεων ως κινήτρων στήριξης – τουλάχιστον στις δεξαμενές των ψηφοφόρων στις οποίες απευθύνονται.
Τρίτη παράμετρος που επηρεάζει τον κομματικό ανταγωνισμό, είναι η προέλευση των αναποφάσιστων που φθάνουν το 17,3%. Με σημείο αναφοράς τις εκλογές του 2023, οι μισοί εξ αυτών προέρχονται από τη ΝΔ (48%), ενώ ένας στους πέντε (21%) από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το ΠαΣοΚ είναι μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα.
Η μία επιλογή είναι να συνεχίσει τον δρόμο που έχει χαράξει ελπίζοντας ότι η Ελ.Α.Σ. και η Ελπίδα θα υποχωρήσουν. Όπως άλλωστε συνέβη και το πρώτο εξάμηνο του 2025 με την Πλεύση Ελευθερίας, όταν είχε καταλάβει προσωρινά τη δεύτερη θέση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η αξιωματική αντιπολίτευση θα επιμείνει σε μια αντιδεξιά στρατηγική μετωπικής αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση, που έχει ως αιχμή την κριτική σε πάσης φύσεως σκάνδαλα, ενώ θα συνεχίσει την πολιτική διεύρυνσης του κόμματος κυρίως προς τα αριστερά. Απώτερος στόχος η συσπείρωση των αντιδεξιών, αριστερόστροφων ψηφοφόρων ώστε να μειωθούν οι διαρροές προς την Ελ.Α.Σ και την Ελπίδα και να αυξηθούν οι εισροές από τη ζώνη των αναποφάσιστων.
Η επιλογή, παρότι έχει λογική, ενέχει ταυτόχρονα και ρίσκο. Διότι στην ατζέντα των θεμάτων διαφθοράς επενδύουν σχεδόν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Κατά συνέπεια η διαφοροποίησή τους στα μάτια της κοινής γνώμης δεν προκύπτει τόσο από τη ρητορική τους ή τις προγραμματικές τους προτάσεις για περισσότερη διαφάνεια. Προκύπτει κυρίως από τα πρόσωπα των πολιτικών αρχηγών. Στο πεδίο αυτό η εικόνα της ηγεσίας του ΠαΣοΚ εμφανίζει αδυναμίες. Βάσει της Alco, δημοφιλέστερη πολιτική αρχηγός για την ώρα αναδεικνύεται η Καρυστιανού με 32% θετικές γνώμες, ακολουθεί ο Μητσοτάκης (28%), στην πέμπτη θέση ο Τσίπρας (24%) και την έκτη ο Ανδρουλάκης (20%). Συναφώς στο ερώτημα, ποιος είναι ο πιο δύσκολος αντίπαλος για τον Πρωθυπουργό, προηγείται ο Τσίπρας (25%), ακολουθεί ο Ανδρουλάκης (15%), πιο πίσω η Καρυστιανού (7%), ενώ ο «Κανένας» επιλέγεται από το 29%.
Η άλλη επιλογή για το ΠαΣοΚ είναι να στραφεί ξανά στο Κέντρο στο οποίο υπερείχε στις Ευρωεκλογές του 2024 της ΝΔ. Πολύ περισσότερο δε όταν οι μισοί αναποφάσιστοι προέρχονται από την κυβερνητική παράταξη και ένα σημαντικό μέρος τους από τον «μεσαίο» χώρο. Επιλογή όμως που χρειάζεται αναπροσαρμογή στρατηγικής. Είτε αυτό σημαίνει μετατόπιση της ατζέντας σε ζητήματα οικονομίας και πληθωρισμού που παραμένουν στην κορυφή των προτεραιοτήτων της κοινής γνώμης. Είτε την αξιοποίηση σε κεντρικούς ρόλους, προσώπων με σαφές κεντρώο προφίλ.
Από τις επιλογές του ΠαΣοΚ, μεταξύ άλλων, αναμένεται να επηρεαστούν και οι τελικοί όροι του κομματικού ανταγωνισμού.
*Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης στο Queen Mary University of London (QMUL) και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
