Από τον ηλεκτρικό λαμπτήρα, που φωτίζει τον κόσμο χάρη σε προγενέστερες προσπάθειες ανθρώπων όπως ο Τζόζεφ Σουάν, αλλά πιστώθηκε εξολοκλήρου στον Τόμας Έντισον, μέχρι το ραδιόφωνο, που κατοχυρώθηκε επίσημα στον Γουλιέλμο Μαρκόνι, ενώ βασιζόταν στις πρωτοποριακές πατέντες του Νίκολα Τέσλα, η παγκόσμια ιστορία βρίθει ανακριβειών, κατάφωρων αδικιών και εσφαλμένων εντυπώσεων.
Διαβάστε το αφιέρωμα του Βήματος για τα 150 χρόνια από την εφεύρεση του τηλεφώνου.
Ο Νίκολα Τέσλα στο εργαστήριό του
Σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και ξεκάθαρων εγκλημάτων. Σχετικά άγνωστο παράδειγμα αποτελεί η «Μονόπολη» που δημιούργησε η φεμινίστρια και σχεδιάστρια επιτραπέζιων παιχνιδιών, Ελίζαμπεθ Μάγκι, αλλά εμπορευματοποιήθηκε από τον Τσαρλς Ντάροου, ο οποίος επί χρόνια εμφανιζόταν ως δημιουργός της, αλλά και ο κινηματογράφος με έναν από τους πρωτοπόρους του, τον Λουί Λε Πρενς, να εξαφανίζεται μυστηριωδώς από προσώπου γης πριν προλάβει να κατοχυρώσει τα δικαιώματα. Ακόμη και το τηλεσκόπιο που αποδίδεται ως εφεύρεση στον Γαλιλαίο, είχε ήδη παρουσιαστεί από τον Ολλανδό οπτικό Χανς Λίπερσεϊ.
ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΑΕΡΟΛΕΣΧΗΣ Ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ (τρίτος από δεξιά) και η παρέα του που συμμετείχε στα πειράματα της αεροναυτικής του εφευρέτη ποζάρουν το 1908 σε προάστιο της Νέας Υόρκης
Αν ανατρέξουμε στα ιστορικά βιβλία και τεκμήρια, το πιο πιθανό είναι να ανακαλύψουμε και πολλά ακόμη παραδείγματα. Βέβαια, καμία σημασία δεν έχουν όλα αυτά, πλην όσον αφορά στην υστεροφημία των πρωταγωνιστών.
Τα οφέλη του ηλεκτρισμού, των τηλεπικοινωνιών, της αστρονομικής παρατήρησης, της βιομηχανικής παραγωγής και της καθημερινής ψυχαγωγίας είναι υπαρκτά, απτά και μας διευκολύνουν τη ζωή ανεξαρτήτως από το ποιος τα εφηύρε ή τα ανακάλυψε. Είναι πάντοτε όμως διασκεδαστικές οι ιστορίες που εμπεριέχουν ίντριγκες, παιχνίδια τακτικής, εξουσίας και κλοπής -πνευματικής εν προκειμένω.
Ο λόγος που το φαινόμενο της λανθασμένης απόδοσης ευσήμων στους πραγματικούς δημιουργούς είναι τόσο διαδεδομένο, οφείλεται στην ίδια τη δομή του συστήματος των πατεντών στη διάρκεια των περασμένων δεκαετιών, η οποία ευνοούσε όσους διέθεταν χρήματα και γνωριμίες. Η κατοχύρωση και η διατήρηση μιας πατέντας κόστιζαν τεράστια ποσά, ενώ το σύστημα απαιτούσε, τόσο τη χρονική διάρκεια λειτουργίας μιας εφεύρεσης, όσο και την άμεση κατασκευή μιας εμπορικής συσκευής, κάτι που αν δεν είχες το κεφάλαιο, δεν μπορούσες να υλοποιήσεις και έτσι η ιδέα σου έμενε στα χαρτιά.
Σχέδιο που απεικονίζει τον Γαλιλαίο.
Οι φτωχοί εφευρέτες που εργάζονταν απομονωμένοι, χωρίς γνωριμίες και πόρους, αδυνατούσαν να πληρώσουν ακόμα και τα βασικά κρατικά παράβολα, την ίδια στιγμή που κάποιοι άλλοι, οι οποίοι απολάμβαναν τη στήριξη εύπορων χρηματοδοτών, κινούνταν γρήγορα και αποφασιστικά.
Οι πρωτοπόροι της μετάδοσης ήχου
Το πιο προσοδοφόρο όμως τέτοιο σκάνδαλο στην παγκόσμια ιστορία των τεχνολογικών ανακαλύψεων, μια σκοτεινή υπόθεση που συγκεντρώνει δωροδοκίες κρατικών λειτουργών, κλοπή απόρρητων σχεδίων, εκβιασμούς και δικαστικές διαμάχες, είναι χωρίς αμφιβολία η εφεύρεση του τηλεφώνου και η δικαστική επικράτηση του Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ.
Πριν την κατοχύρωση των δικαιωμάτων από τον ίδιο, και για πολλά χρόνια, διαδραματιζόταν ένας έντονος, σχεδόν εμμονικός ανταγωνισμός μεταξύ εφευρετών και μηχανικών για το ποιος θα κατασκευάσει πρώτος μια αξιόπιστη συσκευή που θα αναπαράγει την ανθρώπινη φωνή από μία συσκευή σε μία άλλη. Επρόκειτο για ένα πεδίο πειραματισμού στο οποίο είχαν επιδοθεί πολλοί μηχανικοί ταυτόχρονα.
Γραφείο πατεντών το 1907.
Η πρώτη ολοκληρωμένη θεωρία για το πώς θα λειτουργούσε ένα τηλέφωνο, ανήκει στον Γάλλο μηχανικό τηλεγράφου Σαρλ Μπουρσέλ. Το 1854, δημοσίευσε ένα πρωτοποριακό άρθρο στο οποίο περιέγραφε με μαθηματική και φυσική ακρίβεια ότι, αν ένας άνθρωπος μιλάει κοντά σε ένα εξαιρετικά εύκαμπτο διάφραγμα, οι δονήσεις της φωνής του μπορούν να αναγκάσουν ένα ηλεκτρικό κύκλωμα να ανοιγοκλείνει ανάλογα με τις συχνότητες του ήχου. Αυτές θα μεταφέρονταν μέσω ενός σύρματος σε μεγάλες αποστάσεις, όπου ένα παρόμοιο εύκαμπτο διάφραγμα στην άλλη άκρη θα δεχόταν το ρεύμα και θα αναπαρήγαγε τις ίδιες ακριβώς δονήσεις, μετατρέποντάς τες ξανά σε ακουστικό σήμα.
Ο Μπουρσέλ έθεσε τις βάσεις, αλλά δεν προχώρησε στην κατασκευή ενός λειτουργικού πρωτοτύπου, καθώς οι ανώτεροί του στην κρατική υπηρεσία τηλεγράφου της Γαλλίας τον πίεσαν να εστιάσει στις συμβατικές τηλεγραφικές συσκευές. Παρά την έλλειψη πρακτικής εφαρμογής, το άρθρο του Μπουρσέλ μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε σε επιστημονικά περιοδικά της Ευρώπης, σπέρνοντας τον σπόρο για τους επόμενους ερευνητές που θα επιχειρούσαν να μετατρέψουν τη θεωρία σε πράξη.
Το Telephon του Φίλιπ Ράις
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1860, ο Γερμανός καθηγητής Φυσικής και εφευρέτης Φίλιπ Ράις κατάφερε να υλοποιήσει τη θεωρία του Μπουρσέλ, δημιουργώντας μια συσκευή που την ονόμασε επίσημα και για πρώτη φορά στην ιστορία «Telephon».
Ο Ράις, εργαζόμενος με πενιχρά μέσα, χρησιμοποίησε ένα κομμάτι τεντωμένου δέρματος για διάφραγμα, το οποίο λειτουργούσε ως τεχνητό αυτί, και μια βελόνα πλεξίματος τυλιγμένη με σύρμα για να δημιουργήσει έναν πρώιμο ηλεκτρομαγνήτη που λειτουργούσε ως δέκτης. Το μεγάλο μειονέκτημα αυτού του τηλεφώνου ήταν ότι βασιζόταν σε ένα σύστημα διακοπτόμενου ρεύματος.
Η βελόνα άνοιγε και έκλεινε το κύκλωμα εντελώς, κάτι που ήταν ιδανικό για τη σταθερή συχνότητα μιας μουσικής νότας, αλλά κατέστρεφε τις ευαίσθητες διακυμάνσεις της ανθρώπινης ομιλίας. Οι λέξεις έφταναν στον παραλήπτη παραμορφωμένες και με έντονο θόρυβο, καθιστώντας τη συσκευή πρακτικά άχρηστη για μια κανονική συζήτηση.
Η γερμανική επιστημονική κοινότητα της εποχής αντιμετώπισε την εφεύρεση του Ράις με μεγάλη καχυποψία και σνομπισμό, χαρακτηρίζοντάς την ένα ενδιαφέρον αλλά άχρηστο φιλοσοφικό παιχνίδι χωρίς κανένα απολύτως εμπορικό ή πρακτικό μέλλον. Εκτός από τους φοιτητές του που λέγεται ότι πρόσεχαν πολύ τι έλεγαν γιατί πίστευαν πως τους άκουγε ο καθηγητής του από το τηλέφωνο.
Ο Ράις, απογοητευμένος από την απόρριψη και προσβεβλημένος από φυματίωση, σταμάτησε τις έρευνες και πέθανε φτωχός το 1874. Λέγεται μάλιστα ότι ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ, όχι μόνο ήξερε πάρα πολύ καλά για την εφεύρεση του Ράις -ο καθηγητής Κρος του ΜΙΤ κατέθεσε σε δικαστήριο ότι του την είχε εξηγήσει λεπτομερώς-, αλλά ότι την είχε πιάσει στα χέρια του και την είχε μελετήσει.
Με αυτόν τον τρόπο πολλοί θεωρούν ότι κατανόησε πως για να πετύχει καθαρή ομιλία έπρεπε να αντικαταστήσει το διακοπτόμενο ρεύμα του Γερμανού δασκάλου με ένα συνεχές, αυξομειούμενο ηλεκτρικό ρεύμα.
Το δράμα του Αντόνιο Μεούτσι και η χαμένη ευκαιρία
Η περίπτωση του Αντόνιο Μεούτσι, του Ιταλού μετανάστη και ιδιοφυούς μηχανικού που ζούσε στο Στάτεν Άιλαντ της Νέας Υόρκης, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα των δυσκολιών που αντιμετώπιζαν οι εφευρέτες χωρίς πόρους.
Ο Μεούτσι, ο οποίος είχε εργαστεί ως τεχνικός ήχου στο Teatro Della Pergola της Φλωρεντίας και αργότερα στο Tacon Theatre της Αβάνας, ξεκίνησε τα πειράματά του για την ηλεκτρική μετάδοση του ήχου ήδη από το 1849. Μέχρι το 1856, είχε κατασκευάσει μια συσκευή φωνητικής επικοινωνίας, την οποία περιέγραψε με ένα δονούμενο διάφραγμα και έναν μαγνήτη τυλιγμένο με σπειροειδές σύρμα.
Ένα πειραματικό τηλέφωνο από το 1876. Σχετίζεται με την πατέντα των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής 174465, «Βελτίωση στην Τηλεγραφία», η οποία εκδόθηκε στις 7 Μαρτίου 1876 στον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ.
Η κινητήριος δύναμη πίσω από την εφεύρεσή του ήταν η βαθιά αγάπη για τη σύζυγό του, Εστερίνα, η οποία έπασχε από βαριάς μορφής ρευματοειδή αρθρίτιδα και ήταν μόνιμα καθηλωμένη στο κρεββάτι του δωματίου τους στον δεύτερο όροφο. Ο Μεούτσι εγκατέστησε το σύστημα των καλυμμένων συρμάτων για να μπορεί να μιλάει μαζί της απευθείας από το εργαστήριο που είχε στήσει στο υπόγειο του σπιτιού τους.
Αν και ανέπτυξε πάνω από 30 διαφορετικούς τύπους τηλεφώνων, βρισκόταν σε κατάσταση διαρκούς ένδειας και αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα επιβίωσης. Έτσι, δε διέθετε το απαιτούμενο ποσό για την κατοχύρωση μιας μόνιμης και πλήρους πατέντας.
Το 1871, προκειμένου να προστατεύσει την εφεύρεσή του, κατέθεσε ένα caveat, δηλαδή μια προσωρινή δήλωση πρόθεσης εφεύρεσης. Ωστόσο, το έγγραφο αυτό ήταν κακογραμμένο λόγω της φτωχής γνώσης του των αγγλικών, και παρέλειψε να αναφέρει ένα κρίσιμο στοιχείο, ότι η μεταβλητή ηλεκτρική αγωγιμότητα στα σύρματα έπρεπε να μετατραπεί σε ήχο.
Αναζητώντας οικονομικούς πόρους, παρέδωσε τα σχέδια και τα μοντέλα του σε ένα εργαστήριο που συνδεόταν με την πανίσχυρη Western Union, όμως η εταιρεία έχασε τα ίχνη τους μέσα στα αρχειοφυλάκια. Όταν η οικονομική του κατάσταση έφτασε στο ναδίρ, ο Μεούτσι αδυνατούσε να συγκεντρώσει ακόμη και τα χρήματα που απαιτούνταν για την ανανέωση του caveat, με αποτέλεσμα η αίτησή του να λήξει.
Ο Ιταλός εφευρέτης ξεκίνησε έναν δικαστικό αγώνα διεκδικώντας την αξίωσή του μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο, αλλά πέθανε το 1889 πριν εκδοθεί η απόφαση. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι το 2002, για να δικαιωθεί, όταν το αμερικανικό Κογκρέσο εξέδωσε επίσημο ψήφισμα που αναγνώριζε τη συμβολή του Αντόνιο Μεούτσι, βασιζόμενο σε πρωτότυπα σχέδια και στοιχεία που ανάγονταν στο 1860.
Η διαμάχη του Μπελ με τον Ελάισα Γκρέι για το ποιος πρώτος εφηύρε το τηλέφωνο
Ένα ακόμη πιο έντονο μέτωπο ήταν αυτό ανάμεσα στον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ και τον Ελάισα Γκρέι. Ο Μπελ, με καταγωγή από τη Σκωτία όπου ξεκίνησε τα πρώτα του πειράματα το 1867, εργαζόταν ως καθηγητής ορθοφωνίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και δάσκαλος κωφών. Χρηματοδοτήθηκε από τον Γκάρντινερ Χάμπαρντ, έναν εύπορο δικηγόρο από τη Βοστώνη, για την ανάπτυξη του αρμονικού τηλεγράφου, ενός συστήματος μετάδοσης πολλαπλών μηνυμάτων.
Από την άλλη πλευρά, ο Ελάισα Γκρέι, από το Χάιλαντ Παρκ του Ιλινόις, ήταν ένας έμπειρος μηχανικός και η εταιρεία του, η Western Electric, αποτελούσε τον βασικό προμηθευτή τεχνολογικού υλικού για τη Western Union.
Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το τηλέφωνο στον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ
Το καλοκαίρι του 1874, ο Γκρέι ανέπτυξε μια συσκευή αρμονικού τηλεγράφου με δονούμενες γλωσσίδες που μετέδιδε μουσικούς τόνους, αλλά όχι κατανοητή ομιλία, την οποία παρουσίασε δημόσια τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Μετά από μια παύση δεκατεσσάρων μηνών, αποτύπωσε ένα διάγραμμα για τηλέφωνο στο σημειωματάριό του στις 11 Φεβρουαρίου 1876.
Το δικαστικό δράμα μεταξύ των δύο ανδρών, ξεκίνησε το πρωί της 14ης Φεβρουαρίου, όταν οι νομικοί εκπρόσωποι τους εμφανίστηκαν στο κεντρικό Γραφείο Πατεντών στην Ουάσινγκτον. Ο δικηγόρος του Γκρέι κατέθεσε ένα προσωρινό caveat με το διάγραμμά του. Την ίδια ημέρα, ο δικηγόρος του Μπελ, Μάρσελους Μπέιλι, παρέδωσε ιδιοχείρως μια πλήρη αίτηση πατέντας για τον αρμονικό τηλέγραφο, η οποία περιλάμβανε και τη χρήση του για τη μετάδοση φωνητικών ήχων.
Πέντε μέρες αργότερα, το Γραφείο Πατεντών προχώρησε σε αναστολή της αίτησης του Μπελ για τρεις μήνες. Σκοπός της τρίμηνης αυτής αναστολής ήταν να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος στον Γκρέι ώστε να υποβάλει μια πλήρη αίτηση με επίσημες αξιώσεις, προκειμένου το γραφείο να ξεκινήσει τη λεγόμενη «διαδικασία παρέμβασης» (interference proceedings) για να διαπιστωθεί νομικά ποιος προηγούνταν χρονικά στην επινόηση.
Γυναίκες υπάλληλοι στο Γραφείο Τηλεφώνου και Τηλεγράφου στον Βόρειο Πύργο του Εθνικού Μουσείου των Ηνωμένων Πολιτειών, γνωστό σήμερα ως Κτίριο Τεχνών και Βιομηχανίας.
Εκείνη την εποχή, το σύστημα δεν απαιτούσε την κατάθεση λειτουργικού μοντέλου για να γίνει δεκτή η αίτηση, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο είχε καταργήσει αυτή την απαίτηση ήδη από το 1870. Η επίσημη πατέντα του Μπελ εκδόθηκε τελικά στις 7 Μαρτίου 1876, και η ιστορική πρώτη κλήση με τον βοηθό του έγινε στις 10 Μαρτίου.
Ο υγρός πομπός και οι ένορκες βεβαιώσεις
Το κεντρικό σημείο της ιστορικής τριβής αφορά μια χειρόγραφη προσθήκη επτά σειρών στο περιθώριο της αίτησης του Μπελ. Οι σειρές αυτές περιέγραφαν τη θεωρία της μεταβλητής αντίστασης μέσω υγρού. Η πλευρά του Γκρέι κατήγγειλε ότι η προσθήκη αυτή αποτελούσε προϊόν υποκλοπής. Ωστόσο, οι δύο τεχνικές περιγραφές παρουσίαζαν ουσιαστικές διαφορές στη φυσική τους προσέγγιση. Το caveat του Γκρέι περιέγραφε δύο ηλεκτρόδια που ήταν ήδη πλήρως βυθισμένα στο υγρό και σχεδόν ακουμπούσαν μεταξύ τους.
Αντίθετα, η χειρόγραφη σημείωση του Μπελ εστιάζε στη μεταβολή της αντίστασης ανάλογα με το βάθος βύθισης ενός και μόνο σύρματος, μια διάταξη που εφάρμοσε στη συσκευή της 10ης Μαρτίου, όπου το σύρμα απλώς άγγιζε την επιφάνεια του υγρού.
Η θεωρία της υποκλοπής των σχεδίων βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην πολύκροτη ένορκη βεβαίωση του υπαλλήλου του Γραφείου Πατεντών, Ζένας Γουίλμπερ, με ημερομηνία 8 Απριλίου 1886. Ο Γουίλμπερ παραδέχτηκε ότι ήταν αλκοολικός και ότι χρωστούσε χρήματα στον δικηγόρο του Μπελ (και παλιό του γνώριμο από τον στρατό), Μάρσελους Μπέιλι.
Ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ χρησιμοποιεί τη συσκευή του μπροστά σε θεατές.
Ισχυρίστηκε ότι, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Μπελ στην Ουάσινγκτον στα τέλη Φεβρουαρίου, του έδειξε το σχέδιο του Γκρέι, του εξήγησε τη μέθοδο και έλαβε ως αντάλλαγμα 100 δολάρια.
Η δήλωση αυτή, όμως, περιπλέκεται από το εταιρικό και πολιτικό παρασκήνιο της εποχής. Ο Γουίλμπερ είχε ήδη υπογράψει μια εντελώς αντίθετη δήλωση, την οποία αργότερα ισχυρίστηκε ότι υπέγραψε μεθυσμένος και υπό την πίεση των νομικών του Μπελ. Επιπλέον, η δήλωση του 1886 συντάχθηκε από τους δικηγόρους της Pan-Electric Telephone Company, μιας εταιρείας που αντιμετώπιζε δικαστικό αγώνα από την πλευρά του Μπελ για παραβίαση πατέντας.
Η Pan-Electric είχε παραχωρήσει 500.000 μετοχές στον τότε Υπουργό Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, Αύγουστο Γκάρλαντ, ο οποίος αμέσως μετά κίνησε δικαστική διαδικασία για την ακύρωση των ευρεσιτεχνιών του Μπελ. Το γεγονός αυτό οδήγησε τον Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων να διορίσει μια ειδική επιτροπή για να ερευνήσει τις ενέργειες του Γκάρλαντ και την υπόθεση της Pan-Electric. Από την πλευρά του, ο Μπελ αρνήθηκε κατηγορηματικά με δική του ένορκη δήλωση ότι έδωσε ποτέ χρήματα ή ότι είδε το σχέδιο του Γκρέι.
Η υπερασπιστική γραμμή του Μπελ απέναντι στις κατηγορίες περί λογοκλοπής βασιζόταν στο ότι ο ίδιος είχε ήδη μακρά και συστηματική τριβή με τους υγρούς πομπούς, πολύ πριν από τα γεγονότα του 1876. Η πλευρά του υποστήριζε ότι χρησιμοποιούσε υγρές διατάξεις σε πειράματα για πάνω από τρία χρόνια.
Ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ με την οικογένειά του το 1885
Ο Μπελ διέθετε βαθιά γνώση της ακουστικής και της θεωρίας των κυμάτων, καθώς είχε εκπαιδευτεί στη φωνητική από τον πατέρα του, Αλεξάντερ Μέλβιλ Μπελ, ο οποίος είχε δημιουργήσει το σύστημα «Visible Speech» Τον χειμώνα του 1872-1873 στη Βοστώνη, αναπαράγοντας τα πειράματα του Χέλμχολτζ όπου χρησιμοποιούσε μια διάταξη με ένα δονούμενο σύρμα που βυθιζόταν σε υγρό.
Το πιο ακλόνητο τεκμήριο υπέρ του Μπελ, ήταν ότι τον Απρίλιο του 1875 -δέκα μήνες πριν ο Γκρέι καταθέσει το δικό του caveat-, το Γραφείο Πατεντών τού είχε ήδη χορηγήσει την πατέντα για μια πρώιμη συσκευή τηλεομοιοτυπίας, η οποία περιλάμβανε στα επίσημα σχέδιά της πολλαπλούς υγρούς πομπούς.
Η πικρία για αυτή τη δικαστική και ιστορική διαμάχη συνόδευσε τους πρωταγωνιστές για πάντα. Σε μια επιστολή προς τη σύζυγό του, Μέιμπελ, τον Μάρτιο του 1901, λίγο μετά τον θάνατο του Γκρέι, ο Μπελ σημείωνε ότι ο παλιός του αντίπαλος έφυγε από τη ζωή με την έμμονη ιδέα ότι η εφεύρεσή του είχε αντιγραφεί. Το αν είχε δίκιο χάνεται στα βάθη της ιστορίας.
